«Η ταυτότητά μου είναι πιο πολύ “μεταναστευτική”, παρά ελληνική»

Μίλησα με τον Χρήστο Τσιόλκα τις ημέρες που η Ελλάδα χτυπούσε την πόρτα του ΔΝΤ. Αναγκαστικά το πρώτο ερώτημα που μου ήρθε ήταν για τον ελληνικό καταναλωτισμό έτσι όπως τον περιγράφει στο βιβλίο του: «Παντού χοντροί κώλοι μέσα σε Βερσάτσε, Πράντα και Γκούτσι».

Το 2000, όταν επισκεφθήκατε την Ελλάδα,διαισθανθήκατε την κρίση που θα ερχόταν;

Σε καμία περίπτωση δεν θέλω να παραστήσω ότι είχα διαισθανθεί την κρίση. Πίστευα όμως ότι η έννοια του «τέλους της Ιστορίας» ήταν παραπλανητική. Από μια άποψη, ο νεοφιλελευθερισμός είχε μια μεσσιανική ιδεολογία, μια παράξενη συμμετρική σχέση με τη μαρξιστική έννοια του «επίγειου παράδεισου». Οπως όλες οι ιδεολογίες, είχα την αίσθηση ότι και αυτή θα κατέρρεε κάποια στιγμή. Η Νεκρή Ευρώπη ξεκίνησε από τις σημειώσεις που κρατούσα, ταξιδεύοντας στην Ελλάδα και την Ανατολική Ευρώπη τη δεκαετία του ΄90. Ο τίτλος αναφέρεται στον θάνατο του κομμουνισμού, στους θανάτους του παρελθόντος και στον θάνατο της αγροτικής τάξης, από την οποία προέρχομαι και εγώ. Ενιωσα ότι ειδικά αυτός ο τρίτος θάνατος είχε σχολιαστεί ελάχιστα και ότι η αγροτική κληρονομιά της Ευρώπης είχε εξορκιστεί από την ιστορική συλλογική μνήμη. Ως Αυστραλός, ως άνθρωπος του «πρώτου κόσμου», ήμουν και εγώ μέρος της γενιάς των Versace, Ρrada και Gucci και της καταναλωτικής κουλτούρας που βασίζεται στην οικονομική και πολιτισμική εκμετάλλευση των «άλλων κόσμων».

Δεν ακούγατε Καζαντζίδη; Δεν σας έντυναν τσολιαδάκι στις εθνικές γιορτές; Στο βιβλίο σας ένας έλληνας μετανάστης στη Μελβούρνη ακούει Σαββόπουλο…

Ναι, βέβαια, ντυνόμουν κι εγώ τσολιαδάκι. Παράλληλα, οι καλύτεροι φίλοι μου στο σχολείο ήταν ένας Ισπανός, ένας Σέρβος, ένας Τούρκος και ένας Κινεζοαυστραλός. Η γενιά μου και η γενιά των γονιών μου έχουν αποκολληθεί βίαια από την κουλτούρα και την Ιστορία της Ελλάδας. Οταν έκανα την έρευνα για τη Νεκρή Ευρώπη άρχισα να νιώθω μεγαλύτερη συγγένεια με τους Αλβανούς, τους Πολωνούς ή τους Ρώσους της Ελλάδας, παρά με το ελληνικό σόι μου. Αντιλήφθηκα ότι η ταυτότητά μου ήταν περισ σότερο «μεταναστευτική», παρά ελληνική. Αγαπώ τον Καζαντζίδη και ένας από τους αγαπημένους μου συγγραφείς είναι ο Καζαντζάκης. Πέρυσι είδα την ταινία Κυνόδοντας. Τη βρήκα τρομερά συναρπαστική και δυναμική. Είμαι ευγνώμων που έχω μια γλώσσα με την οποία μπορώ να καταλάβω αυτά τα έργα. Ισως είναι καλύτερο να πω ότι είμαι ελληνόφωνος και όχι Ελληνας.

