Η κούκλα και η πανούκλα

Προπαγάνδα; Εντελώς. Έξυπνη, καλοφτιαγμένη, σκεπτόμενη. Η Κάθριν Μπίγκελοου αφαιρεί από τον Ράμπο και «Τα πράσινα μπερέ» κάθε ίχνος χάρτινου ηρωισμού. Ετσι, αντιήρωας, σκοτεινός, ζωντανός, αληθινός ο ανώνυμος Αμερικανός πεζοναύτης. Το «Ρlatoon», η σημαία του αντιιμπεριαλισμού. Το «Ηurt Locker», το απόλυτο επιχείρημα του Πενταγώνου!

Απορείτε; Μα γιατί; Η Γερμανίδα Leni Riefenstahl (1902-2003) με ένα φιλοναζιστικό παραλήρημα- το «Τriumph Des Willens» του 1935- έγραψε μια από τις λαμπρότερες σελίδες στην ιστορία του ντοκιμαντέρ. Μεγάλη, δυσθεώρητη πλάνη η γενική πεποίθηση πως οι καλλιτέχνες και οι διανοούμενοι είναι αριστεροί, προοδευτικοί και δημοκρατικοί. Πλάνη και μια δεύτερη πεποίθηση: ότι από μια άρτια αισθητική προκύπτει και ένα ριζοσπαστικό και μάλιστα αιρετικό περιεχόμενο. Αρκετές φορές η (εξωτερική) κούκλα όζει (εσωτερική) πανούκλα. Μία εξ αυτών η ταινία της Κάθριν Μπίγκελοου. Η κυρία, εξαιρετική στη σκηνοθεσία. Το ίδιο και στην αμφισημία. Αραγε με ποιου το μέρος είναι; Με τον πόλεμο και την εισβολή στο Ιράκ ή με την αποχώρηση και την ειρήνη;

Η τελευταία σκηνή θα μπερδέψει τον θεατή. Οταν ο Τζέιμς Γουίλ (Τζέρεμι Ρένερ), ένας παράτολμος πυροτεχνουργός, ομολογεί στην κορούλα του μια εσωτερική του αλήθεια: «Στην αρχή», της λέει, «θα αγαπάς τους πάντες και τα πάντα. Στη συνέχεια ελάχιστους. Και στο τέλος θα αγαπάς μόνο ένα». Εννοεί τον πόλεμο. Ετσι φεύγει από το σπίτι, την οικογένεια και την ησυχία και επιστρέφει στο μέτωπο της Βαγδάτης. Εθισμένος στον πόλεμο και τη δράση. Οπως οι τοξικομανείς. Οπως οι καπνιστές. Οπως οι παχύσαρκοι. Εντάξει, λέει πλαγίως η Μπίγκελοου. Τουλάχιστον αυτό το παλικάρι ένα μεγάλο καλό θα κάνει. Εξουδετερώνοντας βόμβες και καμικάζι θα σώσει ζωές Αμερικανών φαντάρων και φιλήσυχων Ιρακινών πολιτών. Ο εθισμός στα ναρκωτικά και τη νικοτίνη σκοτώνει. Ο εθισμός στον πόλεμο σωτηρία μεγάλη. Καταλάβατε;

Αίλουρος η κυρία. Το εξηγώ. Με αυτή την αμφισημία, την τραμπάλα, με αυτόν τον εθισμό, η Μπίγκελοου αγιοποιεί τον Αμερικανό φαντάρο. Από τη μια ο εθισμός του Τζέιμς κάνει κακό στην οικογένειά του. Εγκαταλείπει το σπίτι του, μένει «ορφανό» από πατέρα το παιδί του. Και το κυριότερο; Ο Ράμπο ρισκάρει τη ζωή του. Από την άλλη, ο εθισμός του στην πολεμική δράση κάνει καλό στο γενικό σύνολο. Κακός οικογενειάρχης. Καλός πατριώτης. Πώς το λαμβάνουν αυτό; Μα φυσικά από τις σκηνές που προηγήθηκαν αυτής της εσωτερικής ομολογίας.

Εδώ το ψητό. Τι κάνει ο Τζέιμς; Ε ξουδετερώνει εκρηκτικούς μηχανισμούς. Περίπλοκους. Τρομοκρατικούς. Που θα αφάνιζαν δεκάδες αθώους Ιρακινούς και Αμερικανούς φαντάρους. Ενας εναντίον όλων. Ποιοι είναι αυτοί; Μα φυσικά αόρατοι. Μοχθηροί. Κυνικοί. Σατανικοί. Εδώ η Μπίγκελοου- χωρίς ρητορείες, χωρίς πολιτικές δηλώσεις και συνθήματα- ενοχοποιεί ολόκληρο τον λαό του Ιράκ. Γιατί; Μα φυσικά επειδή η οποιαδήποτε αραβική «σκιά» είναι ύποπτη να διαπράξει αυτή την καταστροφή. Το ίδιο συνέβαινε και στο Βιετνάμ. Το ίδιο σε δεκάδες πολεμικές περιπέτειες. Οπως η «Αποκάλυψη». Οπως το «Πλατούν». Ομως εκεί η «τρομοκρατική» πράξη ενός παιδιού, μιας γυναίκας που εργάζεται στους αγρούς και που αιφνιδιαστικά και από το πουθενά πετάει μια χειροβομβίδα σε μια αμερικανική διμοιρία, ήταν πράξη αιτιολογημένη και δικαιωμένη. Ο σκηνοθέτης είχε φροντίσει να δηλώσει πως η παρουσία ενός ξένου στρατού είναι εχθρική, ιμπεριαλιστική, άδικη, πολεμική, δολοφονική. Αντιθέτως. Η Μπίγκελοου κάνει πως το αγνοεί. Κουβέντα για την εισβολή. Κουβέντα για το πλιάτσικο των Αμερικανών στα κειμήλια ενός ξένου λαού. Κουβέντα για τα πετρέλαια. Κουβέντα για τα βασανιστήρια και τις ταπεινώσεις. Τίποτα.

Ετσι η εισβολή εκλαμβάνεται ως σωτηρία. Ο αμερικανικός στρατός σαν Ερυθρός Σταυρός. Οι καμικάζι, ζωσμένοι με εκρηκτικούς μηχανισμούς, σαν φουκαράδες που ύστερα από απειλές και εκβιασμούς έγιναν πειθήνια όργανα κάποιας συμμορίας. Και οι πολίτες της Βαγδάτης, που σιωπηλά παρατηρούν τους σωτήρες, μοιάζουν σαν μικροί σατανάδες. Η Μπίγκελοου δεν αναρωτιέται ούτε μια φορά. Τι στον διάολο θέλουμε εμείς στην άλλη άκρη της Γης; Και ποιου τα συμφέροντα εξυπηρετούμε θυσιάζοντας ζωές Αμερικανών πολιτών;

Ακόμα χειρότερα με αυτή την εξαιρετική- ομολογουμένως- σκηνοθεσία. Η οποία επικεντρώνεται στην ανθρώπινη- ατομική- αγωνία. Ο Τζέιμς Γουίλ (ο πυροτεχνουργός που λέγαμε) φλερτάρει με τον προσωπικό του αφανισμό. Με την επίγεια κόλαση. Πώς; Μα επειδή τον βλέπουμε σε γκρο πλάνο. Αισθανόμαστε την ανάσα του. Κολυμπάμε στον ιδρώτα του. Βιώνουμε τον τρόμο του. Την ώρα που κόβει τα καλώδια. Την ώρα που πασπατεύει τη νιτρογλυκερίνη. Την ώρα που τα παίζει όλα για όλα. Θα σκοτωθεί; Θα γίνει χίλια κομμάτια; Θα μείνει σακάτης μια ζωή; Θα του κοπούν τα χέρια; Θα ξεριζωθούν τα πόδια; Θεέ μου, δεν αντέχω άλλη τέτοια δοκιμασία. Εκείνη τη στιγμή η Μπίγκελοου τρίβει τα χέρια της. Ετσι, ο θεατής ξεχνάει την αληθινή ιστορία. Κόβει κάθε δεσμό με τον αθώο λαό. Εκείνη τη στιγμή- και χωρίς να το καταλαβαίνει – συστρατεύεται με τον αμερικανικό στρατό. Εκείνη τη στιγμή ταυτίζεται με αυτόν τον γίγαντα τον πυροτεχνουργό. Εκείνη τη στιγμή η Μπίγκελοου διαστρεβλώνει, πλαστογραφεί την Ιστορία και κατασυκοφαντεί έναν ξένο λαό. Οι νικητές όχι μόνο γράφουν την Ιστορία. Κερδίζουν δόξα και χρήμα από του ηττημένου την ανυπαρξία!

«Τhe Ηurt Locker»

Ο εθισμός στον πόλεμο κάνει καλό! Υπουλη προπαγάνδα Εξαιρετική σκηνοθεσία

ΒΑΘΜΟΙ = 0

(κούκλα σκηνοθεσία, πανούκλα ιδεολογία)

Ψαγμένοι νέοι, βαμπίρ και πράκτορες

«Να με θυμάσαι» («Remember me»). Νεανική έκρηξη με αναφορές στον «Επαναστάτη χωρίς αιτία» από τον Αλεν Κούλτερ, σκηνοθέτη πρωτοκλασάτων τηλεοπτικών σειρών – όπως «Sopranos». Οπου γόνος (Ρόμπερτ Πάτινσον) ζάπλουτου πατρός (Πιρς Μπρόσναν), στοιχειωμένος από την αυτοκτονία του μεγάλου του αδελφού, στοιχηματίζει πως θα «καταφέρει» την κόρη (Εμιλι ντε Ραβέν) ενός σκληρού μπάτσου (Κρις Κούπερ), που ύστερα από καβγά στους δρόμους τον έχωσε στη στενή για μια νύχτα. Ομως, και αυτή, στοιχειωμένη από τη δολοφονία της μητέρας της. Από το στοίχημα προκύπτει έρωτας και από τον έρωτα οικογενειακή συμφιλίωση και ισορροπία. Αλλά ένα απρόβλεπτο συμβάν μετατρέπει την ευτυχία σε συντρίμμια! Τρεις οι αρετές. Πρώτο, μια νεολαία ψαγμένη και ιδιαίτερη. Δεύτερο, τα νέα μεγάλα ταλέντα (Πάτινσον και Ντε Ραβέν), που με τις ερμηνείες και την ιδρωμένη γοητεία τους μας

ΒΑΘΜΟΙ = 6

(Κρίμα)

διαβεβαιώνουν πως η ανανέωση προχωράει καλά. Τρίτο, οι έξυπνοι διάλογοι. Ομως το φινάλε τινάζει στον αέρα όλη την ιστορία. What a waste!

«Δίψα» («Τhirst»). Του Παρκ Τσαν Γουκ («Οld Βoy»). Εδώ παπάς εκεί παπάς, να ο βαμπίρ της Καθολικής Εκκλησίας στην Κορέα του Βούδα. που καθολικός ιερέας, μολυσμένος, έπειτα από αυτοκτονική αποστολή ως ιεραπόστολος ανθρώπινων σκουπιδιών, αρχίζει να ρουφάει αίμα από τυμπανιαία πτώματα, από ζωντανούς και, φυσικά, από τη φιλενάδα του. Η θρησκεία- και μάλιστα η Καθολική Εκκλησίαο Δράκουλας των πιστών. Υποτίθεται παρωδία ταινιών με βαμπίρ και ειρωνεία. Μπορεί. Εγώ πάντως ούτε κατάλαβα το χιούμορ ούτε συνέλαβα το τρίτο επίπεδο αυτής της ιστορίας. Α, ξέχασα. Κέρδισε βραβείο στο τελευταίο Φεστιβάλ των Καννών.

ΒΑΘΜΟΙ = 4

(και πολύ του πάει)

«Ο κατάσκοπος της διπλανής πόρτας» («Τhe Spy next door»). Του Μπράιαν Λέβαντ, με Τζάκι Τσαν παρακαλώ. Κάτι σαν action movie με κωμωδία. Οπου ένας super agent της CΙΑ, δηλαδή ο Τζάκι Τσαν, αναγκάζεται να παραστήσει τον μπέιμπι σίτερ για τα μικρά της γειτονικής κυρίας. Ταυτόχρονα οι πράκτορες τον κυνηγούν.

