Ιστορίες άσκοπου μυστηρίου

ΣΑΣ ΔΩΡΙΖΟΥΝ ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ, ΑΝΟΙΓΕΤΕ
ΤΟ ΠΕΡΙΤΥΛΙΓΜΑ, ΣΤΟ ΕΞΩΦΥΛΛΟ
Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΣΑΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ
ΕΙΝΑΙ ΜΕ ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ-
ΑΠΛΟΥΣΤΑΤΑ ΔΕΝ ΕΙΣΤΕ ΣΕ
ΘΕΣΗ ΝΑ ΠΕΙΤΕ ΠΟΙΑΝΟΥ ΒΙΒΛΙΟ
ΣΑΣ ΔΩΡΙΣΑΝ!
Τις προάλλες ο φίλος Παναγιώτης μού έφερε δώρο, φρέσκια φρέσκια, μια καινούρια έκδοση: ένα κομψότατο τομίδιο, το γνωστό καλό γούστο των εκδόσεων Πόλις, μετάφραση εγγυημένη από τον μάστορα Αχιλλέα Κυριακίδη, Δρόμος αντοχής ο τίτλος, μακάρι να ΄ξερα και πώς προφέρεται το όνομα του άγνωστού μου, με το συμπάθιο, συγγραφέα: Jean Εchenoz. Γυρίζω στο οπισθόφυλλο: «Ο συγγραφέας αφηγείται τη ζωή του τσέχου δρομέα μεγάλων αποστάσεων Εμίλ Ζάτοπεκ…»: α ωραία, βιβλίο για τον Ζάτοπεκ, θρυλική μορφή της γενιάς μου, αυτός, πάλι καλά, ελληνικά γραμμένος, μα ο συγγραφέας και εδώ, σ΄ όλο το κείμενο στο οπισθόφυλλο, πάντα στα λατινικά. Ξανά μπροστά, στο αφτί του εξωφύλλου, βιογραφικό σημείωμα, πάντα λατινικά. Είναι όμως Γάλλος, διαβάζω, όπως έδειχνε και το μικρό του, το Jean, άρα αποτολμώ: Εσενόζ ή Εσνόζ, εκεί που πάντως ένας μη γαλλομαθής θα εξακολουθούσε να παραμένει αμήχανος, ένας γερμανομαθής θα διάβαζε «Έχενοτς» κ.ο.κ.

Ο λόγος, όπως ξεκίνησα στην περασμένη επιφυλλίδα, για την εμμονή στη λατινική γραφή των κυρίων ονομάτων, που αποκλείει από τη στοιχειώδη γνώση, από την απλή πληροφορία, όχι μόνο τον μέσο αναγνώστη αλλά και τον ειδικό. Το θέμα εγείρει κάθε τόσο συζητήσεις, κι όσο κι αν είναι σκόπιμο να επανερχόμαστε συχνά, ετούτη τη φορά σκέφτηκα να περιοριστώ αποκλειστικά σε προσωπικές μου εμπειρίες ή παθήματα, που δείχνουν ακριβώς τα καθημερινά αδιέξοδα, σε πείσμα του όποιου και όσο σοβαρού θεωρητικού αντίλογου.

Θα ΄ναι κάπου δεκαπέντε χρόνια, επιμελούμαι ένα πρόγραμμα του Μεγάρου Μουσικής, ρωτάω τον υπεύθυνο της ύλης, φίλο πανεπιστημιακό, πώς προφέρεται το αρκετά περίεργο όνομα του συγγραφέα ενός άρθρου που το είχε επιλέξει για την έκδοση. «Δεν ξέρω» μου απάντησε, «βρήκα το κείμενο στο ίντερνετ, είναι πολύ ενδιαφέρον, το μοιράζω και στους φοιτητές μου, αλλά δεν έβγαλα άκρη πώς προφέρεται»! Ακούγεται παράδοξο, έως εξωφρενικό, κι όμως δεν είναι.

Την ίδια εποχή, λίγο πιο πριν, μεταφράζω τις Προδομένες διαθήκες του Κούντερα, δοκίμιο, πλήθος τα ξένα ονόματα. Στέκομαι σκόπιμα στα πιο απλά, και για το πιο απλό θέμα, τη θέση του τόνου: Ηannah Αrendt, γερμανικό το όνομα, άρα ούτε λόγος: Άρεντ. Τυχαία κουβεντιάζω το ίδιο καλοκαίρι μ΄ ένα φίλο, καθηγητή φιλοσοφίας τότε στο Βερμόντ. «Άρεντ;» κάνει κατάπληκτος· « Αρέντ τη λέμε». Απορώ εγώ, επιμένει εκείνος, την είχε γνωρίσει, περαστική απ΄ το πανεπιστήμιό του. Εδώ δεν ήταν πολύ γνωστή τότε ακόμα, ένα μόνο βιβλίο της είχε μεταφραστεί, το έψαξα μπρος πίσω, μέσα έξω, παντού λατινικά το όνομα. Αρέντ έγραψα τότε εγώ, όμως Άρεντ επικρατεί σιγά σιγά, Άρεντ βγαίνουν έκτοτε όλα της τα βιβλία, Άρεντ σε άλλα λεξικά, Αρέντ σε άλλα, μου ΄χει γίνει έμμονη ιδέα, ώσπου πέφτω στη λύση του μυστηρίου: «Άρεντ στα αγγλικά, Αρέντ στα αμερικανικά»! Νά επιτέλους μια εξήγηση· παραταύτα δεν έχει νόημα να επιμείνω: Άρεντ τώρα πια κι εγώ.

