Νέοι μηχανισμοί επαναφοράς του συστήματος

Ώς εδώ το έργο είναι γνωστό και το έχουμε ξαναδεί (π.χ.

1985, 1990). Το νέο είναι ότι με το ευρώ πρέπει να τροποποιήσουμε τους μηχανισμούς επανισορρόπησης του συστήματος μετά την πρόσκρουση στον τοίχο των «εξωτερικών περιορισμών». Παλαιότερα η υποτίμηση της δραχμής και η εκτύπωση φρέσκου χρήματος ήταν από τα αποτελεσματικότερα εργαλεία εξισορρόπησης και μείωσης του χάσματος της ανταγωνιστικότητας του εθνικού συστήματος έναντι της διεθνούς αγοράς. Ήταν εξάλλου πολιτικά εύχρηστα γιατί ήταν σχετικά αδιαφανής ο καταμερισμός του κόστους στις κοινωνικές ομάδες. Στην εποχή του ευρώ αυτά τα εργαλεία καταργούνται, και την ίδια στιγμή το κοινωνικό κόστος της εξισορρόπησης γίνεται περισσότερο διαφανές. Στο νέο πλαίσιο αποκτούν βαρύνουσα σημασία ως μηχανισμοί επανισορρόπησης αφενός η διαπραγμάτευση μεταξύ των οργανωμένων κοινωνικών συμφερόντων και αφετέρου η ποιότητα της πολιτικής ηγεσίας (leadership). Ως προς την πρώτη, είναι μάταιο να ελπίζουμε ότι η ελληνική κοινωνία θα ανακαλύψει ξαφνικά τον ορθολογικό τρόπο κοινωνικής διαπραγμάτευσης των σκανδιναβικών χωρών. Αλλά αν δεν ξεφύγουμε από τη μεταπολιτευτική «γάγγραινα» του προσχηματικού διαλόγου, των αδιαφανών συμφωνιών «κάτω από το τραπέζι» εις βάρος του κοινωνικού συνόλου, του άκρατου συντεχνιασμού και της κομματικοποίησης, τότε η επανισορρόπηση του συστήματος στην εποχή του ευρώ θα γίνεται όλο και πιο επισφαλής, όλο και πιο πρόσκαιρη. Για να ξεφύγουμε όμως, χρειάζεται αποκατάσταση του κύρους της πολιτικής και των θεσμών, έλεγχος ή αυτοέλεγχος της υστερίας των ελληνικών ΜΜΕ, επίτευξη μιας ελάχιστης συμφωνίας για τη φύση και το μέγεθος των υπό διαπραγμάτευση ζητημάτων.

Ώσπου να γίνουν όμως αυτά, τον πρώτο ρόλο στην εξισορρόπηση θα έχει η αποφασιστικότητα και η συνοχή της πολιτικής ηγεσίας (η οποία παρεμπιπτόντως υπονομεύεται από το σημερινό δικέφαλο σχήμα της οικονομικής πολιτικής). Αποφασιστική ηγεσία δεν σημαίνει «αυτιστική». Αντιθέτως, σημαίνει ηγεσία που μπορεί να παρακινήσει την «από τα κάτω» διαθεσιμότητα. Ξέρουμε ότι σε περιόδους κρίσης μπορεί εξίσου να εκραγούν όλοι οι κορπορατισμοί και ο πόλεμος όλων εναντίον όλων, ή από την άλλη, να διαμορφωθεί ένα κλίμα εθνικής αλληλεγγύης και κοινωνικής συνοχής «για να περάσουμε τα δύσκολα».

Πρόκειται για πορεία επί ξηρού ακμής. Θα ήταν λάθος η κυβέρνηση να θεωρήσει εκ των προτέρων ότι ένα πρόγραμμα σταθεροποίησης δεν μπορεί να κινητοποιήσει «από τα κάτω» κοινωνικές δυνάμεις εξορθολογισμού και ηθικοποίησης της χώρας. Εδώ με ένα μικρό νεύμα από τα πάνω πήγε να δημιουργηθεί «κινηματάκι» ζήτησης αποδείξεων! Χρειάζεται όμως να πείσει ότι η σταθεροποίηση των δημόσιων οικονομικών εντάσσεται ταυτόχρονα σε μια πολιτική αλλαγής του «μοντέλου Ελλάδα» στην κατεύθυνση της δικαιοσύνης και της ανταγωνιστικότητας.

Αυτό το σχέδιο αλλαγής πρέπει να είναι και να προσληφθεί από τους πολίτες ως εθνική επιλογή αποκατάστασης της διεθνούς αξιοπιστίας της χώρας. Γιατί; Γιατί η ελληνική κρίση είναι όψη των προβλημάτων της σημερινής μορφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ευρωζώνης, τα οποία έγιναν εμφανή από την παγκόσμια κρίση. Μόλις περάσει η μεγάλη θύελλα, αυτά θα έρθουν στον ευρωπαϊκό δημόσιο διάλογο. Η Ελλάδα έχει κάθε συμφέρον να είναι παρούσα όχι ως επαίτης, αλλά ως μέτοχος.

Ο Γιάννης Βούλγαρης είναι καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου