Εθνικός δρυμός στα σύνορα

Στις βορειοδυτικές εσχατιές της χώρας μας, η Πρέσπα είναι ένας τόπος όπου τοπία με οικολογική αξία συνυπάρχουν με αξιόλογα βυζαντινά μνημεία που μαρτυρούν την ιστορία του τόπου
Πρέσπα ονομάζεται η περιοχή που περιλαμβάνει τα ελληνικά τμήματα των λιμνών Μικρή Πρέσπα και Μεγάλη Πρέσπα, καθώς και οι γύρω χερσαίες εκτάσεις μέχρι τις κορυφογραμμές των βουνών Βαρνούντας (2.177 μ.), Τρικλάριο (1.749 μ.), Βροντερό (1.457 μ.) και Ντέβας (1.373 μ.) που τις περιβάλλουν.

Η ονομασία Πρέσπες είναι νεώτερη, καθώς στην αρχαιότητα οι λίμνες αποκαλούνταν Μεγάλη και Μικρή Βρυγιής. Σήμερα, τη Μεγάλη Πρέσπα μοιράζονται η χώρα μας, η Αλβανία και η ΠΓΔΜ, ενώ η Μικρή Πρέσπα ανήκει ολόκληρη στην Ελλάδα. Οι κοιλότητες των λιμνών δημιουργήθηκαν πριν από περίπου ένα εκατομμύριο χρόνια, με τεκτονικούς σεισμούς, ποταμούς, καταιγίδες και γεωλογικές ανακατατάξεις. Αρχικά, δημιουργήθηκε μία λίμνη. Όμως, κατά τις τελευταίες δεκάδες χιλιάδες χρόνια οι εναποθέσεις του ποταμού του Αγίου Γερμανού σε συνδυασμό με τη δράση των νερών της λίμνης δημιούργησαν μία αμμώδη λωρίδα γης, έναν ισθμό, που τη διαχώρισε δημιουργώντας έτσι τη Μικρή Πρέσπα.

Η στάθμη των νερών της Μικρής Πρέσπας είναι μεγαλύτερη από αυτή της Μεγάλης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα νερά να συγκοινωνούν στη θέση Κούλα και αυτά της Μικρής να διοχετεύονται στη Μεγάλη Πρέσπα. Η περιοχή κηρύχθηκε καταφύγιο προστασίας των πουλιών το 1971 και Εθνικός δρυμός το 1974, ενώ στο τέλος της ίδιας χρονιάς η Μικρή Πρέσπα περιελήφθη στους υγροτόπους διεθνούς σημασίας της σύμβασης Ραμσάρ. Η χλωρίδα της Πρέσπας αποτελείται από περίπου 1.500 είδη φυτών, ενώ η εξαιρετική ποικιλία πανίδας περιλαμβάνει 260 είδη πουλιών, 40 είδη θηλαστικών, 33 είδη ερπετών και αμφιβίων και 17 είδη ψαριών, ανάμεσα στα οποία τα 8 είναι ενδημικά. Ενδεικτικά, μπορούμε να αναφέρουμε τους αργυροπελεκάνους, ροδοπελεκάνους, ερωδιούς, τις αρκούδες και τους λύκους, τις βίδρες, τα ζαρκάδια και τους αγριόγατους.

Όμως και η παρουσία του ανθρώπου έχει παίξει σημαντικό ρόλο στην περιοχή και όχι πάντα με δυσμενείς επιπτώσεις. Οι δραστηριότητες των ντόπιων διατηρούσαν τα υγρολίβαδα σε καλή κατάσταση, καθώς το καλάμι ήταν βασικό υλικό σε διάφορες εργασίες (για ψάρεμα, αλλά και την κατασκευή κτιρίων).

Από τη δεκαετία του ΄80, οι κάτοικοι της Πρέσπας άρχισαν να ασχολούνται σε μεγάλο βαθμό με την καλλιέργεια φασολιών και αυτό είχε ως αποτέλεσμα τα καλάμια να μεγαλώσουν και να επεκταθούν εις βάρος των υγρολιβάδων. Το 1997, εφαρμόστηκε η τεχνική της βόσκησης βουβαλιών που έφεραν από την Κερκίνη, η οποία αποδείχθηκε τελικά καλύτερη μέθοδος από το κάψιμο και το κόψιμο των καλαμιών.

Σήμερα, τα όρια της Πρέσπας περιλαμβάνουν 12 οικισμούς, όπου ζουν περίπου 1.300 κάτοικοι. Όμως, η κατάσταση δημογραφικά δεν ήταν πάντα έτσι, καθώς αξίζει να αναφερθεί ότι ο Γάλλος περιηγητής Πουκεβίλ κάνει λόγο στις αρχές του 19ου αι. για 46 χωριά στην ευρύτερη λεκάνη των Πρεσπών, κατοικούμενα από 2.500 οικογένειες και 11.500 ανθρώπους!

Οι περισσότερο οικισμοί βρίσκονται στο λεκανοπέδιο των Πρεσπών, σε οπτική επαφή με τις δύο λίμνες, εκτός του ορεινού οικισμού Βροντερού. Επίσης, οι Ψαράδες και ο Άγιος Γερμανός έχουν αναγνωριστεί ως παραδοσιακοί, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι στα υπόλοιπα χωριά δεν θα δείτε κτίρια όπου ισχύει η παραδοσιακή αρχιτεκτονική. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το ισόγειο προορίζεται για τα ζώα του σπιτιού και τους αποθηκευτικούς χώρους, ενώ εξωτερική σκάλα οδηγεί στο χαγιάτι τού πάνω ορόφου, όπου βρίσκεται ο οντάς και τα άλλα δωμάτια. Τα υλικά που χρησιμοποιούνταν ήταν άψητα, συνήθως στεγνωμένα στον ήλιο, πλιθιά και λάσπη, πέτρα κυρίως στα θεμέλια και ξυλεία σε όλο τον σκελετό του σπιτιού. Εκτεταμένη ήταν επίσης η χρήση του καλαμιού και των πλεγμένων κλαδιών στα δάπεδα, τις στέγες και τα χωρίσματα.

info

Ένα ζώο που κινδυνεύει με εξαφάνιση, αν και είναι προστατευόμενο είδος, είναι η μικρόσωμη βραχυκερατική αγελάδα, που σήμερα ζει ελεύθερη στους Ψαράδες και στον Άγιο Αχίλλειο. Έχουν απομείνει λιγότερες από 100, θα τις συναντήσετε δύσκολα, ενώ η καθεμία έχει ύψος περίπου ένα μέτρο.