Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΩΝ

Η πρωτοτυπία- κάποτε και η ανισότητα- του ερευνητικού χειρισμού της Πανουργιά μπορεί να εκφράζει μια τάση αρκετά διαδεδομένη πλέον στον χώρο της ανθρωπολογίας, και ίσως κάνει κάποιους (ιδιαίτερα όσους το διαβάσουν στενά) να εκνευριστούν με το βιβλίο της.

Έχει ενδιαφέρον όμως το πώς η δουλειά της αντιπαρατίθεται σε άλλες πρόσφατες μελέτες για τη σύγχρονη ελληνική Ιστορία που βασίζονται και σε ανθρωπολογική έρευνα.

Αν μια «νέα τάση» ιστοριογραφίας για την Κατοχή και τον Εμφύλιο (εκφρασμένη κυρίως από τον Στάθη Καλύβα), ξεκινάει απο πιο γενικές θεωρήσεις (πολιτική θεωρία, κριτική στη γενική ιστορική αφήγηση) και, χρησιμοποιώντας στοιχεία ανθρωπολογικής έρευνας (κυρίως συνεντεύξεις), καταλήγει να βγάλει συμπεράσματα επιμένοντας στο τοπικό και το χρονοτοπικά προσδιορισμένο, η Πανουργιά δουλεύει με εντελώς αντίθετη φορά, για να μιλήσει για το γενικό πλαίσιο, τη μεγάλη Ιστορία και την έννοια της πολιτικής ευθύνης. Το κάνει μάλιστα αυτό θυμίζοντας ότι γράφει ως μέλος μιας προοδευτικής αμερικανικής επιστημονικής κοινότητας και μιλάει κυρίως σε αμερικανικό κοινό.

Ο υπότιτλος του βιβλίου, που ονομάζει τις διώξεις εναντίον αριστερών «κρατική τρομοκρατία», terror of the state, παίζει έξυπνα με το «War on Τerror» του Μπους. Κι ίσως δεν είναι τυχαία, επιμένει η Πανουργιά, η σύγκριση των μεταπολεμικών στρατοπέδων συγκέντρωσης στην Ελλάδα με το Γκουαντάναμο. Ένας αμερικανός δημοσιογράφος είχε, άλλωστε, δει τη Μακρόνησο το 1949 ως «πολιτικό εργαστήρι, τα αποτελέσματα του οποίου θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν αργότερα και αλλού».