Η σκηνοθεσία της παραίτησης

Αντιγράφω εδώ την απλή και ακριβή περίληψη του βιβλίου που υπάρχει στο οπισθόφυλλο: «Σε μια λέσχη στο κέντρο της Αθήνας οι θαμώνες απαιτούν να ζουν κάθε δευτερόλεπτο της ύπαρξής τους χωρίς να τους εμποδίζει κανείς. Διεκδικούν το δικαίωμα στην υπεράσπιση της στιγμής. ΄Ενας ποινικός κρατούμενος, ένας τυφλός στοχαστής και η παρέα τους, που αποτελείται κυρίως από ανθρώπους του υποκόσμου, ασφυκτιούν όλο και περισσότερο σε μια κοινωνία που δε σέβεται την ιερότητα του προσωπικού χρόνου. Η σύγκρουση με την πραγματικότητα είναι αναπόφευκτη».

Ποιος είναι όμως αυτός ο ιερός προσωπικός χρόνος και γιατί είναι αναπόφευκτη η σύγκρουση των υπερασπιστών του με την πραγματικότητα (ποια πραγματικότητα, πρώτα απ΄ όλα); Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι ο προσωπικός χρόνος είναι ιερός όταν μας δίνει τη δυνατότητα να ξαναγίνουμε ο εαυτός μας, μακριά από τους καταναγκασμούς των επαγγελματικών, των κοινωνικών και άλλων υποχρεώσεων. Και ότι είναι ακόμα πιο ιερός όταν μέσα στην επικράτειά του μπορούμε ν΄ αναπτύξουμε μια δημιουργικότητα που στομώνεται, καταπνίγεται ή μένει στα αζήτητα στη συμβατική ζωή μας. Αλλά και στη μία περίπτωση και στην άλλη η διεκδίκηση της ιερότητας του προσωπικού χρόνου θα ήταν η διεκδίκηση της ίδιας της πραγματικότητας, όχι λόγος σύγκρουσης μ΄ αυτήν. Αν, πάλι, ως πραγματικότητα νοείται εδώ το πλέγμα των κανόνων και των πεποιθήσεων μιας καλουπωμένης κοινωνίας, πώς γίνεται να συγκρουστούν μαζί της για το θέμα της αυτοδιάθεσης του προσωπικού τους χρόνου άνθρωποι του υποκόσμου, που έτσι κι αλλιώς κινούνται έξω από τα παραδεκτά όριά της;

Αλλά ο Κακουλίδης δεν θέτει το ζήτημα με τέτοιους όρους. Τα μέλη της λέσχης του επιδιώκουν την καθήλωση της στιγμής (ή την καθήλωσή τους από τη στιγμή) ώστε ν΄ αντλήσουν και να γευτούν το ποιητικό εκχύλισμά της, είτε νέκταρ είναι αυτό είτε χυμός πικραλίδας. Θέλουν ν΄ αφεθούν εκστατικά και να κατοικήσουν σ΄ αυτό που χάνεται μέσα στη ροή της ζωής, συνθλιμμένο ανάμεσα στο πριν και το μετά. Παραβατικοί και φευγάτοι, μοιάζουν πιο κατάλληλοι από τους νορμάλ ανθρώπους, τους «δρομολογημένους», να πραγματοποιήσουν αυτό το όνειρο της δραπέτευσης από τον χρόνο, της διασποράς της ατομικής ύπαρξης σε μυριάδες στιγμιαίες υπάρξεις, που η καθεμιά αγγίζει την αιωνιότητα.

Σύλληψη ενός ποιητή (γιατί προπαντός αυτό είναι ο Κακουλίδης), η Λέσχη της στιγμής έχει ενδιαφέρον ως πεζογράφημα κυρίως για έναν λόγο: δύσκολα θα μπορούσε να έχει γραφτεί κάπου αλλού αντί στην Ελλάδα. Ανεξάρτητα από τις προθέσεις του συγγραφέα, το αίτημα της λέσχης, συνοδευόμενο από μια πολύ χαρακτηριστική παλινδρόμηση των μελών της ανάμεσα στην ευφορία και την απελπισία, γίνεται έκφραση μιας γενικότερης τάσης ν΄ αυτονομιμοποιηθεί ιδεολογικά και αισθητικά μια μεγάλη κατηγορία σημερινών Ελλήνων (δεν μιλάμε εδώ για τον υπόκοσμο) που ζει παρασιτικά, εξαιτίας της δομής της ελληνικής κοινωνίας και του ελληνικού κράτους. ΄Αεργοι οι περισσότεροι θαμώνες της λέσχης, κάνουν ό, τι πολλοί άλλοι ΄Ελληνες σαν αυτούς: υπεραναπληρώνουν το αίσθημα αχρηστίας τους επικαλούμενοι την τέχνη του να ζεις τη στιγμή, διοχετεύοντας στη σκηνοθεσία του εφήμερου την ενέργεια που άλλοι δαπανούν για να εξασφαλίσουν τη συνέχεια των έργων τους.

Μπορεί κανείς να το δει από μια αισιόδοξα απαισιόδοξη άποψη: η φαντασία που δείχνουν κάποια από τα μέλη της λέσχης στον εντοπισμό και τη διαστολή της εύχυμης στιγμής υποδεικνύει την ύπαρξη ταλέντων κι ευαισθησιών που μένουν αναξιοποίητα σε μια κοινωνία χαμηλών προσδοκιών και αδιάφορη έως εχθρική προς τη δημιουργικότητα. Η αναχαιτισμένη δημιουργικότητα βρί σκει διέξοδο στη διακόσμηση της παραίτησης με μια σειρά εντυπωσιακές χειρονομίες.

Υπάρχει όμως και η άλλη άποψη, η σκέτα απαισιόδοξη. Η σύγκρουση με την πραγματικότητα, για την οποία μιλάει το οπισθόφυλλο του βιβλίου, είναι η συνειδητοποίηση από τους «θεωρητικούς» της λέσχης ότι η ιδανική στιγμή που αναζητούν δεν μπορεί να είναι άλλη από την εκμηδένισή τους, από ένα show down που θα τερματίσει μ΄ ένα ουρλιαχτό τυφλής μανίας τις ατέρμονες ματαιώσεις της βιοθεωρίας τους, αυτής της χίμαιρας στην οποία επένδυαν για να κρύψουν την αδυναμία τους να είναι πραγματικά δημιουργικοί. ΄Ετσι, η Λέσχη της στιγμής τελειώνει με τον σχεδιασμό μιας μαζικής σφαγής, η οποία θ΄ ακυρωθεί από μια προδοσία κι έναν «ενδοοικογενειακό» φόνο. Το αίμα αφθονεί στην ποίηση του Κακουλίδη, αλλά εδώ, ό, τι και αν θέλει να πει ο ποιητής, λειτουργεί μάλλον ως αντικλίμακα παρά ως κορύφωση: αντί για τη θεαματική έξοδο έχουμε μια θλιβερή αυτοδιάλυση της ομάδας με τη σιωπηρή εκκαθάριση του προφήτη της.

Κατά τ΄ άλλα, θα ήθελα να παρατηρήσω στον Κακουλίδη ότι οι σύγχρονες κοινωνίες δεν εμποδίζουν καθόλου τους ανθρώπους να καθηλώνουν και ν΄ απολαμβάνουν τη στιγμή στον «ιερό προσωπικό χρόνο» τους. Απεναντίας, είναι κοινωνίες που αποθεώνουν τη στιγμή, που την ανάγουν σ΄ ένα διαρκές παρόν, χωρίς παρελθόν και μέλλον- ακριβώς δηλαδή ό, τι οραματίζονται τα μέλη της λέσχης. Η ψηφιακή τεχνολογία, ο κυβερνοχώρος, η βιομηχανική παραγωγή μαζικής κουλτούρας δεν είναι άραγε ο θρίαμβος του στιγμιαίου, η έκλειψη της μνήμης (που σημαίνει η έκλειψη της κρίσης) και η κατάρρευση των ιεραρχιών της μπροστά στο εκθαμβωτικό νεφέλωμα των πληροφοριών του διαδικτύου, η συστολή του χρόνου επικοινωνίας σ΄ ένα SΜS, η αυτόματη ικανοποίηση των επιθυμιών με το κατέβασμα κάποιου πορνογραφικού ή κουτσομπολίστικου κλιπ από το ΥouΤube, με τη shopping therapy ή με το διάβασμα ενός βιβλίου της μιας χρήσης; Βέβαια, ο προσωπικός χρόνος γίνεται έτσι όλο και λιγότερο προσωπικός (και, εννοείται, όλο και λιγότερο ιερός). Αλλά δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικάκι εδώ κάνει το μεγάλο λάθος του ο Κακουλίδης- όταν η αρχαία προτροπή carpe diem έχει αντικατασταθεί από την εντολή carpe momentum.