Υπέροχοι λεκέδες

«Κάθε λέξη μοιάζει με έναν περιττό λεκέ στη σιωπή και στην ανυπαρξία», έγραφε ο Σάμουελ Μπέκετ. Κι όμως ο πρώτος τόμος της αλληλογραφίας του με τα Γράμματα του 1929-1940, που κυκλοφόρησαν 20 χρόνια από τον θάνατό του, είναι γεμάτος από χρήσιμες λέξεις στην προσπάθειά του να βρει τα λόγια να εκφράσει ό,τι υπάρχει πέρα από την απελπισία. Είναι ένα βιβλίο πνευματώδες, έξυπνο και σπαρακτικό, που ψηφίστηκε από την αφρόκρεμα των αγγλοσαξόνων συγγραφέων και κριτικών ως ένα από τα σημαντικότερα βιβλία της χρονιάς που πέρασε. Αυτά, στο λογοτεχνικό ένθετο των «Τάιμς» (ΤLS). Την ίδια ώρα οι Γάλλοι ομόλογοί τους ψήφιζαν στο εξίσου σημαντικό περιοδικό «LΙRΕ» (Διαβάζοντας) έναν Αμερικανό, με ιρλανδικό και αυτός αίμα, τον γνωστό από τον Χορευτή Κόλουμ Μακ Καν, ως συγγραφέα της χρονιάς για το Let the great world spin ( Κι ας συνεχίσει ο κόσμος την τρελή του κούρσα – σε ελεύθερη μετάφραση)· ένα κοινωνικό μυθιστόρημα τοποθετημένο στην Αμερική μετά το Βιετνάμ, που αναστοχάζεται τον ίλιγγό μας μπροστά στην άβυσσο του κόσμου. Πρωταγωνιστές ένας παράτολμος σχοινοβάτης που επιχειρεί να διασχίσει την απόσταση ανάμεσα στους Δίδυμους Πύργους σε ύψος 400 μ. και ένας παπάς που θυσιάζεται για τους περιθωριακούς. Από τη μεριά τους, οι λονδρέζικοι «Τάιμς» διάλεξαν ως πρώτο στα 100 βιβλία της δεκαετίας τον Δρόμο του Αμερικανού Κόρμακ Μακ Κάρθι (Καστανιώτης), για την ανθρωπιά που επιβιώνει μέσα στο βάσανο του κόσμου, με πρωταγωνιστές έναν πατέρα κι έναν γιο. Όσο για το καλύτερο αστυνομικό του 2009, το «LΙRΕ» διάλεξε το Τhe given day του Βοστωνέζου Ντένις Λιχέιν (γνωστού μας από το Σκοτεινό ποτάμι ) για την Αμερική στις παραμονές της οικονομικής κρίσης του 1929, για την πάλη των τάξεων και για τα έκτροπα του ρατσισμού. Είναι χριστουγεννιάτικη παράδοση στα παρεμβατικά έντυπα του δυτικού κόσμου να διαλέγουν τα καλύτερα βιβλία (με σοβαρότητα και υπευθυνότητα εννοείται, και όχι για να κάνουν εξυπηρετήσεις…), και να δίνουν έτσι, έμμεσα, το στίγμα των ανησυχιών της εποχής μας, αλλά και των ζητούμενων της τέχνης του λόγου. Εμείς θα παρατηρούσαμε τα εξής:

Παρατήρηση πρώτη: το ενδιαφέρον της Δύσης ανοίγεται προς Ανατολάς, στις αγωνίες και στις πραγματικότητες ενός αλλιώς αναπτυσσόμενου κόσμου που αλλάζει όλο και πιο δραστικά τις ισορροπίες με τις οποίες μεγαλώσαμε. Από τα «μυθιστορήματα της χρονιάς» θυμηθείτε: τον Σερβοεβραίο Νταβίντ Αλμπαχάρι με τις Βδέλλες – μια περιπέτεια καββαλιστική που είναι και μια καταγγελία της Σερβίας του Μιλόσεβιτς· την Κινέζα Γιγιούν Λι με τους Περιπλανώμενους και το τραγικό πεπρωμένο των διαφωνούντων στη μετα-μαοϊκή Κίνα· τον Ζουλού Θάντο Μγκολοζάνα με τον Άντρα που δεν είναι άντρας για τον εξοστρακισμό ενός νέου που μένει ανίκανος έπειτα από μια αποτυχημένη τελετουργική περιτομή στη σημερινή Νοτιοαφρικανική Δημοκρατία· τη Λιβανέζα Χανάν Αλ-Σάιχ με την Ακρίδα και το πουλί για τη χειραφέτηση και τη σοφία της αναλφάβητης μητέρας της μέσα από μια παθιασμένη ιστορία απαγορευμένου έρωτα· τον Αιγύπτιο Μπαχάα Ταχέρ με την Όαση της δύσης, μια εξερεύνηση της τραγικής μοίρας της Αιγύπτου, που εστιάζει στον 19ο αιώνα αλλά φθάνει μέχρι τα ιμπεριαλιστικά όνειρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου· τη Μαροκινή Λάιλα Λαλάμι με τον Μυστικό γιο και φόντο τις κοινωνικές αντιθέσεις ανάμεσα στις χλιδάτες γειτονιές και τους μαχαλάδες της Καζαμπλάνκα. Τέλος, τον Ινδό Βασαράτ Πέερ και τη Νύχτα με απαγόρευση κυκλοφορίας, όπου περιγράφει την κατάχρηση εξουσίας στο πολιορκημένο Κασμίρ.

Παρατήρηση δεύτερη: σύσσωμος ο αγγλοσαξονικός κόσμος υποκλίνεται σε τρεις πενηντάρηδες ισπανόφωνους μυθιστοριογράφους, που αναστοχάζονται τη σύγχρονη κοινωνική ιστορία: τον πρόωρα χαμένο Χιλιανό «συγγραφέα των συγγραφέων» Ρομπέρτο Μπολάνιο για το 2666 και την εξερεύνηση των ανεξιχνίαστων φόνων στα μεξικανοαμερικανικά σύνορα, τον Ισπανό Χαβιέρ Μαρίας για την τριλογία Το πρόσωπό σου αύριο – θρίλερ ιδεών με θέμα την εξουσία, την επιτήρηση, την ηθική και τη θνητότητα, και τον έτερο Ισπανό Χαβιέρ Θέρκας για την Ανατομία μιας στιγμής, με θέμα το αποτυχημένο πραξικόπημα του Τεχέρο (1981) σε μια Ισπανία-όμηρο του Φρανκισμού και μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Παρατήρηση τρίτη: τα σχετικά με την Ελλάδα βιβλία που ξεχώρισαν είναι λοξές ματιές στην ελληνική κληρονομιά: Το Ρεμπέτικο του Γάλλου Νταβίντ Προυντόμ, ένα graphic novel (μυθιστόρημα σε εικόνες) με κοινωνιολογική-πολιτισμική-αντιεξουσιαστική διάσταση και πρωταγωνιστές τον Μάρκο, τον Μπάτη και τον Ανέστη Δελιά στη σκοτεινή Μεταξική Ελλάδα (στα 20 του «LΙRΕ»). Η ανθολογία Έλληνες ποιητές από τον Όμηρο έως σήμερα, που φωτίζει τον άγνωστο πλούτο των βυζαντινών και ρομαντικών φωνών της ελληνικής γραμματείας. Το Σχόλιο στον Θουκυδίδη του ευρυμαθούς Σάιμον Χορνμπλόουερ- έργο πολύτιμο τόσο για τον πολιτικό όσο και για τον ακαδημαϊκό κόσμο. Το Μυστικό του Σωκράτη για να αλλάξεις ζωή του Γάλλου αιρετικού ψυχαναλυτή Φρανσουά Ρουστάνγκ. Και, καταχρηστικά, το μυθιστόρημα Εξαγορά του Ντέιβιντ Μαλούφ που διάβασε την Ιλιάδα από την πλευρά του Πριάμου και εξερευνά την επιβίωση των αξιών της προσωπικής ηθικής στον ανήθικο κόσμο του πολέμου.

Παρατήρηση τέταρτη: Αγγλοσάξονες και Γάλλοι διαφωνούν για τον ύστερο Ροθ, αλλά συναντώνται στον Ιταλό Ταμπούκι ( Ο χρόνος γερνάει γρήγορα, Άγρα) και ξεχωρίζουν τις μελέτες Ο εβραϊκός αιώνας του Γιούρι Σλέζκιν και Η εφεύρεση του εβραϊκού λαού του Σλόμο Σαντ. Τα περισσότερα από αυτά τα βιβλία θα τα διαβάσουμε το 2010 στα ελληνικά. Ετοιμαστείτε για σχόλια!