ΒΑΘΜΟΙ= DΟΝ΄Τ ΚΝΟW

(sorry, δεν το είδα)

Συγκινητικό μεν, αλλά…

«Το λουλούδι της ερήμου» («Desert flower») Πρώτα τραγωδία. Στη συνέχεια άνοδος και απόλυτη επιτυχία. Το αυτοβιογραφικό οδοιπορικό της Σενεγαλέζας γαζέλας Γουαρίς Ντίρι. Ενα από τα κορυφαία μανεκέν της υφηλίου, μια καλλονή επιπέδου Ναόμι Κάμπελ. Τριών ετών, μια μάγισσα της φυλής τής κόβει την κλειτορίδα. Ανατριχίλα. Αργότερα, πιτσιρίκα τώρα η Γουαρίς (που πάει να πει «λουλούδι της ερήμου»), διασχίζει τεράστια έκταση άνυδρης γης. Με γυμνές τις πατούσες. Ετσι φτάνει στην πρωτεύουσα και από εκεί η γιαγιά της καταφέρνει να την στείλει υπηρέτρια στου πρέσβη την λονδρέζικη κατοικία. Μόλις η χούντα πέφτει και ο διπλωμάτης φεύγει, η Γουαρίς χωρίς ίχνος γνώσης της αγγλικής αρχίζει να περιφέρεται άγνωστη μεταξύ αγνώστων. Ωσπου μια υπάλληλος μπουτίκ την περιθάλπει και ώσπου ένας θηριώδης φωτογράφος μόδας την αναδεικνύει σαν την απόλυτη κούκλα της παγκόσμιας πασαρέλας. Συναρπαστική ιστορία, σκηνοθετημένη επίπεδα και απρόσωπα από τη Σέρι Χόρμαν, με πρωταγωνίστρια τη Λία Κεμπέντε και τον Τίμοθι Σπολ στον ρόλο του φωτογράφου. Συγκινητικό πλην αδιάφορο κινηματογραφικά.

ΒΑΘΜΟΙ = 4

(φτωχό)

Λουλούδια από τα σκουπίδια

Πάνω στη μισή ώρα έπιασα το σαγόνι μου να πέφτει χάμω. Πάνω στη μία ώρα μ΄ έπιασε επιθυμία να μετακομίσω στο κέντρο της Αθήνας. Μετά το φινάλε, μια κουβέντα μου ξέφυγε: Μπράβο Νίκο. Επιτέλους, ντοκιμαντέρ καμωμένο με μυαλό, ηδονή και άφθονη ουσία!

Ντοκιμαντέρ είπα; Κι όμως σκηνοθετημένο. Δηλαδή στημένο. Τουτέστιν «ψεύτικο». Που πάει να πει, ουδείςπλην του σκηνοθέτη- γνωρίζει τα όρια μεταξύ αληθινού και «κατασκευασμένου» ντοκουμέντου. Αυτή και η γοητεία. Αυτή και η μέγιστη, του Νίκου Περάκη, επιτυχία. Διότι στο Σινεμά, με το ψέμα αποκαλύπτεις αλήθεια!

Ενα το διαχρονικό επιμύθιο του «Αrtherapy». Από τον σκουπιδοτενεκέ τα λουλούδια. Από τη «βρώμα» η δημιουργία. Από τους έσχατους ο πυρετός και η καινοτομία. Αλήθεια σας λέω. Ποτέ δεν θα μπορούσα να φανταστώ έναν σκηνοθέτη χαβαλέ και κωμωδιών να αυτοαναιρεθεί, να πειραματιστεί και στα εξήντα του, με νεανικό μπρίο και ανησυχία, σ΄ ένα άλλο «είδος» να ορμήσει με τόση τόλμη και ευαισθησία.

