Επιφυλλίδα

Η παιδεία του αρχιτέκτονα
Του Πέτρου Θέμελη

Είναι ομολογουμένως εντυπωσιακό, το πόσο προφητικός και επίκαιρος παραμένει ο Ρωμαίος αρχιτέκτων Βιτρούβιος στην περιγραφή των κανόνων της τέχνης, της επιστήμης και της ηθικής, σύμφωνα με τους οποίους οφείλει να σχεδιάζει και να εκτελεί τα έργα του ο αρχιτέκτων. Στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του «Περί Αρχιτεκτονικής», που πρόσφερε στον αυτοκράτορα Αύγουστο το έτος 25 π.Χ., γράφει τα παρακάτω σχετικά με την παιδεία του αρχιτέκτονα: Η Αρχιτεκτονική είναι καρπός Πράξης και Θεωρίας, υπογραμμίζει. Ο αρχιτέκτων επομένως πρέπει να είναι οξύνους και με διάθεση για μαθητεία, πρέπει να είναι μορφωμένος και έμπειρος στη σχεδιαστική γραφίδα για να μπορεί να αποδίδει με σχέδια τη μορφή του έργου που θέλει να κατασκευάσει. Πρέπει να είναι παιδευμένος στη γεωμετρία για την ορθή χρήση του πήχυ και του διαβήτη στη χάραξη του κτίσματος επί εδάφους στο οικόπεδο, για την εκμετάλλευση της κατεύθυνσης του φωτός, για την ανάπτυξη των μεθόδων μέτρησης και για τη γνώση των αναλογιών, πρέπει επίσης να γνωρίζει ιστορία και ιστορία της τέχνης για την προέλευση των αρχιτεκτονικών στοιχείων που χρησιμοποιεί, να ξέρει τη μουσική θεωρία και την ακουστική των θεάτρων, να μην έχει άγνοια των βλαβερών ή ωφέλιμων στην υγεία επιπτώσεων του αέρα και των υδάτων κάθε περιοχής, να κατέχει τη σχετική με τις εργολαβίες νομολογία ώστε να συντάσσει με σύνεση τις συμβάσεις των έργων επ΄ ωφελεία τόσο του ιδιοκτήτη όσο και του εργολήπτη, να είναι γνώστης της αστρονομίας και των κανόνων του ουρανού για τις ισημερίες και τα ηλιοστάσια, την πορεία των αστέρων και τη λειτουργία των ηλιακών ρολογιών. Πρέπει τέλος να έχει ακούσει με προσοχή φιλοσοφία, γιατί εξυψώνει το πνεύμα του και δεν του επιτρέπει να γίνει αλαζών, τον κάνει απλό, ευθύ και αξιόπιστο και κυρίως όχι φιλάργυρο, δηλαδή λάτρη του χρήματος. Κανένα έργο δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί, όταν απουσιάζει η αγνότητα και η εμπιστοσύνη. Ο αρχιτέκτων δεν πρέπει να είναι άπληστος έχοντας διαρκώς κατά νου το κέρδος και τα φιλοδωρήματα, αλλά να διαφυλάττει αποφασιστικά την αξιοπρέπειά του.

Είμαι βέβαιος ότι όλα τα παραπάνω, συμπεριλαμβανομένης της φιλοσοφίας, εξακολουθούν να αποτελούν μέρος της παιδείας των νέων αρχιτεκτόνων μηχανικών που σπουδάζουν στα Πολυτεχνεία της χώρας μας. Αναρωτιέμαι εντούτοις γιατί οι μη αλαζόνες, μη φιλοχρήματοι και μη άπληστοι, οι ευθείς, έντιμοι και αξιόπιστοι αποτελούν σπανιότατον είδος που βαίνει προς εξαφάνιση.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας