Ερωτισμός στην ατμόσφαιρα

ΜΙΑ ΜΕΓΑΛΟΑΣΤΗ ΕΝΖΕΝΙ, ΕΝΑΣ ΤΥΡΑΝΝΙΚΟΣ
ΚΑΙ ΑΞΙΑΓΑΠΗΤΟΣ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣ. Η ΕΓΓΟΝΗ ΤΟΥ
ΦΡΑΝΣΟΥΑ ΜΟΡΙΑΚ ΚΑΙ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΡΙΑ ΣΤΗΝ
ΤΑΙΝΙΑ ΤΟΥ ΡΟΜΠΕΡ ΜΠΡΕΣΟΝ «ΣΤΗΝ ΤΥΧΗ,
ΜΠΑΛΤΑΖΑΡ» ΓΡΑΦΕΙ ΓΙΑ ΤΗ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΤΗΣ ΜΕ
ΤΟΝ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΕΞΙΤΗΛΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ
ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΑΣ
«Θα ΄λεγε κανείς πως έπαψες να μας αγαπάς από τότε που άρχισες να παίζεις στο σινεμά», ήταν η κατηγορία που εκτόξευσε στην εγγονή τού Φρανσουά Μοριάκ η μητέρα της, σοκαρισμένη. Μόλις της είχε ανακοινώσει ότι είχε χαθεί το αγαπημένο σκυλάκι της, ο Σαρί. «Αν δεν ήταν η ταινία, θα ΄χα χύσει ποταμούς δακρύων, θα ΄χα κατηγορήσει τη μητέρα μου για αμέλεια, θα ΄χα καταραστεί την κακιά ώρα. Ενώ τώρα, όχι μόνο δεν λυπήθηκα ακούγοντας πως ο αγαπημένος μου σκύλος είχε εξαφανιστεί, αλλά και τον είχα σχεδόν ξεχάσει», σχολιάζει η νεαρή με επίγνωση.

Η Αν Βιαζεμσκί είναι κόρη ρώσου πρίγκιπα, εγγονή διάσημου συγγραφέα, πρώην σύζυγος του Γκοντάρ. Ηθοποιός στα δεκαεπτά της, από σύμπτωση, όπως περιγράφει στο βιβλίο της. Μια μεγαλοαστή άμαθη από ζωή, με άγνοια κινδύνου, ανίδεη από τέχνη, γίνεται η μούσα του Μπρεσόν. Σαράντα δύο χρόνια αργότερα, αποφασίζει να διηγηθεί την κινηματογραφική της περιπέτεια.

Η συγγραφέας εργάστηκε κατά τις δεκαετίες του 1960- 1980 ως ηθοποιός. Εχει συνεργαστεί με σημαντικούς σκηνοθέτες (Ρομπέρ Μπρεσόν, Ζαν Λικ Γκοντάρ, Μάρκο Φερέρι, Μισέλ Ντεβίλ, Φιλίπ Γκαρέλ, Αλέν Τανέρ, Πιερ Πάολο Παζολίνι) και έχει συμμετάσχει ως ηθοποιός σε 42 ταινίες (ανάμεσά τους το «Θεώρημα» του Παζολίνι, όπου έπαιζε την αξιοφάγωτη κόρη της οικογένειας), έχει γράψει σενάρια για τρεις ταινίες και έχει σκηνοθετήσει ντοκιμαντέρ. Το 1988, εγκατέλειψε την καριέρα της ηθοποιού και δημοσίευσε το πρώτο της βιβλίο. Το μυθιστόρημα Με λένε Ελιζαμπέτ (κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πόλις) γυρίστηκε ταινία, βασισμένο σε δικό της σενάριο.

Απειρη μαθήτρια
Η δεκαεπτάχρονη μαθήτρια Αν Βιαζεμσκί γνώρισε τον εξηντατετράχρονο σκηνοθέτη Ρομπέρ Μπρεσόν, μέσω της Φλοράνς Καρέζ, πρωταγωνίστριάς του στην προηγούμενη ταινία του, τη «Δίκη της Ζαν ντ΄ Αρκ». Ο μέγας σκηνοθέτης μαγεύτηκε. Αποφάσισε πως η παντελώς άπειρη μαθήτρια ήταν η πλέον κατάλληλη πρωταγωνίστρια για το επόμενο έργο του.

Το βιβλίο παρουσιάζει τους ανθρώπους του κινηματογράφου πίσω από τις κάμερες: την ταραχώδη προετοιμασία και το γύρισμα της ταινίας, τις διάπυρες σχέσεις που αναπτύσσονται, τα λεκτικά παίγνια- κι όλα αυτά όχι με το δεδομένο και διαδεδομένο ύφος της αυτοβιογραφίας. Η Αν Βιαζεμσκί έχει δοκιμαστεί στη λογοτεχνία, ξέρει να παίζει με τους κανόνες της. Η αφηγηματική τέχνη της επικεντρώνεται γύρω από την αφηγήτριά της: η Αν πλάθει τον εαυτό της, με όρους μυθοπλασίας και αληθοφάνειας. Ετσι λοιπόν, ακούμε μια δεκαεπτάχρονη να αφηγείται. Το βλέμμα της είναι αθώο, γι΄ αυτό και όσα υπονοεί (άθελά της, πάντα) είναι πολύ περισσότερα από όσα λέει. Αγραφο χαρτί η ίδια, αφηγείται τα γεγονότα με αθωότητα που σπάει κόκαλα. Δεν θα μπορούσε να αποδοθεί καλύτερα η σαδομαζοχιστική σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα στον ώριμο σκηνοθέτη και την έφηβη, ακόμα, πρωταγωνίστριά του.

Ο σκηνοθέτης περνά πολλαπλά φίλτρα αποδοχής, μέχρι το αίτημά του να γίνει δεκτό. Ο παππούς Μοριάκ διαβάζει το σενάριο. Αλλωστε ο Μπρεσόν δεν είναι Βαντίμ. Εχει ένα στιλπνό- και κυρίως αποδεκτό- καλλιτεχνικό όνομα, δεν ξεγυμνώνει τα κορίτσια στον φακό.

Ολη δική του
Μια νέα ρύθμιση, η οποία σχετίζεται με το απολυτήριο του Λυκείου (το περίφημο μπακαλορεά), θα δώσει στην Αν όλον τον χρόνο που χρειάζεται για τα γυρίσματα. Ο παππούς Μοριάκ έχει εκφράσει ήδη τον θαυμασμό του για το πρωτότυπο και τολμηρό σενάριο: μια ολόκληρη ταινία γύρω από την ιστορία ενός γαϊδάρου και μιας κοπέλας; Πράγματι, τολμηρό. Στα γυρίσματα ο μοναχοφαγάς σκηνοθέτης κρατά την πρωταγωνίστριά του μακριά από τα χνότα του συνεργείου. Τη θέλει ολόκληρη δικιά του. Ο ερωτισμός πλανάται στην ατμόσφαιρα, όμως ποτέ δεν γίνεται πράξη. Η Αν ξεπαρθενεύεται τελικά, όμως έπειτα από δική της απόφαση και επιλογή. Ο Μπρεσόν δεν θα το μάθει ποτέ.

Αυτό το σαδομαζοχιστικό παιχνίδι σκηνοθέτη και πρωταγωνίστριας ρυθμίζει και διαποτίζει κάθε ημέρα των γυρισμάτων. Μόνο που οι ρόλοι αλλάζουν διαρκώς. Ο θύτης γίνεται θύμα και τούμπαλιν. Στο μεταξύ, οι εφημερίδες αλαλάζουν, οι δημοσιογράφοι ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την εγγονή του Φρανσουά Μοριάκ που παίζει στο σινεμά. Η Αν γίνεται πρωτοσέλιδο. Ο Γκοντάρ βρίσκει ευκαιρία να την επισκεφθεί στο πλατό. Την ερωτεύτηκε από μια φωτογραφία. Ο Μπρεσόν στέκεται πλάι στην Αν ίδιος κέρβερος. Δεν θέλει να μοιράζεται την πρωταγωνίστριά του με το πόπολο, επιθυμεί και απαιτεί να του αφιερώνει τον χρόνο της. Η ταινία προχωρεί, όμως ο παμπόνηρος σκηνοθέτης σκαρφίζεται νέους τρόπους για να παρατείνει την παρουσία του κοριτσιού πλάι του.