Δεν έχουμε διαθέσιμη μια «μηχανή του χρόνου»

Οι κυνηγετικές-τροφοσυλλεκτικές κοινωνίες χαρακτηρίζονται, αφενός, από τον αμείλικτο περιορισμό της αποταμίευσης και της συσσώρευσης. Αφετέρου, αυτός ο αυστηρός περιορισμός δεν εμποδίζει την επίτευξη κοινωνικών χαρακτηριστικών αφθονίας και σχόλης. Πώς επιτυγχάνεται αυτό; Μέσω της κυριαρχίας ενός «ήθους μοιράσματος» απαντά η Νιούριτ Μπερντ-Ντέιβιντ. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των Χάτζα, στη μελέτη του Τζέιμς Γούντμπερν: «Μεγάλη έμφαση δίνεται στο μοίρασμα ως ηθική αρχή. Οι Χάτζα λένε ότι το μοίρασμα είναι σημαντικό και αντιπαραθέτουν την ενάρετή τους επιθυμία για μοίρασμα στην ατομικιστική κακία των ξένων… Το να συσσωρεύεις ισοδυναμεί με το να αρνείσαι στους συνανθρώπους σου τα μερίδια που δικαιούνται» (σελ. 189).

Στο σημείο αυτό, βέβαια, υπάρχει ο κίνδυνος εξιδανίκευσης των κοινωνιών αυτών, και πράγματι δεν μπορεί να αγνοήσει κανείς μιαν ολόκληρη παράδοση ουτοπικής εξιδανίκευσης του λεγόμενου «πρωτόγονου κομμουνισμού».

Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι πρόκειται για κοινωνίες στις οποίες φυσικά υπάρχει βία και πόλεμος. Για κοινωνίες που δεν γνωρίζουν τη διαφοροποίηση δημόσιου/ιδιωτικού και στις οποίες οι άνθρωποι δεν έχουν κάποια αίσθηση εξατομικευμένης αυτονομίας αντίστοιχη με τη δική μας. Όπως συμπεραίνει ο επιμελητής της ανθολογίας, Θανάσης Κουραβέλος: «Η ισότητα δεν συνιστά το ευκόλως εννοούμενο, και μάλιστα μια για πάντα εξασφαλισμένο, προϊόν μιας ακρατικής και αταξικής κοινωνικής οργάνωσης, μιας έμφυτα καλοσυνάτης φύσης ή έστω μιας υποτιθέμενης ηθικής ανωτερότητας των απλών τροφοσυλλεκτών» (σελ. 280). Προφανώς δεν έχουμε να κάνουμε με έναν χαμένο «χρυσό αιώνα», ούτε και με κοινωνίες αγγέλων στις οποίες οφείλουμε πάση θυσία να επιστρέψουμε.

Εξάλλου, η απόσταση που μας χωρίζει από αυτές είναι μεγάλη και δεν έχουμε διαθέσιμη καμία «μηχανή του χρόνου» που θα μας επέτρεπε να δοκιμάσουμε, έστω και για λίγο, μια τέτοια επιστροφή.