Ιδέες

Ο άλλος Δείπνος
, Του Κώστα Γεωργουσόπουλου

«Ο Δείπνος» είναι ένα εμπνευσμένο μονόπρακτο του Ιάκωβου Καμπανέλλη, ενταγμένο σε μια θεατρική σύνθεση τριών μονοπράκτων, όλων με θέμα την καταραμένη γενιά των Ατρειδών
Ιδού, πεδίον δόξης λαμπρόν, να εμπνέεται ο ταλαντούχος συγγραφέας από τους κοινόχρηστους μύθους και να συλλαμβάνει σχέσεις άλλες από κείνες που επέλεξαν οι τραγικοί ποιητές, αντί να εξευτελίζει, όπως κάνουν από ανικανότητα οι ατάλαντοι σκηνοθέτες που υποδύονται, σχεδόν αντιποιούμενοι τα πρωτότυπα έργα, τους συγγραφείς, τα μεγάλα έργα καρπούμενοι μάλιστα και στο ταμείο την προσέλευση των ανίδεων θεατών.

Στο «Δείπνο» του, λοιπόν, ο μεγάλος σύγχρονός μας θεατρικός ποιητής συγκεντρώνει κάπου στον Κάτω Κόσμο όλους τους πρωταγωνιστές της γενιάς του Ταντάλου. Κλυταιμνήστρα, Αγαμέμνων, Ηλέκτρα, Ιφιγένεια, Ορέστης, Αίγισθος, οι οποίοι γύρω από έναν νεκρόδειπνο «λύνουν» τις διαφορές τους, αποκαλύπτουν τα μύχια, εκθέτουν τα κίνητρά τους, αναδεικνύουν τα λάθη των άλλων, αποδέχονται τις ενοχές τους ή προσπαθούν να εξηγήσουν αναδύοντας στο φως τις απωθημένες ροπές τους. Ερμαια των παθών, συρόμενοι από ενστικτώδεις καταγραφές του πεπρωμένου, μαριονέτες του μύθου τους και μαριονετίστες των άβουλων συγγενών τους.

Σκεφτόμουν αυτές τις μέρες έναν ανάλογο ΑΛΛΟΝ ΜΥΣΤΙΚΟ ΔΕΙΠΝΟ από τον γνωστόν και χιλιοαποτυπωμένο σε ποίηση και ζωγραφική, μια άλλη απροσδόκητη αλλά όχι τελείως αυθαίρετη συνάθροιση σε τόπο χλοερό ή σκιερό, του Παραδείσου ή της Κόλασης (τις οίδε σε ποιο εν τέλει μέρος κατέληξαν οι αντιήρωες των Ευαγγελίων), όπου στην κεφαλή της τράπεζας ο προδομένος, ο χλευασθείς, ο σταυρωθείς, απαξιωθείς, αλλά και ο μυρωμένος και εν τέλει εν δόξη αναστημένος Ιησούς συντρώγει με όσους πριν αναληφθεί τον συνάντησαν. Θα έβλεπε κανείς γύρω στο στρογγυλό τραπέζι έναν δούλο με κομμένο το αυτί, έναν αχθοφόρο Σίμωνα, μια πόρνη, έναν ληστή κι άλλον έναν, τον Ιούδα, τον Πέτρο, τον Θωμά, τον Λάζαρο, τις παρθένες που έμειναν εκτός νυμφώνος, και τις άλλες, και τις τρεις μυροφόρες. Κάπου δίπλα, κρατώντας ακόμη ζάρια στα χέρια, κάποιοι ρωμαίοι στρατιώτες με τα αιματωμένα ιμάτια στους ώμους τους και πιο πέρα μονήρης ένας χιλίαρχος με ανά χείρας ένα ξίφος και ένα δοχείο με ξίδι. Δίπλα ακριβώς και εκ δεξιών του Ιησού, ο Αριμαθείας που τον ζήτησε, τον νεκροστόλισε, νοίκιασε τον τάφο και τον ενταφίασε.

Φανταστείτε και δραματοποιήστε αυτή τη μάζωξη. Και πριν ανοίξουν τα χείλη, πριν αρθρωθεί ο πρώτος λόγος, καταγράψτε χειρονομίες, βλέμματα, στάσεις, συμπεριφορές. Ιδού ωραία άσκηση για ηθοποιούς που σπουδάζουν την τέχνη του θεάτρου και μάλιστα του πλέον σύγχρονου, της σωματικής έκφρασης. Για αυτοσχεδιάστε τη σιωπή των παραπλανημένων παρθένων που τις πήρε ο ύπνος και χασομέρησαν και χάσαν την ανεκλάλητη χαρά να εισέλθουν στον νυμφώνα, όπου τις ανέμενε λαμπρός ο Νυμφίος, σε έναν αιώνιο και αθάνατο ερωτικό εναγκαλισμό. Αυτοσχεδιάστε τις άλλες, τις γρηγορούσες που μυρώθηκαν, στολίστηκαν, έστω με τη στολήν της ψυχής και παραδόθηκαν στην ερωτική κλήση του Μεγάλου Γαμπρού, νύμφες ανύμφευτες.

