Καθόλου ροζ

«Δε μ΄ αγαπήσανε εμένα, όταν έπρεπε. Μετά ήταν αργά». Μιλάει ο Θεόφιλος-Φίλης-φίλος-καρυοφίλλι, ένας σαραβαλιασμένος 60άρης άστεγος που δεν άντεχε την αδίστακτη ματιά της μάνας του να τού τρώει τα σωθικά κάθε μέρα, οπότε έφυγε αφήνοντας πίσω την αγαπημένη του γυναίκα και τα δύο κοριτσάκια του. «Δεν το μπόραγα να σηκώνω το κακό» κι έτσι τα βρόντηξε στα 40 του, όμως τη ζωή του δεν κατάφερε να τη ζήσει. Τον έφαγαν και μάσησε… Ο Φίλης είναι ένας κεντρικός χαρακτήρας στο Κρέας από σταφύλι (Πόλις), μια ιστορία σύγχρονης ωμοφαγίας της 32χρονης Σταυρούλας Σκαλίδη. Ένας άντρας μονωμένος (sic) από τον κόσμο, όπως ο χωρίς όνειρα και χωρίς όρεξη ψιλικατζής του πρώτου της μυθιστορήματος Προδοσία και εγκατάλειψη (Πόλις), το οποίο την ανέδειξε και της χάρισε το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα του περιοδικού «Διαβάζω». Εκεί, η συγγραφέας παρατηρούσε τη βία και την ανθρωπιά της μοναξιάς και μας μιλούσε για την κοινωνική αφασία που μας οδηγεί να προδίδουμε και να εγκαταλείπουμε τους άλλους, όπως και τον εαυτό μας. Εδώ παρατηρεί το έλλειμμα στην αγάπη, που τρώει τις σύγχρονες κοινωνίες και γεννά ανάπηρες ψυχές. Όλοι οι χαρακτήρες της με αυτό το έλλειμμα μεγαλώνουν και ο αναγνώστης παρακολουθεί πώς προσπαθούν να το διαχειριστούν ο καθένας με τον τρόπο του: ο Φίλης, η πικραμένη γυναίκα του Φρόσω, οι κόρες του- η εκρηκτική Μυρσίνη και η γλυκιά Άννα- που διασταυρώνονται μαζί του είκοσι χρόνια αργότερα χωρίς να τον αναγνωρίζουν πίσω από τα χαρακτηριστικά του κλοσάρ, ο ματαίως ερωτευμένος με την Άννα φοιτητής Φάνης, η δεκάχρονη Μαριάννα- που περιπλανιέται στους δρόμους, δραπέτισσα από μια μάνα που την εμπορευόταν σαν φρέσκο κρέας· και φυσικά η άλλοτε εντυπωσιακή Μαγδάλω, το θεριό η μάνα του, που τρωγόταν με τους δαίμονές της και τους έτρεφε με διάφορες σκόνες. Το κλειδί του βιβλίου βρίσκεται εκεί ακριβώς. Στο ότι η συγγραφέας ξεκινάει από τη μητρική αγάπη- που αναγνωρίζεται ως η πιο δυνατή, η δεδομένη, η αδιαμφισβήτητη- και την αποκαθηλώνει. Σπάει το ταμπού κι έτσι κεντρίζει τον αναγνώστη να δει αλλιώς αυτές τις ιστορίες ζωής, που ξανανοίγουν το κακοπαθημένο ζήτημα της αγάπης, όμως δεν γίνονται καθόλου «ροζ». Τα υπόλοιπα τα καταφέρνει με τα παιχνίδια της γραφής της, που με παραδοσιακά υλικά γεννά κάτι πολύ φρέσκο.

