Θυσίες, αλλά με νόημα και σκοπό

Αν αυτό είναι το πιθανότερο σενάριο των επόμενων 2-3 χρόνων της οξείας κρίσης, τότε οι υπεύθυνοι πολιτικοί σε κάθε κομματικό χώρο δεν έχουν λόγο να φοβούνται ότι θα υποσκελιστούν από τους επαγγελματίες δημαγωγούς. Ειδικά, η κυβέρνηση δεν έχει κανένα λόγο να αναδιπλωθεί σε ένα ξεπερασμένο δήθεν πολωτικό, δήθεν αντιδεξιό, δήθεν «εθνικά υπερήφανο», ύφος και ήθος εξουσίας. Αντιθέτως, θα κερδίσει σταθερά αν καταφέρει να δώσει νόημα και σκοπό στις σημερινές θυσίες των πολιτών, εντάσσοντάς τες σε ένα μεσοπρόθεσμο σχέδιο αλλαγής του τύπου ανάπτυξης και των νοοτροπιών που μας έφεραν στο χείλος της καταστροφής. Αν ο κόσμος πειστεί ότι αυτός είναι ο ορίζοντας, θα δείξει μεγαλύτερη αντοχή, ανοχή και εμπιστοσύνη.

Η πειθώ εξαρτάται βεβαίως από την αποτελεσματικότητα και τη δικαιοσύνη των προτεινόμενων μέτρων. Ταυτόχρονα, όμως, εξαρτάται από την αξιοποίηση βαθύτερων ηθικών- ιδεολογικών κοιτασμάτων που συνέχουν την κοινωνία, έτσι ώστε να ενθαρρύνουν μια «από τα κάτω» κίνηση αλλαγής των παγιωμένων αρνητικών πρακτικών. Και τέτοια κοιτάσματα ευτυχώς υπάρχουν: το εθνικό συναίσθημα και η κοινή έγνοια για την αποκατάσταση της αξιοπρέπειας της χώρας· η αξιοδότηση της τοπικότητας, η αναθέρμανση δηλαδή των τοπικών κοινωνικών σχέσεων και της αλληλεγγύης που ενυπάρχει στη μικροκλίμακα της καθημερινής επαφής των ανθρώπων (ένα βήμα εδώ θα δημιουργούσε ισχυρότερο αίσθημα κοινωνικής ασφάλειας από ό,τι εκατό κεντρικά κρατικά μέτρα)· η αυθόρμητη τάση ηθικοποίησης της δημόσιας ζωής που αναπτύσσεται σαν αντίδραση στο προηγηθέν ξεχαρβάλωμα.

Χτυπώντας τις φλέβες αυτών των κοιτασμάτων, η κυβέρνηση και οι υπεύθυνες πολιτικές ηγεσίες κάθε κόμματος μπορούν να ορίσουν τις συντεταγμένες της αλλαγής της Ελλάδας μέσα και μέσω της κρίσης. Να καθιερώσουν σταθερά πολιτικά- θεσμικά αντίβαρα στη δυνατότητα της «κρατικής τάξης» να ξεχειλώνει και να εκτροχιάζει κάθε τόσο τα δημόσια οικονομικά. Να εμπνεύσουν περισσότερη δικαιοσύνη και ηθική στις σχέσεις των πολιτών με το Δημόσιο. Να ανορθώσουν το κύρος των θεσμών. Να αναδείξουν την αξία της εργασίας και της εργασιακής υπευθυνότητας έναντι της αρπαχτής και της λούφας.

Ταυτόχρονα χρειάζεται να κατανοήσουμε βαθύτερα τις αλληλεξαρτήσεις της Ελλάδας με τον παγκοσμιοποιημένο κόσμο, για να συνειδητοποιούμε κάθε φορά όχι μόνο τους περιορισμούς αλλά και τις δυνατότητες. Και για να μπορέσουμε, όταν πάψουμε να είμαστε το μαύρο πρόβατο με μηδαμινή εθνική διαπραγματευτική ισχύ, να συνδράμουμε με την οδυνηρή εθνική εμπειρία μας στη διεθνή προσπάθεια πολιτικού ελέγχου του σημερινού τρελαμένου χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού που επιτίθεται πλέον απροκάλυπτα κατά οργανωμένων κοινωνιών.

Ο Γιάννης Βούλγαρης είναι καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.