Σκιές γεμάτες ενέργεια και ταχύτητα

ΠΟΡΤΡΕΤΟ ΤΩΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΩΝ ΛΑΤΙΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΩΝ ΡΟΜΑΝΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ ΕΛΕΓΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΕΣ, ΟΙ «ΑΓΡΙΟΙ ΝΤΕΤΕΚΤΙΒ»- Η ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑΤΙΚΗ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΟΥ ΡΟΜΠΕΡΤΟ ΜΠΟΛΑΝΙΟ- ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΑΝ ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΜΥΘΟ ΠΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΕΙ ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΧΙΛΙΑΝΟ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ, Ο ΟΠΟΙΟΣ ΠΕΘΑΝΕ ΣΤΑ 50 ΤΟΥ ΤΟ 2003
Aλλοτινός γκουρού του λογοτεχνικού λούμπεν προλεταριάτου της Λατινικής Αμερικής, ο Μπολάνιο ζούσε στη Βαρκελώνη και ήταν 45 χρονών, τσακισμένος από παγκρεατίτιδα, όταν του δόθηκε η χάρη να μιλήσει απλά και με εντυπωσιακή αμεσότητα για μια υπόθεση τόσο σύνθετη όσο αυτή με την οποία καταπιάνονται οι Ντετέκτιβ. Είναι το πάντρεμα ζωής- τέχνης- πολιτικής στην εικοσαετία 1976-1996, το ναυάγιο των οραμάτων σε όλα τα μέτωπα και η επιβεβαίωση, παρ΄ όλα αυτά, ότι οι καταδικασμένες προσπάθειες για μια «ποιητική» ανθρώπινη συνθήκη αξίζει τον κόπο να επαναληφθούν.

Το ογκώδες αυτό μυθιστόρημα είναι λοιπόν το έπος μιας γενιάς, «που διάβασε Μαρξ και Ρεμπό μέχρι που της γύρισαν τ΄ άντερα», αλλά είναι και ένα οδοιπορικό σε μια εποχή ταραγμένη, ρευστή, πληθωρική, με αφετηρία το Μεξικό- χώρα που παρήγαγε αφειδώς επαναστάτες και ποιητές- και κατάληξη την Αγκόλα και τη Λιβερία μέσω Γαλλίας και Ισπανίας. Ταυτόχρονα, είναι η ιστορία της άνθησης και του εκφυλισμού μιας λογοτεχνικής πρωτοπορίας, αλλά είναι και μια ανατομία της παθολογίας των λογοτεχνικών κύκλων, και ιδιαίτερα του σιναφιού των Λατινοαμερικανών που θεοποιήθηκαν μετά το «μπουμ» του «μαγικού ρεαλισμού». Είναι ακόμη το αντιφατικό πορτρέτο της φυλής των δημιουργών που αγωνίζονται να βρουν και να διαφυλάξουν την ταυτότητά τους, αλλά είναι και η αποσπασματική αυτοπροσω- πογραφία του ίδιου του Μπολάνιο, διά μέσου του alter ego του, Αρτούρο Μπελάνο, τον οποίο έχουμε συναντήσει και στα γοητευτικά Τηλεφωνήματα (Άγρα).

Πρωταγωνιστές είναι «δυο σκιές γεμάτες ενέργεια και ταχύτητα», όπως ο Ντένις Χόπερ και το είδωλό του στον «Ξένοιαστο καβαλάρη», τους οποίους γνωρίζουμε όχι ευθέως αλλά μέσα από τις εντυπώσεις μιας πλειάδας άλλων ηρώων. Πρόκειται για δυο μακρυμάλληδες ποιητές με αντάρτικη συμπεριφορά, τυχοδιωκτική ιδιοσυγκρασία, ευρωπαϊκή λογοτεχνική παιδεία, αδυναμία στην αρχαία ελληνική γραμματεία και στη φούντα, απένταρους και πλάνητες, που μπλέκονται σε απίστευτες περιπέτειες, όχι πάντα καθαρές. Είναι οι γκουρού του «ενστικτορεαλισμού» και πολέμιοι των λογοτεχνικών ταγών Πάμπλο Νερούδα και Οκτάβιο Πας: ο Χιλιανός τροτσκιστής Αρτούρο Μπελάνο και ο Μεξικανός αναρχικός Ουλίσες Λίμα, που παραπέμπουν στους Μπολάνιο και Μαδέρο- εμψυχωτές του «υπορρεαλισμού» (infrarealismo), ενός περιθωριακού κινήματος που πάντρευε ντανταϊσμό, υπερρεαλισμό και μαρξισμό στις αρχές του ΄70.

Επικαιρότητα
Το μυθιστόρημα, το οποίο αποδεικνύεται ιδιαίτερα επίκαιρο, αναπτύσσεται σε ένα τρίπτυχο που αρχίζει με το ημερολόγιο ενός φοιτητή-επίδοξου ποιητή. Αυτός μας δίνει μια ανάγλυφη εικόνα της Πόλης του Μεξικού το 1975, με μια νεολαία σε αναβρασμό που ψάχνεται στον έρωτα και την τέχνη, και με τους πρωτοποριακούς Μπελάνο- Λίμα να ταράζουν τα νερά σαν άλλοι Μπρετόν του Τρίτου Κόσμου καλλιεργώντας μια απείθαρχη αντίληψη για τα «καλώς κείμενα».

Ακολουθεί ο κορμός του μυθιστορήματος- ένα συναρπαστικό παλίμψηστο που αποτελείται από 94 μαρτυρίες (480 σελίδες!) ετερόκλητων ανθρώπων, οι οποίοι ανακαλούν με προφορικό λόγο επεισόδια που γνωρίζουν ή που έζησαν το διάστημα 1976- 1996 μαζί με τους Μπελάνο- Λίμα, εξαφανισμένους υποτίθεται πλέον. Κάθε μαρτυρία έχει την αυτονομία της σαν μίνι διήγημα με ανοιχτή έκβαση και συλλαμβάνει ξεχωριστές φέτες «ποιητικής» ζωής στη Λατινική Αμερική, στην Ευρώπη ή στην Αφρική. Φέτες ζωής φιλτραρισμένες μέσα από τις προσδοκίες του κάθε μάρτυρα, που αναδεικνύουν το μεγαλείο και την αθλιότητα του δίδυμου και των οπαδών του, στην πράξη: εκεί δηλαδή όπου η καθημερινότητα διαψεύδει τις καλλιτεχνικές και πολιτικές επαναστάσεις. Τρομακτικές, άχρηστες ή γελοίες δοκιμασίες θάρρους ή μύησης στην ενήλικη ζωή, το κάλεσμα του σεξ, η παράτολμη αποστολή του Μπελάνο στον Εμφύλιο της Λιβερίας, η κωμικοτραγική εξαφάνιση του Λίμα στη Μανάγκουα όταν οι κρατικοδίαιτοι Μεξικανοί συγγραφείς κάνουν επίσκεψη συμπαράστασης στους Σαντινίστας, η πόρνη που γίνεται φίλη με την ποιήτρια, η μποντιμπιλντερού που αρχίζει να διαβάζει, ο δημοτικός γραφέας που δίνει συμβουλές, ο πληρωμένος ομοφυλόφιλος εραστής που συνειδητοποιείται, οι παρανομίες και η αλληλεγγύη των συγγραφέων, κ.ο.κ.- μια απίστευτη ποικιλία εικόνων περνά μπροστά από τα μάτια του αναγνώστη. Τις ξεκλειδώνουν, μιλώντας σαν απέναντι σε έναν αόρατο ντετέκτιβ, διάφοροι φίλοι ή εχθροί του ενστικτορεαλιστικού κινήματος, η δισέγγονη του Τρότσκι ή η γραμματέας του Πας, οι ερωτικές σύντροφοι του Μπελάνο, σερβιτόρες ή πελάτες των ποιητών κ.ο.κ. Και όλες αυτές οι διαφορετικές ματιές επαναπροσδιορίζουν την πραγματικότητα, τους βασικούς χαρακτήρες αλλά ταυτόχρονα και τα κριτήρια του αναγνώστη.