Η ανάγκη για κοινωνική διαφάνεια

Αν αυτή είναι μια πιθανή δυναμική της Ελλάδας στη διάρκεια της κρίσης, υπάρχει πάντα και η αντίθετη εκδοχή που συνοψίζεται στην κοινότοπη αισιόδοξη φράση «η κρίση ως ευκαιρία». Το γεγονός ότι η «χώρα βρίσκεται στην εντατική», έκθετη στις πιέσεις των διεθνών αγορών, λειτουργεί και πάλι σαν εξωτερικός καταναγκασμός που υποχρεώνει σε αυτοπειθάρχηση. Μπορεί η σημερινή κρίση να υποκινήσει μια αντίρροπη τάση στην πολιτική ωμής ισχύος και να δημιουργήσει ένα νέο πλαίσιο συλλογικότητας; Εξαρτάται από την ετοιμότητα, την αποτελεσματικότητα και την αποφασιστικότητα της πολιτικής εξουσίας.

Η καταστροφική πενταετία της Ν.Δ. έδειξε ότι η διάρθρωση αυτής της χώρας και η σχέση δημόσιου- ιδιωτικού οδηγούν εύκολα σε εκτροχιασμούς, όταν η πολιτική εξουσία είναι ανίκανη, φυγόμαχη και δεν έχει κανένα όραμα για το μέλλον. Αντίθετα, στη δεκαετία του ΄90 η πολιτική ηγεσία μπόρεσε να δημιουργήσει ένα σταθερό πλαίσιο στόχων και προσδοκιών που προσανατόλισε τις κοινωνικές δυνάμεις.

Αυτό είναι και σήμερα το αιτούμενο από την πολιτική.

Τα μέσα όμως και οι συνθήκες είναι αρκετά διαφορετικά.

Κυρίως σε τούτο. Σήμερα η μεταρρυθμιστική ατζέντα δεν μπορεί να στενέψει πολύ ώστε να αποφευχθούν δευτερεύουσες ως προς τον κύριο στόχο κοινωνικές συγκρούσεις. Γιατί η ανάταξη και η σταθεροποίηση προϋποθέτουν το άνοιγμα των μεγάλων ζητημάτων, όπως είναι ο εξορθολογισμός των δημόσιων οικονομικών και η αποτελεσματικότητα της Δημόσιας Διοίκησης, το φορολογικό και το συνταξιοδοτικό έστω σε μεσοπρόθεσμη προοπτική.

Στον πυρήνα αυτής της μεταρρυθμιστικής ατζέντας βρίσκεται ένα κυριολεκτικά επαναστατικό για την Ελλάδα αίτημα: να καταστήσει περισσότερο διαφανή την κοινωνικήεισοδηματική ιεραρχία της χώρας, έτσι ώστε να γίνει δημοσιονομικά διαχειρίσιμη και κοινωνικά δικαιότερη. Όσο τα μεσοστρώματα του ιδιωτικού τομέα κρύβουν μέχρι αναλγησίας τα εισοδήματά τους, οι δημόσιοι υπάλληλοι πληρώνονται μέσω ενός δαιδάλου επιδομάτων και οι υπουργοί σπαταλούν πελατειακά το δημόσιο χρήμα, τα περιθώρια για μια δίκαιη οικονομική πολιτική σε περιόδους κρίσης είναι ελάχιστα. Θα επικρατεί η πολιτική της ωμής ισχύος και των γυμνών εγωιστικών κοινωνικών συσχετισμών.

Το πρόβλημα αυτής της μεταρρυθμιστικής ατζέντας είναι ότι μπορεί να στηριχτεί σε όλους και σε κανέναν. Όλοι συμφωνούν αλλά κανένας δεν πληρώνει. Είναι η κλασική περίπτωση όπου η πολιτική εξουσία χρειάζεται να δείξει τη στρατηγική και την πυγμή που θα μετατρέψει την «πλατωνική» ομοφωνία σε πλειοψηφική συναίνεση στήριξης ενός σχεδίου για το μέλλον.

Το απαισιόδοξο είναι ότι τίποτα στο πολιτικό σκηνικό δεν σε πείθει ότι μπορεί να ανταποκριθεί στην πρόκληση αυτή. Το αισιόδοξο είναι ότι το εθνικό κόστος της αποτυχίας θα είναι τραγικό και μακροπρόθεσμο.

Ο Γιάννης Βούλγαρης είναι καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.