Τι είναι η ταινία; Δεκάδες «ανώνυμοι», στο ευρύτερο κοινό, ακόμα και στους ειδήμονες περί των πολιτιστικών δρώμενων, που μπαινοβγαίνουν αφήνοντας πίσω τους ίχνη καλλιτεχνικής δημιουργίας. Ας πούμε οι τελειόφοιτοι της Σχολής του Εθνικού Θεάτρου με μέντορα τον Δημήτρη Λιγνάδη. Αν πράγματι- και δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία- η διδασκαλία είναι έτσι και αν οι υποψήφιοι να υπηρετήσουν την Υποκριτική είναι τόσο γυμνασμένοι, τόσο πρόθυμοι, τόσο αφοσιωμένοι, ε, τότε η θεατρική τέχνη είναι σε καλά χέρια στην Αθήνα. Ας πούμε ένας καλλιτέχνης του δρόμου (street artist) με το όνομα Αλέξανδρος Βασμουλάκης. Ας πούμε η Ιλια Πατάπη. Η τραγουδίστρια των Stiletto Skag που ταυτόχρονα σχεδιάζει ρούχα παιδικά. Τι φωνάρα! Παραλίγο να χαστουκίσω τον εαυτό μου. Κι εσύ, ρε μακάκα, ψάχνεις στα CDάδικα να ανακαλύψεις μια φωνή που θα σε ταράξει. Πού ΄σαι Ιλια να τους πάρεις τα σώβρακα και στον ουρανό να μας πετάξεις! Ας πούμε η Ροσύνα Μπαλτατζή, ζωγράφος και απόφοιτος της ΑΣΚΤ. Ας πούμε η Πηγή Κωνσταντίνου, ένα δαιμόνιο θηλυκό που ταυτόχρονα ασκεί δικηγορία και γράφει στίχους. Το μυαλουδάκι της μπορεί να κάψει σκληρούς δίσκους διαστημικής τεχνολογίας. Ας πούμε η Μελισσάνθη Μάχουτ, τελειόφοιτος δραματικής σχολής. Για την οποία αμφιβάλλω αν οι Ανθιμοι, οι Καρατζαφέρηδες και οι Σαμαράδες καταδέχθηκαν να της εκχωρήσουν υπηκοότητα ελληνική. Ας πούμε η Μαίρη Συνατσάκη, ψυχολόγος και παραγωγός του ΜΑD Τ.V. Αυτή η «πιλότος» του «Αrtherapy». Αμ τι νομίζετε; Από εκεί που δεν το περιμένεις θα σου έρθει. Η προσφορά της Συνατσάκη χίλιες φορές ανώτερη από τόνους τάχα μου πολιτιστικών εκπομπών της κρατικής τηλεόρασης. Πάντα με μάτια και αυτιά ανοιχτά.

Ας πούμε η χορεύτρια Shakura Raufan (από Ινδία; Πακιστάν; θα σας γελάσω). Η Μαρία Ντούζα, η σκηνοθέτρια. Η Βάσω Χεκιμόγλου, η σεναριογράφος που έλαβε μέρος στο φεστιβάλ «48 Ηours». Η Μαρίνα Λίτου, η συνθέτρια. Ολοι. Δεκάδες ονόματα- και είμαι σίγουρος άλλα τόσα- ερωτευμένοι με την καλλιτεχνική έκφραση. Ανυπεράσπιστοι. Μεταξύ μας; Καλό τους κάνει. Οπου ελληνικό κράτος εκεί η επετηρίδα, η λαμογιά και η μετριότητα. Τόσο νέοι, φρέσκοι, αυθεντικοί, που μέσα σε κάτι λιγότερο από δύο ώρες μετατρέπουν τη χαβούζα του αθηναϊκού κέντρου σε ευλογία. Οπωσδήποτε και με βήμα ταχύ. Γιατί υπάρχει ελπίδα!

«Αrtherapy»

Οργασμός αυθεντικής δημιουργίας Νέοι, φρέσκοι, αφοσιωμένοι Η ηδονή της «παρανομίας»

ΒΑΘΜΟΙ = 8

(μέσα στα καλύτερα ντοκιμαντέρ όλων των ελληνικών εποχών)

Ο Παράδεισος σε περιμένει

O Πίτερ Τζάκσον λοιπόν. Από τη Νέα Ζηλανδία. Με οσκαρικά τρόπαια από του «Αρχοντα των δαχτυλιδιών» την τριλογία. Ο λάτρης του φανταστικού, του μεταφυσικού, του πνευματισμού. Το πιο δημοφιλές μέντιουμ της παγκόσμιας κινηματογραφίας. Πέθανες; Ωραία. Ο Παράδεισος είναι για τους αθώους. Η Κόλαση για τους δολοφόνους. Η Θεία Δίκη για τους παιδεραστές και τους σίριαλ κίλερ!