«Είμαστε πια σαν καλώδια με τόσο καλή μόνωση που δεν βγάζουμε σπινθήρες ούτε στη φιλία ούτε στον έρωτα ούτε στις επαγγελματικές μας σχέσεις», μου σχολίαζε τις προάλλες η Σκαλίδη. «Κυνηγάμε την ευτυχία στην επιτυχία, στο χρήμα, στην εξουσία και όχι στη συνάντηση με τους ανθρώπους. Διότι δεν είμαστε διατεθειμένοι να εμπλακούμε σε κάτι που έχει κόστος. Ψάχνουμε τρόπους να υπάρξουμε χωρίς να πληγωθούμε και χωρίς να πληγώσουμε και μας τρώει η πολιτική ορθότητα. Δεν εκπαιδευόμαστε να αγαπάμε και να μας αγαπάνε, να δίνουμε και να δεχόμαστε». Αυτήν την κατάσταση εξερευνά η συγγραφέας μέσα από μερικές πολύ δυνατές σκηνές και τους επτά βασικούς χαρακτήρες της. Η Μαγδαληνή γίνεται τύραννος, ο Θεόφιλος γίνεται λιποτάκτης, η Φρόσω κυνική, η Μυρσίνη ζητιάνα του έρωτα έτοιμη να δεχτεί τα πάντα για λίγη επιβεβαίωση, ο Φάνης πρόθυμος να παραιτηθεί από την ερωτική του διεκδίκηση, η Άννα εθελόντρια διψασμένη να προσφέρει τη βοήθειά της σε κάθε κατατρεγμένο, αλλά κλειστή στα αισθήματα των άλλων προς εκείνην. Με αυτήν, περισσότερο απ΄ όλους έχει εκλεκτικές συγγένειες η Σκαλίδη. Διότι ως συγγραφέας σπεύδει και εκείνη είτε να διασώσει λέξεις είτε να σώσει την ψυχή της από την πραγματικότητα. Η αλληγορία είναι σαφής… Όσο για το ποια αγάπη έχει μέλλον, προοπτική, η απάντηση του βιβλίου είναι η ανιδιοτελής σαν της μικρής Μαριάννας, που εκμαιεύει από τον άστεγο Θεόφιλο τον καλύτερο εαυτό του.

Το επίτευγμα ωστόσο της Σταυρούλας Σκαλίδη είναι περισσότερο ο τρόπος με τον οποίο τα λέει όλα αυτά. Διότι αυτή η προσέγγιση της αγάπης, η φορτισμένη και όχι αποστασιοποιημένη, θα μπορούσε να καταλήξει γραφική ή καρικατουρίστικη ή αμπελοφιλοσοφική ή αυτοαναφορική ή τόσα άλλα που θα βύθιζαν τούτο το βιβλίο στη μαζική λογοτεχνία. Όμως η Σκαλίδη χρησιμοποιεί τη γλώσσα όχι μπεστσελερίστικα αλλά λογοτεχνικά, καμιά φορά μάλιστα με τον τρόπο της Κικής Δημουλά. Αφηγείται χωρίς ζάχαρη, χωρίς αυτοοικτιρμό, χωρίς καθωσπρεπισμό, αλλά ειρωνικά, κλείνοντας διαρκώς το μάτι στον αναγνώστη. Όπως λ.χ. όταν σκαρώνει παράδοξες παρομοιώσεις και μεταφορές ή όταν κάνει μια υποψιασμένη χρήση της παρήχησης: παράνοια/άνοια της Μαγδάλως που δεν ήταν κακιά άλλα έκανε κακό, ρόδες/ρόδα των νεόπλουτων γιάπηδων σε σχέση με τους κλοσάρ, κλήμα/κλίμα για τον καθημερινό μόχθο στο χωράφι με τα σταφύλια και τον αντίκτυπό του ή για τη ζωή και τη στάση ζωής…

Η λογοτεχνική γραφή, λέει, ήρθε ως διέξοδος στη στεγνή ιδιόλεκτο των οικονομικών αναλύσεων που χρησιμοποιεί στη δημοσιογραφική δουλειά της· αλλά η αρχή είχε γίνει από τα αχόρταγα διαβάσματά της. Σήμερα, το Αλεξανδρινό Κουαρτέτο του Ντάρελ!