«Πέταξε έξω τα αιδοιοτίλματα»

ΤΡΙΑΚΟΣΙΑ ΕΙΚΟΣΙ ΕΞΙ ΣΚΟΡΠΙΑ ΚΕΙΜΕΝΑ
ΤΟΥ ΚΑΙ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΠΛΕΟΝ ΘΑΝΑΣΗ ΒΑΛΤΙΝΟΥ, ΓΡΑΜΜΕΝΑ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΑ ΠΡΟ ΠΟΛΛΟΥ, ΞΕΧΝΟΥΝ ΤΟ ΕΠΙΚΑΙΡΙΚΟ ΤΟΥΣ ΚΙΝΗΤΡΟ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΟΤΟΥΝΤΑΙ ΣΕ ΕΝΑ ΣΤΕΡΕΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΣΩΜΑ
Με τη δύναμη της συμπύκνωσης και την αδιαμφισβήτητη ικανότητά του να διασκευάζει άριστα τη συλλογική μνήμη, ο Θανάσης Βαλτινός επιχειρεί να ανοίξει ξανά τον διάλογό μας με τη βιωμένη ιστορία, αρκεί βεβαίως να βρεθούν πρόθυμοι και γενναίοι συνομιλητές. Ο τόμος με τα «μικρά κείμενα επί παντός», δημοσιευμένα σε εφημερίδες και περιοδικά από το 1972 μέχρι σήμερα, δεν είναι υπόθεση αποθησαύρισης ούτε εμφανίζονται σαν κανένα προσωπικό μανιφέστο. Σ΄ αυτό συνηγορεί και η επιμέλεια της έκδοσης η οποία έχει αποφύγει (συνειδητά νομίζω) τα index, το ιστορικό πλαίσιο και τα ευρετήρια προσώπων και γεγονότων που συνήθως πλαισιώνουν τέτοιες συλλογές. Όχι πως δεν μου έλειψε αυτή η διευκόλυνση, αφού το βιβλίο αντέχει σε πολλά δημιουργικά ανοίγματα και κλεισίματα εκ μέρους του αναγνώστη, εκτίμησα πάντως την απόφαση του συγγραφέα να πάρει αποστάσεις από την τρομαχτική φόρμα του «βιβλίου αναφοράς» και να αντικαταστήσει τη συνηθισμένη χρονική αλληλουχία των θεμάτων με ένα κομπολόι από κείμενα που εκκοκκίζονται συνειρμικά.

Καλάθι από φάουλ
Έτσι, λίγες σελίδες μετά το στάσιμο του συγγραφέα μπροστά στις νεραντζιές της Δεξαμενής, κείμενο γραμμένο το 1985, συναντάμε έναν πιτσιρικά με την μπασκέτα του στην πιλοτή- γκαράζ μιας πολυκατοικίας πέντε χρόνια μετά το νικητήριο καλάθι από φάουλ που έκανε την Ελλάδα να παραληρεί στο Ευρωμπάσκετ του 1987 ενώ παρακάτω, στο κομψότατο κείμενο του 1999 με θέμα τις βλαβερές συνέπειες του καπνού, ένας παπάς κερνάει τον συγγραφέα τσιγάρα από το πακέτο του υποστηρίζοντας ότι «αυτά είναι ευλογημένα». Ακολουθούν πολλές αρκαδικές περιπλανήσεις στα τοπία της Καθόδου των εννιά και της Μονής Ορθοκωστά, σκέψεις πάνω στα τρέχοντα της πολιτικής όπως επί παραδείγματι η ονομασία των Σκοπίων, τα παρατράγουδα στις επιτροπές επιχορηγήσεων του υπουργείου Πολιτισμού το 1992 και ένα σπαρταριστό χρονογράφημα του 1999 με αφορμή τη «φιλοξενία» του Οτζαλάν στην ελληνική πρεσβεία του Ναϊρόμπι. Όπου ο συγγραφέας προσπαθεί να μεταφέρει την εμβληματική φράση των ελληνικών μυστικών υπηρεσιών «Σάββα αγόρι μου πέταξε έξω τα μουνόπανα» σε μια επαρκέστερη φιλολογικά γλώσσα προτείνοντας τη διατύπωση «πέταξε έξω τα αιδοιοτίλματα»…

Όσο προχωράει η ανάγνωση τόσο φωτίζεται η προτίμηση του Θανάση Βαλτινού στα πρόσωπα και στον ιδιαίτερο τρόπο που έχει το καθένα να παρίσταται και να μεταβολίζει την ιστορική στιγμή. Οι ταπεινοί και οι σπουδαίοι έχουν εδώ ίσο μερτικό στη μαγεία. Όσο διάβαζα πάντως τις αφηγήσεις για τις μορφές που έφτιαξαν το πρόσωπο της σύγχρονης Ελλάδας ευγνωμονούσα από μέσα μου τον Θανάση Βαλτινό που μου θύμισε τον Στρατή Τσίρκα, τον Γιώργο Ιωάννου, τον Κάρολο Κουν, τον Νίκο Καββαδία, τον Δημήτρη Χατζή, τον Μάνο Χατζιδάκι, τον Τάκη Σινόπουλο, τη Βούλα Παπαϊωάννου, τον Δημήτρη Κεχαΐδη και τόσους άλλους που έζησαν ένα διάστημα παράλληλα με τη γενιά μου αλλά την άφησαν στα μισά του δρόμου της.

Δεκαοχτώ κείμενα
Πάει πολύς καιρός από τότε που εμείς οι Ρηγάδες συναντούσαμε σε συνέδρια και εκδηλώσεις τον Στρατή Τσίρκα και χρησιμοποιούσαμε την Τριλογία του σαν να ήταν το κοράνι της πάρτης μας, όμως το πένθος από την απώλειά του έχει γίνει, με τα χρόνια, ευφρόσυνο και η παραμικρή ευκαιρία να τον μνημονεύσουμε είναι πια πραγματική ευτυχία. Τα πάμπολλα παραθέματα του Θανάση Βαλτινού για τη μοναδική αυτή προσωπικότητα είναι πολύτιμα, από όλα όμως διαλέγω τις συναντήσεις σε μια ταβέρνα του Λυκαβηττού την εποχή που ετοίμαζαν τα Δεκαοχτώ κείμενα, τη «Χάρτα» των Ελλήνων διανοουμένων κατά της χούντας των συνταγματαρχών η οποία εκδόθηκε το 1970 από τον Κέδρο. Βάζω τον σελιδοδείκτη μου στο κεφάλαιο όπου ο Μιχάλης Κατσαρός σε ραδιοφωνική συνέντευξη δηλώνει ότι γεννήθηκε «χθες» και ο ηχολήπτης σβήνει την μπομπίνα εκλαμβάνοντας το σουρεαλιστικό χιούμορ του ποιητή σαν παραδρομή της γλώσσας και κάνω μια μεγάλη στάση στις συναντήσεις του συγγραφέα με τον Γιώργο Σεφέρη. Τελειώνοντας κρατάω για τον εαυτό μου και τους φίλους μου το περιστατικό την παραμονή της 21ης Απριλίου του 1967 στα σκαλάκια της οδού Στρατιωτικού Συνδέσμου με τον Δημήτρη Κεχαΐδη.