Κυκλοφορούσαμε φαιδροί

ΩΔΗ
«Δρέψατε πάλιν ερασταί ευδαίμονας ναρκίσσους/ εις του Μαΐου τους φαιδρούς και ευώδεις παραδείσους». Ετσι υμνούσε τον ρομαντικό του Μαΐου ο καθαρεύων ποιητής και ένας επίσης ρομαντικός και ανυποψίαστος δάσκαλος που θα ανέλυε κατά τον πατροπαράδοτον τρόπο στη σχολική αίθουσα τους στίχους, ακολουθώντας την ερβαρτιανή εκλογικευμένη μέθοδο ερμηνείας της ποίησης θα ρητόρευε πομπωδώς ενώπιον των μισοκοιμισμένων και πιθανώς εν καιρώ έαρος ερωτικώς υπεριπταμένων μαθητών του.

«Δρέπω», θα έλεγε, από το ομηρικόν ήδη ρήμα δρέπω, το οποίο συναντά κανείς και στη Σαπφώ, που σημαίνει κόπτω, κόβω, εξ ου και το σημερινό κοπτικό εργαλείο των αγροτών για τον θερισμό: δρεπάνι. «Πάλιν» διότι κάθε Μάιον από της πτώσεως του ανθρώπου από τον πραγματικόν Παράδεισον οι ερασταί, μεθυσμένοι από τα μύρα της ανοίξεως, σκορπίζονται στους κήπους (Παράδεισος είναι λέξη περσικής καταγωγής και σημαίνει Κήπος), εις τους παραδείσους τους επίγειους πλέον, οι οποίοι είναι όντως φαιδροί και ευώδεις. Η φαιδρότης είναι το ίδιον της ερωτευμένης νεότητος, μία γελώσα αμεριμνησία, μία ευφρόσυνος διαθεσιμότης, ένα άνοιγμα (εξ ου και Ανοιξις) προς μία προσδοκία ευοίωνος βίου. Η φαιδρότης και η αγαλλίασις εντείνονται από το ευώδες του περιβάλοντος. Εις τους παραδείσιους κήπους μεθυστικές αύρες που εκπέμπονται από τα αγρολούλουδα, τις μαργαρίτες, τα χαμομήλια και όσα έναν αιώνα μετά μυθοποιεί και υμνολογεί ο Ελύτης στο «Αξιον Εστί».

Ο Μάιος είναι ο μήνας ο ευώδης, αντίθετα με τον Απρίλη, τον μήνα τον σκληρό, όπως τον χαρακτήρισε ο Τ.Σ. Ελιοτ σε δικό του ποίημα. Βλέπετε, θα έλεγε ο διαχρονικός ρομαντικός δάσκαλος, οι ποιητές, ανεξάρτητα από εποχές, γεωγραφικές συντεταγμένες και εθνικές διαθήκες, συναντώνται στις ατραπούς του Μαΐου και μεθούν, όπως και ο γέροντας εκείνος του παλαμικού ποιήματος «Ρόδου μοσκοβόλημα».

Ομως ο δικός μας καθαρεύων ποιητής τι δρέπει πάλιν; Κόβει στους φαιδρούς του Μαΐου Παραδείσους ευδαίμονας ναρκίσσους. Ο νάρκισσος είναι άνθος εντόνου μεθυστικής ευωδίας, σχεδόν ναρκωτικής, βαρείας. Εξάλλου είναι και σε μας γνωστόν από τη μυθολογία των αρχαίων ελλήνων πως ο Νάρκισσος υπήρξε πανέμορφος νεανίας που είχε τόσο πολύ μεθύσει ο ίδιος από την ομορφιά του ώστε όταν είδε την εικόνα του να καθρεφτίζεται στα νερά λίμνης ή ποταμού ερωτεύτηκε τον εαυτό του, έσκυψε να φιλήσει το είδωλό του και πνίγηκε. Ο μύθος του Ναρκίσσου μελετήθηκε και επιστημονικά και ψυχαναλυτικά κυρίως από τον Φρόυντ και άλλους και μας παραδόθηκε το σύνδρομο του ναρκισσιμού, μιας ψυχικής ασθένειας αυτοερωτοπάθειας.

Αυτός ο υπόγειος μύθος οδηγεί και τον ποιητή που μας απασχολεί να χαρακτηρίσει τους ναρκίσσους ευδαίμονας, ένα επίθετο που είναι ιεραρχικά ανώτερο στην αρχαία γλώσσα από το επίθετο «ευτυχής». Διότι ευτυχής είναι απλώς ο τυχερός, ενώ ο ευδαίμων είναι εκείνος που έχει την εύνοια των δαιμονίων, των θεών, είναι σχεδόν ευλογημένος θα λέγαμε μεταχριστιανικά.

Βέβαια η κλίμακα της ιεραρχίας έχει ακόμη δύο σκαλοπάτια προς τα άνω, τον όλβιον και τον μακάριον. Ολβιος είναι εκείνος που έχει εκτός από την ψυχικήν και την πνευματικήν πληρότητα και υλικόν πλούτο. Η μακαριότης όμως ήταν μόνο των θεών ιδιότητα, αφού περιγράφει και την έλλειψη μέριμνας, φόβου θανάτου και αγωνίας. Η χρήση του επιθέτου «μακάριε» σε θνητό σημαίνει πάνω- κάτω «βλαξ» (το χρησιμοποιεί συχνά ο Σωκράτης για τους αφελείς και «αγαθούς» ακροατές του).

