Ο Αλβανός Θέμελης και οι μεικτές ταυτότητες

«ΟιΑλβανοίδεν ξέρουν να επιλέγουν, το χειρότερο δεν ξέρουν να υπερασπίζονται αυτό που επιλέγουν και, ακόμα χειρότερα, προδίδουν γρήγορα ό,τι επιλέγουν». Το γράφει ο Μπεν Μπλούσι, ο Αλβανός Θέμελης και-κάτι-περισσότερο, αφού είναι εν ενεργεία πολιτικός της αντιπολίτευσης, «παιδί» του Φάτος Νάνο, πρώην υπουργός Εσωτερικών, εκλεγμένος για τρίτη φορά βουλευτής του Σοσιαλιστικού Κόμματος. Με ρίζες στην ελίτ της Κορυτσάς, ακαδημαϊκή λογοτεχνική παιδεία και θητεία στη μαχητική δημοσιογραφία, o 41χρονος Μπλούσι έκανε το 2008 τη μεγαλύτερη εκδοτική επιτυχία στη μεταπολεμική ιστορία της Αλβανίας (30.000 αντίτυπα σε μια χώρα 2,5 εκατομμυρίων κατοίκων) με το πρώτο του κιόλας βιβλίο: το ιστορικό μυθιστόρημα Να ζεις σε νησί (Εκδ. Καστανιώτης) που διαδραματίζεται τον 18ο αιώνα στα Βαλκάνια (πριν από τη δημιουργία εθνικών κρατών), κάνει φλας μπακ στον 15ο έως τον 17ο αιώνα και κλείνει το μάτι στην πολιτική επικαιρότητα της χώρας του. Κάτι τέτοιο έκανε και η Αναζήτηση του Νίκου Θέμελη, το 1998, και κατόπιν η Ανατροπή και η Αναλαμπή που θεωρήθηκαν (και) «μανιφέστα του εκσυγχρονισμού», αλλά ο Μπλούσι είναι λιγότερο υπαινικτικός από τον Έλληνα ομότεχνό του. Τον απασχολεί η διαμόρφωση της αλβανικής συνείδησης και η μεικτή αλβανική ταυτότητα- χριστιανική και μουσουλμανική, διαφοροποιημένη από την ελληνική ή την τουρκική- και ορισμένες φορές η κριτική του γίνεται διάφανη, ιδίως όταν κάποιοι ήρωές του παραπέμπουν σε σύγχρονες πολιτικές προσωπικότητες. Ο Σαλί Μπενίσι λ.χ. που καίει τη χριστιανική Μοσχόπολη, παραπέμπει ευθέως στον σημερινό δεξιό πρωθυπουργό της Αλβανίας και βετεράνο των ιδεολογικών μεταστροφών Σαλί Μπερίσα.

Το ενδιαφέρον με το μυθιστόρημα του Μπλούσι είναι ότι μας δίνει μια πολυπρισματική, γλαφυρή και γεμάτη αποχρώσεις εικόνα της αλβανικής ιδιαιτερότητας, σε μια στιγμή που αυτή η γειτονική μας χώρα, μουσουλμανική κατά τα 2/3, γίνεται προνομιακό πεδίο ελληνικών επενδύσεων και διεκδικεί την είσοδό της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ βρίσκεται σε φάση κοινωνικών ανακατατάξεων και η δημοκρατία της διανύει ακόμα τη νηπιακή της ηλικία. Έχοντας βγει, το 1985, από τη μακρόχρονη απομόνωση του πιο δογματικού κομμουνιστικού καθεστώτος, έχοντας βιώσει από το 1992 μια πρωτοφανή αφαίμαξη με τη μαζική μετανάστευση του εργατικού δυναμικού της, έχοντας ξεπεράσει το κοινωνικοπολιτικό χάος του 1997 και τον πόλεμο του 1999, η σημερινή Αλβανία, πίσω από τη βιτρίνα της οργιαστικής ανοικοδόμησης, ζει, όπως έλεγε προχθές ο Μπλούσι, μια δραματική πόλωση μεταξύ βορρά/νότου, ενδοχώρας/παραλίων, επαρχίας/πρωτεύουσας, φτωχών/πλουσίων. Τα υψηλά ποσοστά ανεργίας που τείνουν στο 20% και η πολιτική διγλωσσία είναι τα καύσιμά της.

Και μαζί, η ευκολία με την οποία οι Αλβανοί αλλάζουν προσανατολι- σμό. Η πρώτη αφορμή για την πολεμική που ξεσήκωσε το Να ζεις σε νησί ήταν ακριβώς ότι ο συγγραφέας εστίασε στον εξισλαμισμό του αλβανικού πληθυσμού («70% των χριστιανών αλλαξοπίστησαν») στα 500 χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας- κάτι που λειτούργησε ως τροχοπέδη, κατά τη γνώμη του, για την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας του. «Αλλάζει λοιπόν η Αλβανία», σχολίασε ο Μπλούσι όταν τον συναντήσαμε με τον Ανταίο Χρυσοστομίδη για τις «Κεραίες της εποχής μας» (ΕΤ1, παραγωγή S.m. art), «αλλά το ζήτημα είναι προς τα πού».

Σεσχέση με την Ελλάδα, πάντως, η άποψή του ως πολιτικού είναι ότι οι δύο γειτονικές χώρες «θα πρέπει να αφήσουν πίσω τους τις διενέξεις που τους κληροδότησε το οθωμανικό και το κομμουνιστικό παρελθόν και στο εξής να καλλιεργήσουν σχέσεις σε μια βάση πολιτιστική πρώτα και έπειτα πολιτική». Ήδη, άλλωστε, στο μυθιστόρημά του έχει προετοιμάσει το έδαφος ανοίγοντας έναν προνομιακό διάλογο με το ελληνικό κοινό. Πολλοί από τους θετικούς χαρακτήρες του είναι ορθόδοξοι, ορισμένοι ελληνόφωνοι και άλλοι είναι ιστορικές φυσιογνωμίες του αλβανικού έθνους που ενδιαφέρουν την ελληνική ιστορία. Όπως ο Σκεντέρμπεης (Γεώργιος Καστριώτης) ή ο Αλή Τεπελενλής που σήκωσαν κεφάλι στους Οθωμανούς, αλλά που παρουσιάζονται εδώ τελείως διαφορετικοί απ΄ ό,τι τους θέλουν τα ελληνικά εθνικά στερεότυπα. Ο Σκεντέρμπεης λ.χ. περισσότερο ως φιλόδοξος πολιτικάντης παρά ως ήρωας.