Τα πισινά του Μπερλουσκόνι

ΚΑΠΟΤΕ ΤΟ ΕΙΔΟΣ ΕΥΔΟΚΙΜΟΥΣΕ ΣΤΗ ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ
ΤΟΠΙΟΥ. ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ, ΟΙ ΕΠΙΚΑΙΡΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ
ΚΑΙ ΟΙ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΣΑΝ
ΝΑ ΛΕΙΠΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΟΠΛΟΣΤΑΣΙΟ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΠΟΥ
ΕΠΑΙΡΝΕ ΤΟΣΟ ΣΟΒΑΡΑ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ ΩΣΤΕ ΝΑ ΑΠΑΙΤΕΙ ΝΑ
ΤΟΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΚΑΙ ΟΛΟΙ ΟΙ ΥΠΟΛΟΙΠΟΙ ΣΤΑ ΣΟΒΑΡΑ.
Ο ΖΟΖΕ ΣΑΡΑΜΑΓΚΟΥ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΛΙΓΟΥΣ ΠΟΥ
ΠΙΣΤΕΥΟΥΝ ΟΤΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΔΕΝ ΠΕΡΙΟΡΙΖΕΤΑΙ ΜΟΝΟ ΣΤΗ
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΩΡΑΙΩΝ ΑΦΗΓΗΣΕΩΝ
Η συνταγή, εννοείται, δεν ήταν πάντα και τόσο εύγευστη. Δεν ήταν λίγες οι περιπτώσεις που οι πολιτικές φωνασκίες παραφούσκωναν τα κενά του λογοτεχνικού έργου, όπως έγινε με τον Ζαν- Πολ Σαρτρ. Υπήρξαν και οι άλλες περιπτώσεις που η πολιτική ένταξη, επειδή δεν εγκρίθηκε ως ορθή από τη Δημοκρατία των Γραμμάτων, έφθασε να λογοκρίνει τη δημιουργία, όπως έγινε με τον Αντρέ Μαλρό μετά την γκωλική του ένταξη.

Υπήρξαν εννοείται και συνδυασμοί περισσότερο ευτυχείς. Σκέφτομαι τον Οργουελ ο οποίος υπήρξε εξίσου δημοφιλής ως μυθιστοριογράφος και πολιτικός δοκιμιογράφος. Σκέφτομαι ακόμη και τον Καμί, τον αιρετικό και έντιμο, ο οποίος μπορεί να υπέφερε όσο ζούσε από την απολυταρχία του Σαρτρ και της Αριστεράς του, αυτό όμως δεν απαξίωσε ούτε το έργο ούτε την παρουσία του.

Το γεγονός πάντως είναι ότι ώς το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα ο συγγραφέας, αν ήθελε να τον πάρουν στα σοβαρά, όφειλε να μιλάει πολιτικά ή έστω «και πολιτικά». Ακόμη και η άρνηση της πολιτικής ένταξης, ή έστω της παρέμβασης, εθεωρείτο πολιτική στάση. Σήμερα το τοπίο έχει αλλάξει ριζικά. Με την επικράτηση της αγγλοσαξονικής νοοτροπίας στη Δημοκρατία των Γραμμάτων η άρθρωση πολιτικού λόγου, ακόμη κι αν δεν θεωρείται επιβλαβής, αντιμετωπίζεται ως εκτός τόπου και χρόνου συνήθεια, κάτι σαν το κάπνισμα ή το ελεύθερο κάμπινγκ. Ενας καλός πράκτορας και μια διεθνής επιτυχία, με μπόλικες μεταφράσεις και ακόμη καλύτερες πωλήσεις, εκτιμάται πολύ περισσότερο από τις πολιτικές απόψεις ή τις κοινωνικές ευαισθησίες. Μια φωτογραφία αξίζει χίλιες λέξεις που λένε.

Ισως γιατί η στάση του συγγραφέα θεωρείται πλέον, λίγο ώς πολύ, δεδομένη. Αν θέλει να μη σοκάρει τους αναγνώστες του σαν τον άτακτο και μάλλον δυσάρεστο Ουελμπέκ, οφείλει να έχει οικολογικές ευαισθησίες, να είναι φεμινιστής, φιλειρηνιστής και να αποδέχεται τις εν γένει κακοτεχνίες ως διαφορετικότητες.

Από το τοπίο αυτό εξαιρείται ο λογοτεχνικός Νότος. Εκεί ευδοκιμούν ακόμη συγγραφείς οι οποίοι, τέκνα του Διαφωτισμού, πιστεύουν ότι ο ρόλος τους δεν περιορίζεται μόνο στη δημιουργία ωραίων αφηγήσεων. Ενας από αυτούς είναι ο Ζοζέ Σαραμάγκου. Μέλος του κομμουνιστικού κόμματος της πατρίδας του, θαυμαστής του Φιντέλ Κάστρο, πολέμιος της Καθολικής Εκκλησίας, στα 87 του μπορεί ακόμη να διεκδικεί τον ρόλο του μαχόμενου διανοούμενου ο οποίος αρνείται να καταθέσει τα όπλα.

Αμεση πολιτική
Το Τετράδιο, εξαιρετικά μεταφρασμένο από την Αθηνά Ψυλλιά, είναι μια συλλογή κειμένων που γράφτηκαν για το μπλογκ του από τον Σεπτέμβριο του 2008 ώς τον Μάρτιο του 2009.

Μαχητικές παρεμβάσεις σε ζητήματα άμεσης πολιτικής, αλλά και κείμενα για τη λογοτεχνία και τους λογοτέχνες συνθέτουν την προσωπογραφία ενός ανθρώπου ο οποίος, αντί να επαναπαύεται στις δάφνες του Νομπέλ Λογοτεχνίας, εξακολουθεί να συνομιλεί με τον καιρό του.

Οφείλω να ξεκαθαρίσω πως δεν συμμερίζομαι τον ευρύτατα διαδεδομένο θαυμασμό για τη λογοτεχνία του Σαραμάγκου. Βρίσκω εντυπωσιακό έργο του το Κατά Ιησούν ευαγγέλιο, πλην όμως στη συνέχεια, στο Περί τυφλότητας , Περί φωτίσεως και Περί θανάτου, θεωρώ ότι έχει πέσει στην παγίδα ενός παμφάγου συμβολισμού ο οποίος τρώει τις σάρκες της λογοτεχνίας του.

Οπως και δεν συμμερίζομαι τον ενθουσιασμό με τον οποίον υποδέχεται ο Ουμπέρτο Εκο τον μαχόμενο μπλόγκερ Σαραμάγκου. Ελάτε τώρα! Κανείς μας δεν περίμενε τον Σαραμάγκου για να διαπιστώσει ότι το πρόγραμμα του Μπους υπήρξε πρόγραμμα ψεύδους «ενός καουμπόη που κληρονόμησε τον κόσμο και τον μπερδεύει με ένα κοπάδι βοδιών». Ούτε ότι δεν είναι μια χαρά που ο ιταλικός λαός φέρνει «τα πισινά του Μπερλουσκόνι για τέταρτη φορά στην καρέκλα της εξουσίας».