Γιατί όμως ευδαίμονες οι νάρκισσοι του ποιητή μας; Πιθανώς διότι μεθυσμένοι οι ίδιοι από το άρωμα που εκπέμπουν εγκλωβίζονται στην εσωτερική στους εγωτική αυτοϊκανοποίηση, όπως εξάλλου και οι ερασταί του Μαΐου που αποκόπτονται από τα οικεία κακά, επαναπαύονται στην ερωτική τους ραστώνη και ναρκώνονται από τα φαντάσματα και τα ινδάλματα της ηδονής, για να παραπέμψω, αγαπητά μου παιδιά, και στον Αλεξανδρινό σας προτιμώμενο ποιητή.

ΑΝΤΩΔΗ
Πέρασαν αρκετά χρόνια από τότε που δημοσιεύτηκε, απαγγέλθηκε, αγαπήθηκε, αντιγράφηκε σε λευκώματα παρθένων και πιθανόν, όπως παραπάνω, διδάχτηκε το ποιημάτιο αυτό, όταν προσεκτικός και φιλανθής κριτικός λογοτεχνίας και αρκούντως κακεντρεχής απεκάλυψε πως νάρκισσος δεν φύεται ποτέ και δεν ευδοκιμεί τον Μάιο και γενικώς την άνοιξη. Είναι άνθος του φθινοπώρου. Αρα, ο ποιητής ψεύδεται ή, επιεικώς, περιγράφει έναν επί της Γης ουτοπικόν Παράδεισον. Βέβαια θα ισχυριστεί κανείς πως στην ποίηση οι νάρκισσοι ανθούν τον Μάιο, όπως και τα ψωμιά του φούρναρη στον πίνακα του Θεόφιλου παρ΄ ότι κάθετα στον άξονα του ύψους στο φουρναρόφτυαρο δεν πέφτουν!

ΠΑΛΙΝΩΔΙΑ
Αυτό το ψευδόμενο δίστιχο (και ως εκ τούτου: δύστυχο) δεν σας θυμίζει τίποτε αυτήν την άνοιξη κι αυτόν τον Μάη, ραγιάδες, ραγιάδες; Χρόνια τώρα δεν κυκλοφορούσαμε σαν παραλοϊσμένοι εραστές της ευημερίας, της σπατάλης, της κατανάλωσης και της εγωτικής αυτοϊκανοποίησης στους τεχνητούς παραδείσους ενός ουτοπικού κράτους; Μεθυσμένοι με ουίσκι, σαμπάνιες και μπίρες (τα τρία ποτά των εγγυητριών μας δυνάμεων της ανεξαρτησίας μας) και κάποιοι «αντιστεκόμενοι» με βότκα, κυκλοφορούσαμε φαιδροί σπάζοντας πιάτα και σπάζοντας καρέκλες στα γήπεδα, γελούσαμε με την αφέλεια των γειτόνων μας, την εργασιομανία των συμμάχων μας, ευωδιάζαμε τους διαδρόμους των πανεπιστημίων με σπασμένους δοκιμαστικούς σωλήνες επιστημονικών πειραμάτων, θριαμβεύαμε στη Γιουροβίζιον και αγοράζαμε αγεληδόν συμπαγείς δίσκους για να δούμε τι έκανε πριν από έξι αιώνες η προγιαγιά μας με τον κηπουρό της στο κατώι.

Χρόνια τώρα δρέπαμε ευδαίμονες ναρκίσσους, δηλαδή φτιάχναμε ανθοδέσμες με φανταστικά πράγματα, χάρτινα, ζωγραφιστά, γιατί νάρκισσοι πραγματικοί, αληθινοί, απτοί και ευδαίμονες φύονται σε άλλες αυλές, άλλες εποχές και σε αληθινούς κήπους. Διότι όταν δεν υπάρχουν πραγματικοί νάρκισσοι, δεν υπάρχουν και ευδαίμονες, αλλά δεν υπάρχουν ούτε φαιδροί ούτε ευώδεις Παράδεισοι. Διότι όταν απουσιάζουν τα μυριστικά μεθυστικά φυτά δραπετεύει και η ευδαιμονία που προκαλούν και η φαιδρότης και το ευώδες περιβάλλον. Αρα και ο παραδείσιος κήπος είναι φανταστικός. Και σ΄ ένα τέτοιο φανταστικό, χάρτινο σκηνικό κήπου παίζαμε έως τώρα τους εραστές και αποδειχτήκαμε κυριολεκτικά ψώνια.

Το κράτος μας στους καιρούς μας έπαιζε στις εκπομπές της κυρίας Πάνια, όπου συνωθούνται κάτι ψώνια εραστές της τέχνης, ευδαίμονες εν τη θεία αφελεία τους, ανύποπτοι και γελοίοι, φαιδροί που φαντασιώνονται πως δρέπουν ναρκίσσους, ενώ είναι οι ίδιοι θλιβεροί αυτόχειρες, ερωτευμένοι με το είδωλό τους που συχνά μάλιστα το καμαρώνουν να φορά χλαμύδα, σανδάλια και βλακεία με περικεφαλαία.

Νάρκισσοι πάπαλα. Ευδαιμονία πάπαλα. Η ευωδία δυσωδία. Ο Παράδεισος spread. Και η φαιδρότης παγκόσμια.

Χρόνια τώρα δρέπαμε ευδαίμονες ναρκίσσους, δηλαδή φτιάχναμε ανθοδέσμες με φανταστικά πράγματα, χάρτινα, ζωγραφιστά, γιατί νάρκισσοι πραγματικοί, αληθινοί, απτοί και ευδαίμονες φύονται σε άλλες αυλές, άλλες εποχές και σε αληθινούς κήπους