Περίφημα. Ολα σε απόλυτη ισορροπία. Εκεί όπου η Αστυνομία και η Δικαιοσύνη σηκώνουν τα χέρια ψηλά. Εκεί όπου μικρά, αθώα κοριτσάκια βιάζονται και τεμαχίζονται από κάποιον ευυπόληπτο κυριούλη της διπλανής πόρτας. Εκεί όπου όλα αυτά τα ανατριχιαστικά, σε κάποια κωμόπολη των ΗΠΑ, συμβαίνουν. Εκεί, λοιπόν, το νεκρό κορίτσι στον Παράδεισο. Ο δολοφόνος νεκρός από Θεία Δίκη. Και η οικογένεια της δεκατετράχρονης Σούζι, με τις πληγές της ανοιχτές, να προχωράει μπροστά με τα εναπομείναντα δύο παιδιά της. Τι καλά. Ρeter Ι thank you, deep from my heart! Παρηγοριά στον άρρωστο. Ο Πίτερ Τζάκσον λοιπόν. Μας λέει πως εδώ κάτω στην Γη αδιέξοδο και παρακμή. Ο δολοφόνος θα κόψει το λουλούδι πάνω στην ακμή. Τίποτα δεν μπορούμε να κάνουμε. Απλώς να κλαίμε, να μοιρολογάμε, να τρελαινόμαστε και να αλληλοτρωγόμαστε. Μόνο ο Παράδεισος. Εκεί η Δικαίωση. Εκεί η Δικαιοσύνη. Εκεί τα αγγελούδια. Εκεί η Γη της Επαγγελίας. Ο θάνατος, λοιπόν, είναι λύση!

Μπορεί το στόρι αυτής της υπαρξιακής και οικογενειακής τραγωδίας να είναι αλήθεια. Τόσοι και τόσοι οι serial killers. Τέλος πάντων. Σε μια τέτοια κωμόπολη- το Νοριστάουν της Πενσυλβάνιας του 1973- μια δεκατετράχρονη Σούζι (Σάοϊρς Ρόναν, μεγιστοτεράστιο ταλέντο) το μεγαλύτερο παιδί μιας πενταμελούς οικογένειας, με Ρέιτσελ Βάις ως μητέρα, Μαρκ Ουόλμπεργκ ως πατέρα και τη Σούζαν Σαράντον ως γιαγιά, πέφτει στα ακονισμένα νύχια του κυριούλη της απέναντι οικίας (Στάνλεϊ Τούτσι).

Ευυπόληπτος, αξιοσέβαστος, λάτρης της φύσης και χομπίστας.

Το κορίτσι «εξαφανίζεται», δηλαδή απογειώνεται στον Παράδεισο ανάμεσα σε κρίνους και καταπράσινα λιβάδια, αλλά οι απαρηγόρητοι γονείς σηκώνουν τον σταυρό του μαρτυρίου και περπατούν πάνω σε αγκάθια. Η Αστυνομία τίποτα. Μα ξέρετε, αυτός ο άκληρος κυριούλης έχει ως χόμπι να κατασκευάζει μικρά κουκλόσπιτα. Αρα είναι πειραγμένος. Μπα, μια χαρά είναι! Ετσι η μικρή από ψηλά βλέπει, θυμάται, κυκλοφορεί αόρατη ανάμεσα στους ζωντανούς και τα λοιπά και τα λοιπά!

Ο Τζάκσον χώρισε στα δύο την ταινία. Το πρώτο μέρος είναι το θρίλερ. Πιο ρεαλιστικό και αστυνομικό. Το δεύτερο είναι ο Παράδεισος, η νεκρή πιτσιρίκα και η Γη της Επαγγελίας, Επί 136 λεπτά πότε το ένα πότε το άλλο. Το μεν ρεαλιστικό, επαρκές και επαγγελματικό. Το δεύτερο, σαν ποταμιαίο βιντεοκλίπ ποιητικό. Για να μην πολυλογώ. Πάρε το ένα και βάρα το άλλο!

«Παραδεισένια οστά»

Νεκρός; Νever mind Μπερδεμένο, μεταφυσικό, κουραστικό Σάοϊρς Ρόναν, μεγάλο ταλέντο Στάνλεϊ Τούτσι ανατριχιαστικός σίριαλ κίλερ

ΒΑΘΜΟΙ = 4

(go to Ηell)