Επιφυλλίδα

Εποχούμενος ρατσισμός
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Στη διαχωριστική λωρίδα της Μιχαλακοπούλου, στο ύψος της Παπαδιαμαντοπούλου, ο αρκετά ευσταλής μεσόκοπος, αφού βεβαιώνεται, ώρα 8 το βράδυ, πως κανένα αυτοκίνητο δεν ανεβαίνει την ομολογουμένως πυκνή σε κυκλοφορία λεωφόρο, αποφασίζει να περάσει στο απέναντι πεζοδρόμιο, χωρίς να περιμένει να ανάψει το πράσινο. Δεν έχει αντιληφθεί ένα πολυτελέστατο τζιπ, που «ξεμυτίζει» την τελευταία στιγμή από την Παπαδιαμαντοπούλου προς την άνοδο της Μιχαλακοπούλου και κάνει τον οδηγό του να φωνάξει προς τον μεσήλικο: «Παππού, από το πεζοδρόμιο». Σε όλες τις «σχέσεις» που δεν έχουν συνέχεια, κατά έναν περίεργο τρόπο το δίκιο φαίνεται να το μονοπωλεί εκείνος που πρόλαβε και είπε την τελευταία λέξη. Τι θα σκεφτεί ο καθένας μετά δεν έχει καμιάν απολύτως σημασία, αφού αυτός που πρόλαβε να «φαρμακώσει» τον άλλον θα αισθάνεται πως έβαλε τα πράγματα στη θέση τους, ενώ ο δεύτερος, ακόμη κι αν ένιωθε την ανάγκη να απολογηθεί ή να ζητήσει συγγνώμη, συνειδητοποίησε αιφνίδια πως η ζωή δεν αναγνωρίζει τέτοιου είδους πολυτέλειες.

Οι λογαριασμοί μέσα στη ζωή λύνονται «στο πόδι» κι όποιος δεν το έχει καταλάβει κακό του κεφαλιού του. Έχουν όμως έτσι τα πράγματα; Όσο κι αν οι δρόμοι έχουν προσφέρει το υλικό για να γραφούν ακόμη και μυθιστορήματα, δεν περιμένει βέβαια κανείς την κυκλοφορία τους να τη ρυθμίζουν τα μυθιστορήματα αυτά. Είναι τόσο διαφορετικοί οι νόμοι της ζωής, και ιδιαίτερα του δρόμου, σε σχέση με εκείνους της λογοτεχνίας! Αν συνέπιπταν ή αν εφάπτονταν, έστω, οι κάθε λογής μειονότητες θα απολάμβαναν μια μεταχείριση πριγκιπική. Ωστόσο δεν γίνεται να μην αναρωτηθεί κανείς τόσο για την απροσεξία του μεσήλικου να μην περιμένει να ανάψει το πράσινο όσο και για τη φράση του νεαρού οδηγού: «Παππού, από το πεζοδρόμιο». Ακόμη κι αν κλείσει κανείς τα μάτια του, αποκλείεται να μην αντιληφθεί πως ουδέποτε η ανθρωπότητα γνώρισε μια περίοδο που η ζωή ν΄ ακινητοποιήθηκε, ώστε να δικαιολογείται, όποια διαφορά κι αν υπάρχει στην ηλικία, το να θεωρεί ο νέος τα γηρατειά ως ένα μειονέκτημα που αφορά αποκλειστικά τους άλλους.

Άλλο πράγμα η ορμή της νεότητας που θέλει να μη σκέφτεται τα γηρατειά, ή προσπαθεί να τα καθυστερήσει, κι άλλο η βλακεία να αισθάνεσαι πως πληγώνεις τον άλλον, επειδή δεν συνειδητοποιείς κάτι το απολύτως εξακριβωμένο και το αυταπόδεικτο, όπως είναι τα γηρατειά. Κι όποιος αισθάνεται ότι μπορεί να πληγώσει με κάτι που αναπόφευκτα θα τον περιλάβει, σημαίνει πως ο ρατσισμός προηγείται στη ζωή του από οποιαδήποτε άλλη συνειδητοποίηση. Έστω να μην μπορεί να καταλάβει κανείς πως δεν διαφέρει σε τίποτε σε σχέση με έναν πρόσφυγα, έναν μετανάσταση, έναν αλλοδαπό. Ή να εκλαμβάνει ως κάτι φυσικό ότι είναι λευκός, ότι είναι Έλληνας, ότι είναι πλούσιος, ότι έχει πολυτελές τζιπ, ότι μιλάει στο κινητό ενώ οδηγεί.

Αλλά να μην καταλαβαίνει ότι θα υπάρξει ως γέρος ώστε να το χρησιμοποιεί ως «καρφί» ή ως «φαρμάκι» σημαίνει το λιγότερο ότι η ζωή μέσα του έχει σε τέτοιον βαθμό τεμαχιστεί, ώστε η απόλαυση που συνειδητοποιεί σήμερα είναι προβληματική, αν όχι «επί ξύλου κρεμάμενη».

Φαίνεται όμως πως η ευχαρίστηση και η ευφορία, αντί να κάνουν τον ρατσισμό ηπιότερο, τον θεριεύουν ακόμη περισσότερο. Το βράδυ της περασμένης Κυριακής, ώρα 9.30, τα αποτελέσματα των εκλογών είναι πλέον παγκοίνως γνωστά. Στο ύψος της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, στη διασταύρωση με την Βασιλίσσης Σοφίας και στο κομμάτι της που χρειάζεται να το διασχίσει κανείς για να μπει στη Μεσογείων, ο οδηγός ενός πολυτελέστατου Ι.Χ. πανηγυρίζει κορνάροντας επίμονα και φωνάζοντας. Όταν πλησιάζει ένας νεαρός μαύρος, για να καθαρίσει τα τζάμια, αρχίζει ν΄ ουρλιάζει: «Όχι τα δικά μου τα τζάμια, να πας να καθαρίσεις τα τζάμια του Καραμανλή». Μην καταντήσουμε περισσότερο γελοίοι κι από τον ίδιο τον οδηγό και θεωρήσουμε πως χρεώνεται το ΠΑΣΟΚ τη συμπεριφορά του. Ο ίδιος ο νεαρός μαύρος, άναυδος (αν βέβαια κατάλαβε) περισσότερο ακόμη γιατί ένας τόσο χαρούμενος άνθρωπος δεν θέλησε να μοιραστεί μαζί του ένα ψίχουλο της χαράς του, θ΄ αναρωτιέται πώς έγινε κι ένας έστω άνθρωπος στον κόσμο τον θεώρησε υπεύθυνο για την ύπαρξη μιας κυβέρνησης που ενδέχεται να του είχε κάνει τη ζωή περισσότερο μαύρη από ό,τι είναι ο ίδιος.

Εύλογα μπορεί να συμπεράνει κανείς με τη «φυσικότητα» της βρισιάς «Παππού απ΄ το πεζοδρόμιο» και το αφύσικο του ουρλιαχτού «Να πας να καθαρίσεις τα τζάμια του Καραμανλή» ότι ο ρατσισμός μπορεί να οδηγήσει σε ακραίες μορφές παραλογισμού, που δεν είναι δυσβάσταχτες μόνον στιγμιαία, αλλά υπονομεύουν ηθικά το υπέδαφος μιας ολόκληρης κοινωνίας.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».