Ακούμε για ελληνικής καταγωγής πολιτικούς των ΗΠΑ που δραστηριοποιούνται υπέρ των εθνικών μας θεμάτων. Η ομογένεια της Αυστραλίας δεν μπαίνει σε αυτό το κάδρο;

Εχει να κάνει με την εγγύτητα. Χρειάζομαι είκοσι ώρες με το αεροπλάνο για να φτάσω στην Ελλάδα, ενώ μπορώ να είμαι στην Μπανγκόκ σε επτά. Διαφέρουμε από τους Αμερικανούς στο ότι ποτέ δεν είχαμε αφρικανούς σκλάβους, επομένως η λέξη φυλή στην Αυστραλία σημαίνει διαφορετικά πράγματα από ό,τι σημαίνει στην Αμερική. Οι έλληνες συγγενείς μου στη Νέα Υόρκη προσδιορίζονται ως Αμερικανοί, με διαφορετικό τρόπο από αυτόν με τον οποίο οι γονείς μου προσδιορίζονται ως Αυστραλοί. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έζησαν μια επανάσταση που προκάλεσε απόλυτη ρήξη με την αγγλική αποικιακή κληρονομιά. Αυτό δεν συνέβη στην Αυστραλία. Επομένως, νιώθω πιο κοντινή σχέση με έναν Λιβανέζο ή Βιετναμέζο της Αυστραλίας, από ό,τι με έναν Αγγλοαυστραλό, γιατί η κυρίαρχη κουλτούρα εδώ είναι η βρετανική.

Νοσταλγείτε το σοσιαλιστικό παρελθόν της Ανατολικής Ευρώπης;

Θα ήθελα να είμαι απόλυτα ξεκάθαρος με αυτό. Το κομμουνιστικό σύστημα ήταν μια

«Οταν έκανα την έρευνα για τηΝεκρή Ευρώπηάρχισα να νιώθω μεγαλύτερη συγγένεια με τους Αλβανούς, τους Πολωνούς ή τους Ρώσους της Ελλάδας, παρά με το ελληνικό σόι μου»

καταστροφή και από πολλές απόψεις ένας τερατώδης, απάνθρωπος μονόλιθος. Ταυτόχρονα, υπήρχαν γενιές που ήταν αφοσιωμένες στα ιδανικά και τις αξίες του «κομμουνισμού», οι οποίες χρειάστηκε να αντιμετωπίσουν την αιφνίδια καταστροφή τέτοιων ονείρων. Ηταν μια απώλεια πίστης, και το βιβλίο αφορά σε αυτή την απώλεια. Αυτό που μου προκάλεσε σύγχυση με το τέλος του κομμουνισμού, ήταν η αρπακτική μανία των νεοφιλελεύθερων να χιμήξουν και να εκμεταλλευτούν κοινότητες και ανθρώπους, για τους οποίους γενιές φιλελεύθερων και δημοκρατών είχαν προσποιηθεί ότι υπεραμύνονται και υποστηρίζουν. Αυτή η υποκρισία, ελπίζω, δίνει στο βιβλίο το «δηλητήριό» του.

Είστε αντιαμερικανός; Μήπως αυτό είναι η αιτία που το βιβλίο σας Νεκρή Ευρώπη δεν έχει εκδοθεί ακόμη στην Αμερική και την Ευρώπη;

Νομίζω πως οφείλεται στο ότι δεν τοποθετεί τον αντισημιτισμό αποκλειστικά στο παρελθόν και δεν προσποιείται ότι ο αντισημιτισμός ήταν, όλο κι όλο, ένα «γερμανικό» πρόβλημα.

Ο ήρωας του μυθιστορήματος, ένα ελληνορθόδοξο αγόρι της Αυστραλίας, ονομάζεται Ισαάκ. Υπαινίσσεστε μια ιστορική ενοχή των Ελλήνων και των Βαλκανίων απέναντι στους Εβραίους;

Κάθε προσέγγιση της Ευρώπης που δεν αποδέχεται τα κρίσιμα θεμέλια του ιουδαϊσμού και του ισλάμ, είναι λανθασμένη προσέγγιση. Οταν βρέθηκα στην Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη ένιωσα εξοργισμένος από το γεγονός ότι είχε απογυμνωθεί από τον συμβολισμό και το νόημά της. Μερικά χρόνια αργότερα, στην Ισπανία, βρέθηκα στο τέμενος της Κόρδοβας και καθόμουν δίπλα σε ένα ζευγάρι αιγύπτιων μουσουλμάνων. Διέκρινα στα πρόσωπά τους την ίδια λύπη και οργή που ένιωσα εγώ στην Αγία Σοφία. Τους είπα κάτι με τα άθλια αραβικά μου και πιάσαμε συζήτηση. Εμειναν έκπληκτοι που ένας Ελληνας μιλούσε έστω και λίγα αραβικά και τους εξήγησα ότι είμαι Ελληνοαυστραλός και ότι είχα μάθει τη γλώσσα τους στο σχολείο από τους λιβανέζους φίλους μου.