Προπαγανδιστικός αντιπερισπασμός

Το πρώτο μέρος οργανώνεται γύρω από μια βασική περιοδολόγηση.
Οι σχέσεις της Ελλάδας με τις ανατολικές χώρες ως σύνολο υποδιαιρούνται σε τρεις φάσεις
Η αρχική φάση της ψυχρότητας (1967-69)
Η ψύχρανση των σχέσεων Ελλάδας- κομμουνιστικών χωρών φαίνεται πως προήλθε κυρίως από τις δεύτερες. Δεν περιορίστηκε μόνο σε φραστικές καταδίκες αλλά είχε και οικονομικές συνέπειες. Οι ανατολικές χώρες όμως δεν ήταν διατεθειμένες να φτάσουν την ψύχρανση σε σημείο ρήξης.

Η φάση της βελτίωσης των σχέσεων (1970-71) με το «άνοιγμα προς Ανατολάς» της χούντας
Αυτή ήταν αποτέλεσμα αμφίπλευρης διάθεσης για προσέγγιση. Η χούντα ήταν απομονωμένη στη Δυτ. Ευρώπη. Το «άνοιγμα προς Ανατολάς» τους χρησίμευε ως προπαγανδιστικός αντιπερισπασμός. Οι χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας- μετά την επέμβασή τους στην Τσεχοσλοβακία- είχαν ανάγκη να ξεφύγουν από τη δική τους απομόνωση. Εκτιμούσαν ότι η δικτατορία είχε σταθεροποιηθεί και ότι οι κακές σχέσεις της με τη Δ. Ευρώπη δημιουργούσαν ευκαιρίες για την προώθηση των δικών τους συμφερόντων. Ωστόσο, τα χειροπιαστά αποτελέσματα του «ανοίγματος προς Ανατολάς» ήταν μάλλον ισχνά σε σχέση με τον θόρυβο που έγινε.

Η τελευταία φάση αστάθειας (1972-74)
Κατά τη διάρκεια της τελευταίας διετίας της χούντας οι σχέσεις Ελλάδας- ανατολικών χωρών μπήκαν σε φάση διακυμάνσεων. Το 1972 σημειώθηκε μια σύντομη ψύχρανση.

Από το φθινόπωρο του 1972 μέχρι το 1973 οι σχέσεις αναθερμάνθηκαν, υπογράφηκαν διάφορες συμφωνίες και αποκαταστάθηκαν οι διπλωματικές σχέσεις της Ελλάδας με την Ανατολική Γερμανία και την Κίνα. Η ασυνάρτητη πολιτική της περιόδου Ιωαννίδη οδήγησε τις σχέσεις σε νέα στασιμότητα και το πραξικόπημα στην Κύπρο τις οδήγησε σε κρίση.

Σε κάθε κεφάλαιο οι εξελίξεις στις σχέσεις Ελλάδας – ανατολικών χωρών τοποθετούνται στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου και εξετάζεται η επιρροή των ΗΠΑ στις αποφάσεις της χούντας. Επίσης, σκιαγραφούνται οι εξελίξεις εντός της Ελλάδας καθώς και η αντίδραση των αντιδικτατορικών δυνάμεων στις διακυμάνσεις των σχέσεων της δικτατορίας με τις ανατολικές χώρες. Οι ενότητες αυτές ζωντανεύουν το κλίμα της εποχής κατά τρόπο οικείο για όσους την έχουν ζήσει και κατατοπιστικότατο για όσους δεν την έχουν ζήσει.

Αύξηση εμπορίου
Οι αγορές των ανατολικών χωρών ήταν- από τη δεκαετία του ΄50- ζωτικής σημασίας για την τοποθέτηση αγροτικών προϊόντων (καπνά, βαμβάκι, σταφίδα, εσπεριδοειδή) που δεν μπορούσαν να απορροφηθούν από τις δυτικές αγορές. Η ανάγκη διεξόδου για τα προϊόντα αυτά ήταν μόνιμο μέλημα της πολιτικής όλων των κυβερνήσεων μετά τον Εμφύλιο. Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, η αξία του εμπορίου με τις ανατολικές χώρες αυξήθηκε. Δεν αυξήθηκε όμως τόσο γρήγορα όσο το εμπόριο με τη Δύση. Το αποτέλεσμα ήταν ότι, παρά την αύξησή του σε απόλυτα μεγέθη, το ποσοστό του εμπορίου με τις ανατολικές χώρες στο σύνολο του εξωτερικού εμπορίου της χώρας μειώθηκε. Παρέμεινε σημαντικό όμως για μια σειρά από προϊόντα.