Δόκτωρ Ράνκιν – Μίστερ Ρέμπους

«Μπορώ να σας πω ποια πράξη είναι κακή, αλλά δεν μπορώ να πω ποιος άνθρωπος είναι κακός. Διότι όλοι μας έχουμε μια ροπή προς το κακό. Μην ξεχνάμε ότι το ίδιο ψυχοπαθολογικό σύμπτωμα το συναντάμε σε έναν σίριαλ κίλερ και σε έναν μπίζνεσμαν:

και οι δύο αντιμετωπίζουν τις ανθρώπινες μονάδες σαν παιχνίδι πρόσφορο για την απόλυτη ικανοποίησή τους». Ο Ίαν Ράνκιν τα λέει όλα αυτά χωρίς κανέναν ναρκισσισμό. Γι΄ αυτό σε κερδίζει, όπως θα διαπιστώσουν όσοι τον παρακολουθήσουν από την ερχόμενη Τετάρτη στην ελληνική περιοδεία του με τις Εκδόσεις Μεταίχμιο. Είναι ο δημοφιλέστερος, ο σπουδαιότερος και ο πλέον Αμερικανός από τους Βρετανούς συγγραφείς αστυνομικής λογοτεχνίας της νεώτερης γενιάς. Ένας 49χρονος Σκωτσέζος, γεννημένος πάμφτωχος σε ένα χωριό ανθρακωρύχων, ο οποίος έκανε το άλμα, σπούδασε (αμερικανική) λογοτεχνία στο πανεπιστήμιο, και σήμερα ζει σε μια σπιταρώνα του 1880 στο Εδιμβούργο, όπου ο ήρωάς του, ο επιθεωρητής Ρέμπους, έχει γίνει τουριστικό αξιοθέατο με αγαπημένη παμπ, ετικέτα στο μαλτ ουίσκι κ.ο.κ. Πρωταγωνιστεί στα 17 από τα 25 μυθιστορήματά του, κι όμως ο συγγραφέας τού έδωσε σύνταξη το 2007 και προχώρησε σε νέες αστυνομικές ιστορίες με καινούργιους ήρωες. Δεν βολεύτηκε δηλαδή σε μια συνταγή, ο Ράνκιν· αντίθετα, από το πρώτο κιόλας μυθιστόρημά του (1986) προσπαθεί να καλλιεργεί έναν διάλογο με τους αναγνώστες για τις σκοτεινές τρύπες της σύγχρονης κοινωνίας, αφήνοντας ανοικτά ζητήματα. Αυτή είναι και η μεγάλη διαφορά του από το παραδοσιακό εγγλέζικο αστυνομικό μυθιστόρημα που βασίζεται σε γρίφους προορισμένους να λύνονται στα σαλόνια. «Εμένα δεν με ενδιαφέρει το έγκλημα καθαυτό, αλλά ο αντίκτυπός του· το τι μας δείχνει για την κοινωνία στην οποία διαπράττεται, και πώς επηρεάζει τις ζωές όσων εμπλέκονται κάθε φορά σε έναν ευρύτερο κύκλο». Αυτό μάς εξηγούσε προχθές με τον Ανταίο Χρυσοστομίδη, με αφορμή ένα ακόμα ντοκιμαντέρ για τις «Κεραίες…» της ΕΤ1. «Έγραψα λ.χ. ένα βιβλίο για τους παιδόφιλους που απελευθερώνονται αφού εκτίσουν την ποινή τους ( Dead souls, 1999). Ωστόσο ο Ρέμπους συνεχίζει το κυνήγι, εκφράζοντας ένα τμήμα της κοινωνίας που τους έχει δαιμονοποιήσει. Μήπως όμως έχει άδικο; Μήπως αρνούμαστε στους εγκληματίες την ευκαιρία να επιστρέψουν σε μια φυσιολογική ζωή; Μήπως κλείνουμε ανθρώπους στη φυλακή, όχι για να τους βοηθήσουμε να αλλάξουν αλλά για να τους βγάλουμε απ΄ τα πόδια μας; Γιατί κάθε φορά που ένας “κακός” συλλαμβάνεται, το κενό αναπληρώνεται αμέσως; Γιατί οι κοινωνίες μας χρειάζονται το έγκλημα; Τέτοια ερωτήματα μ΄ αρέσει να προκαλώ με τα βιβλία μου, και γι΄ αυτό ο Ρέμπους είναι ένα όχημα ιδανικό για να δείξω ότι ο κόσμος είναι πολύ πιο σύνθετος απ΄ ό,τι νομίζουμε».

Η υπόθεση του δόκτορα Τζέκιλ και του Μίστερ Χάιντ – που έγραψε ο Ρόμπερτ Λιούις Στίβενσον το 1886 με αφορμή τον Ουίλιαμ Μπρόντι, τον τζέντλεμαν-δολοφόνο του Εδιμβούργου- έχει στοιχειώσει τον Ράνκιν. Επειδή εκφράζει τη συνύπαρξη του αγγελικού με το δαιμονικό στοιχείο που τον απασχολεί στις ιστορίες του, αλλά και επειδή αποτυπώνεται στις φανερές και κρυφές πλευρές του χαρακτήρα του, όσο και στις αντιφάσεις του πρωταγωνιστή του. «Στην κλειστή κοινότητα του χωριού μου», μας έλεγε, «υπήρχε μια συμμορία όπου συμμετείχα κι εγώ, για να μη δείχνω διαφορετικός. Έπειτα γυρνούσα σπίτι κι έγραφα τη νύχτα ποιήματα και ιστορίες για κόμικς. Οι γονείς μου δεν είχαν καταλάβει τίποτα, μέχρι που είδαν στην εφημερίδα ότι είχα κερδίσει το δεύτερο βραβείο σε έναν ποιητικό διαγωνισμό. Κατά έναν αντίστοιχο τρόπο, κι ο Ρέμπους είναι πολύ διαφορετικός από μένα. Μεγάλος πότης, καπνιστής, κυνικός, βγαίνει από τα όρια του νόμου προκειμένου να στριμώξει τους εγκληματίες, και έχει μια άτεγκτη βιβλική ηθική που βλέπει τα πράγματα άσπρα-μαύρα. Αυτό προσπαθώ να του αλλάξω. Παρότι ξέρω ότι θα του φαινόμουν πολύ αριστερός, του δείχνω από βιβλίο σε βιβλίο ότι στη ζωή υπάρχουν γκρίζες ζώνες». Αυτό άλλωστε «βλέπει» και ο αναγνώστης, ο οποίος εμπλέκεται στα μυθιστορήματα του Ράνκιν και για έναν ακόμα λόγο: διότι διαδραματίζονται σε πραγματικό χρόνο και αναφέρονται σε γεγονότα της επικαιρότητας (π.χ. εκμετάλλευση μεταναστών- Σκελετοί στο σκοτάδι, συνάντηση του G8 το 2005- Μνήμη νεκρών, νέοι δρόμοι του διεθνούς εγκλήματος- Τελευταίο τραγούδι για τον Ρέμπους, εμπόριο πλαστών έργων τέχνης- Με τις πόρτες ανοιχτές ). Διάσημους Σκωτσέζους γνωρίζουμε κι άλλους, από τον φιλόσοφο του διαφωτισμού Χιουμ ώς τον Ουόλτερ Σκοτ, τον Άρθουρ Κόναν Ντόιλ ή, στην εποχή μας, τον Ίρβιν Γουέλς του Τrainspotting. Έναν δεν αντέχει ο Ράνκιν: τον Σον Κόνερι «που έχει να ΄ρθει από τα 16 του, και μένει στις Μπαχάμες για να μην πληρώνει φόρους ελπίζοντας ότι θα γίνει Πρόεδρος της Δημοκρατίας αν ψηφιστεί η ανεξαρτησία της Σκωτίας…». Ο ίδιος δεν το κουνά από το Εδιμβούργο παρά για διεθνείς περιοδείες.

Και το ότι ζει στην περιφέρεια δεν έχει περιορίσει καθόλου την απήχησή του. Το πρώτο του μυθιστόρημα απορρίφθηκε από όλους τους εκδότες. Το δεύτερο πούλησε ελάχιστα, και ο Ράνκιν περίμενε- και επέμενε- δέκα χρόνια μέχρι να αλώσει την αγορά το 1997. «Δεν θέλησα ποτέ τα πολλά, πολύ γρήγορα», μας είπε. «Διότι όταν η επιτυχία καθυστερεί λίγο, την απολαμβάνεις αλλά και δεν σημαίνει τα πάντα για σένα». Ακούει κανείς;