Στο ίδιο βιβλίο ο περίφημος Σάλμαν Ράσντι, όπως τον έγραφαν πολλοί τότε, και όπως με διαβεβαίωσαν κι εμένα και στην αγγλική πρεσβεία και στην ινδική πρεσβεία. Στο μεταξύ, Ρούσντι καθιερώθηκε, έτσι κυκλοφόρησαν όλα τα βιβλία του, δύσκολο μου ΄ρχεται, όμως ακολούθησα: Ρούσντι τώρα κι εγώ.

Αϊτινά αινίγματα
Άλλη μετάφραση Κούντερα, O πέπλος, αναφορά στους Αϊτινούς υπερρεαλιστές συγγραφείς και ακτιβιστές Jacques Stephen Αlexis και Renι Depestre, ιδρυτές του αϊτινού ΚΚ σε νεαρότατη ηλικία, τον Αlexis τον δολοφόνησαν στα 39 του, ο Depestre ακούστηκε και τελευταία με τον καταστροφικό σεισμό στην πατρίδα του. Και πώς προφέρονται αυτά τα απλά ονόματα; Αϊτινοί, άρα γαλλικά: Ζακ Στεφέν Αλεξίς; Ζακ σίγουρα· όμως Στεφέν ή Στήβεν, αφού είχαν και αγγλικά ονόματα, και το Stephen είναι αγγλικό; Αλεξίς ή Αλεξί; Προφέρεται αυτό το ρημάδι το- s, που κανονικά σαν τελευταίο γράμμα παραλείπεται στα γαλλικά, ή είναι σαν τον Rιgis Debray (Ντεμπραί) που ούτε οι Γάλλοι ξέρουν με σιγουριά αν είναι Ρεζί ή Ρεζίς, ή σαν τον Ρhilippe Sollers, που επίσης οι μισοί θα τον πουν Σολλέρ κι οι άλλοι μισοί Σολλέρς. Ψάχνεις μανιωδώς, ελάχιστα έως καθόλου στοιχεία, το συζητάς με συναδέλφους εμπειρότερους, και καταλήγεις: Ζακ Στήβεν Αλεξίς. Και ο Depestre; Πάλι παίρνεις σβάρνα και ρωτάς: άλλοι Ντεπέτρ, άλλοι Ντεπέστρ. Υπάρχει όμως εδώ ένα ισχυρό χαρτί: έχει μεταφραστεί ένα βιβλίο του στα ελληνικά: Ντεπέτρ στο εξώφυλλο, φαρδύ πλατύ. Μεταφράστρια η Τασσώ Καββαδία, με γαλλική παιδεία, θυμάσαι, είχε και σύζυγο τον πολύγλωσσο, μακαρίτη προ πολλού, Βασίλη Καζαντζή, ε, δεν μπορεί κάτι θα ήξερε και τον έβαλε έτσι.

Καινούρια μετάφραση τώρα Κούντερα. Ξανά μπροστά μου ο Αlexis και ο Depestre. Ξαναψάχνεις, φτου κι απ΄ την αρχή, κυκεώνας πάντα. Ώσπου ανακαλύπτεις σε σάιτ της εταιρείας γαλλόφωνων συγγραφέων ηχητική συνέντευξη του Depestre, εξόχως ενδιαφέρουσα απροπό. Εκεί η παρουσιάστρια του γαλλικού ραδιοφωνικού σταθμού τον προσφωνεί: Ντεπέστρ. Κι ο ίδιος στην αφήγησή του αναφέρεται κάποια στιγμή στον Ζακ Στεφέν Αλεξί. Άντε, διόρθωνε τώρα.

Αξίζει, νομίζω, να συνεχίσουμε.

Ο Κούντερα μάς συστήνει τον Ισλανδό μυθιστοριογράφο Gudbergur Βergsson και τον Κύκνο του· τώρα πώς θα τον ζητήσετε στο βιβλιοπωλείο, άγνωστο