Αυτοσχεδιάστε τον δούλο, το χαμίνι που ακολουθούσε στον Κήπο τον Χριστό και παρέστη μάρτυρας της προδοσίας του Ιούδα με κείνο το απροσδιόριστο και απροσδιόνυσο φιλί του πρώην μαθητή στον Δάσκαλο. Δείτε πώς κοιτάει ακόμη με αμήχανο μίσος τον Πέτρο στην άλλη πλευρά του τραπεζιού που αψίθυμος κατέβασε το σπαθί και του έκοψε σύρριζα το αυτί.

Αυτοσχεδιάστε τον τυχαίο βαστάζο, κάποιον ονόματι Σίμωνα, που τον αγγάρευσαν να φορτωθεί στην ανηφόρα του Γολγοθά τον Σταυρό. Δεν μάθαμε ποτέ αν πληρώθηκε ή ασκήθηκε πάνω του η αυθαιρεσία της ρωμαϊκής εξουσίας. Διαλέχτε εκδοχή και δημιουργήστε έναν λαϊκό χαμάλη που πήρε την πρόσκληση να παραστεί στον Δείπνο ελπίζοντας επιτέλους να πάρει τα χαμαλίστικα ή σχεδιάστε έναν λαϊκό τύπο που ξεπέρασε την ταπείνωση μιας αγγαρείας και διασκεδάζει μαζί με ευυπόληπτα πρόσωπα.

Πώς «παίζεται» μια πόρνη που μετάνιωσε; Πώς συμπεριφέρεται σ΄ αυτόν τον Δείπνο, όπου δεν την καλούν να καθήσει στα γόνατα, δεν της ζητούν να χορέψει ημίγυμνη ή και γυμνή και δεν την υποχρεώνουν κάθε τόσο να αποσύρεται στα ιδιαίτερα διαμερίσματα για να χορταίνει ανδρική βαναυσότητα, αλαλαγμούς και σπασμούς μεθυσμένων και ιδρωμένα βίαια χέρια.

Και ο Ιούδας με το σκοινί του απαγχονισμού ακόμη περασμένο στον λαιμό του, με κατεβασμένα εντροπιασμένα τα βλέφαρα, να κάνει συνεχώς την ίδια, σχεδόν μανιακή, κίνηση: να αναποδογυρίζει τις τσέπες του και να δείχνει πως είναι πλέον κενές. Αυτός ο πρώην έμπιστος ταμίας του κοινοβίου των μαθητών. Ο Λάζαρος πάντα μονήρης, πάντα απομακρυσμένος, απρόσιτος ακόμη και τώρα μετά τον δεύτερο θάνατό του, τώρα που πλέον γνωρίζει τι είναι ΜΕΤΑ. Πάντα σιωπηλός. Ο ηθοποιός που θα τον υποδυθεί θα πρέπει να παραδεχθεί πως ο ρόλος του θα παραμείνει βωβός έως το τέλος. Παρ΄ όλα αυτά, ένας άνθρωπος που πέθανε δύο φορές και τη μία γύρισε ξανά στον κόσμο χωρίς να ανοίξει το στόμα του και ξανάφυγε παίρνοντας για τους ζωντανούς μαζί του τη μεγάλη ερώτηση για το Επέκεινα, θέλει ταλέντο μεγάλο, ώστε η σιωπή να είναι τραγική, η απάντηση να υπάρχει στα αμήχανα χέρια, η υπαρξιακή απορία στη μοναξιά και στην απομόνωση.

Μπορούμε να φανταστούμε τον ληστή που σώθηκε, που πίστεψε, που μετανόησε. Λαϊκός και μπρούτος άνθρωπος χαίρεται στο τραπέζι την εύνοια του αναστημένου, με την έπαρση του ενστίκτου που δεν τον πρόδωσε. Ο άλλος όμως, ο χλευαστής ληστής, ο κυνικός, ο αμφισβητίας, που ζητούσε το θαύμα για να πειστεί, τώρα βιώνοντας το θαύμα κοιτάει τον σύντροφό του με διασταλμένες τις κόρες των οφθαλμών, εξοργισμένος με την αναισθησία του και κάθε τόσο χτυπώντας με τις γροθιές του το στέρνο.

Ο χιλίαρχος (ή εκατόνταρχος;) ρωμαίος απορεί γιατί τον κάλεσαν σ΄ αυτό το ιδιότυπο τραπέζι. Ο,τι έπραξε αποτελούσε πάγια τακτική, ήταν μια διατεταγμένη υπηρεσιακή πράξη που προέβλεπε το πρωτόκολλο των εκτελέσεων με σταυρικό θάνατο. Για να πιστοποιηθεί ο επελθών θάνατος, έπρεπε ο σταυρωμένος κατάδικος να κεντηθεί στην πλευρά και να του δοθεί να γευτεί στα χείλη χολή και όξος. Αν δεν απέστρεφε με αηδία το πρόσωπο και αν έρρεε από την πλευρά νερό αντί αίμα, ο κατάδικος ήταν ήδη νεκρός. Είχε εκτελέσει την αποτρόπαια αυτή διαταγή δεκάδες φορές και για μέρες μετά στον στρατώνα αρνιόταν τροφή και νερό. Τι και γιατί τώρα του ζητούσαν να παραστεί και τι να καταθέσει;

Οι στρατιώτες όμως που έπαιξαν στα ζάρια τα ιμάτια του σταυρωμένου στέκονταν στη γωνιά και μπεγλέριζαν τα ζάρια αμήχανα στη φούχτα τους έτσι που στην πρώτη σκηνή, ανοίγοντας η αυλαία ο μόνος ήχος που ακουγόταν ήταν η σύγκρουση των ζαριών. Στους ώμους τους, κρεμασμένα σαν τους παλιατζήδες, τα ιμάτια τους βάραιναν τόσο ώστε ένιωθες πως είχαν σχεδόν κοντύνει από το αβάσταχτο φορτίο τους. Αν και δυο τρεις από αυτούς κρύβονταν πίσω από έναν χιτώνα.

Θα έβλεπε κανείς γύρω στο στρογγυλό τραπέζι έναν δούλο με κομμένο το αυτί, έναν αχθοφόρο Σίμωνα, μια πόρνη, έναν ληστή…

Ο αεικίνητος Πέτρος και ο καμαρωτός Θωμάς

Ο πιο κινητικός συνδαιτυμόνας θα είναι ο Πέτρος. Τώρα πλέον γνωρίζει πώς θα αποτελέσει την πέτρα πάνω στην οποία θα οικοδομηθεί ο Ναός της Σωτηρίας. Και είναι ο αεικίνητος μαθητής, γιατί πρέπει να ξεχαστεί και η άρνησή του, τρεις φορές, όταν ρωτήθηκε αν είναι μαθητής του Δασκάλου και η επιπολαιότητά του με το κομμένο αυτί του δούλου. Κάθε τόσο θα περνάει και θα χαϊδεύει με συγκατάβαση το κουρεμένο κεφάλι του έκπληκτου δούλου. Ο Θωμάς, πάντα καχύποπτος, πάντα αμφισβητίας, πάντα πειραματιστής, άπιστος στα λόγια, ακόμη και του Δασκάλου, απαιτεί αποδείξεις, χειροπιαστές και αντιστρεπτές. Και χαίρεται με όλο το είναι του που ο Ιησούς δέχτηκε ενώπιον μαρτύρων να τον ψηλαφήσει, να πιάσει τις τρύπες των καρφιών, να πιστοποιήσει το θαύμα και να αποδεχθεί την ανατροπή τής έως τότε αλήθειας, πως δηλαδή ο θάνατος είναι οριστικός και οριακός, το τέλος. Και στέκεται καμαρώνοντας, διότι η λογική της απόδειξης διά του πειράματος έγινε αποδεκτή μέθοδος εκκινώντας από τη δική του εμμονή.

Οι τρεις μυροφόρες γυναίκες που πρώτες αντίκρυσαν ένα κενό μνήμα και είχαν το προνόμιο πρώτες να διαλαλήσουν το παράλογο ως λογικό, το αφύσικο ως φυσικό, το αδύνατο ως δυνατό, στέκονται ακόμη με τα κάνιστρα και τα άνθη, τα μυροδοχεία και τα παστρικά σάβανα λάμπουσες απέναντι στον Νυμφίο και Άρχοντα του Δείπνου.

Αφού αυτοσχεδιάσουν οι επίδοξοι μίμοι τη σκηνή με τις τόσες αντιφατικές παρουσίες δειλά-δειλά ανοίγουν τα στόματα και άλλοι απολογούνται, άλλοι διαπορούν, άλλοι διαμαρτύρονται. Μερικοί πιθανόν ακόμη χλευάζουν.

Ζητείται συγγραφέας.