Επίθεση με αρνητικό λόγο

Στις εθνικές εκλογές του 2007 το βασικό σύνθημα, τόσο της Ν.Δ., όσο και του ΠΑΣΟΚ, περιείχε την ίδια λέξη: «Μαζί πάμε την Ελλάδα μπροστά» διακήρυσσε η κυβέρνηση, «Μαζί για τη νίκη» προέτρεπε η αντιπολίτευση. Στις ευρωεκλογές του περασμένου Ιουνίου το σποτ με τα παπαγαλάκια, μια διαφήμιση με έντονα αρνητικό χαρακτήρα, προκάλεσε τις περισσότερες συζητήσεις. Σε αυτές τις εκλογές όμως η ένταση των τηλεοπτικών σποτ είναι περιορισμένη, με μοναδικό να ξεχωρίζει ως νέα προσέγγιση το πιο πρόσφατο που επικεντρώνεται στην πορεία του Γιώργου Παπανδρέου και βασικό σύνθημα το «Πάμε».

Δεν υπάρχουν πολλές αρνητικές διαφημίσεις φέτος και ένα εύλογο ερώτημα που γεννάται είναι γιατί συμβαίνει αυτό. «Το βασικό ερώτημα από την πλευρά ενός υποψηφίου και του κόμματος σε προεκλογική περίοδο είναι πώς θα περάσουν το μήνυμά τους στο κοινό: από τη διαφήμιση ή με άλλους τρόπους;» εξηγεί ο καθηγητής Πολιτικής Επικοινωνίας Αθανάσιος Σαμαράς, επιστημονικός συνεργάτης του Ινστιτούτου Οπτικοακουστικών Μέσων, που μελέτησε την τηλεοπτική πολιτική διαφήμιση στην Ελλάδα από το 1993 μέχρι σήμερα. «Όταν έχουν πολύ χρόνο στα τηλεοπτικά παράθυρα όπως συμβαίνει σήμερα δεν υπάρχει ανάγκη εκτενούς διαφήμισης. Ο Αμερικανός βλέπει τριαντάλεπτα δελτία ειδήσεων και ο μέσος όρος ομιλίας κάθε πολιτικού είναι 8 δευτερόλεπτα. Στην Ελλάδα έχουμε ωριαία δελτία και ο μέσος όρος ομιλίας κάθε πολιτικού το 1996 ήταν 54 δευτερόλεπτα. Η πολιτική οικονομία της τηλεόρασης καθορίζει την πολιτική οικονομία της πειθούς».

Στην Ελλάδα, λοιπόν, τα κόμματα έχουν άπλετο χρόνο για να περάσουν το κεντρικό μήνυμά τους μέσω των ΜΜΕ και γι΄ αυτό ιδιαίτερα σε αυτές τις εκλογές η διαφήμιση δεν παίζει σημαντικό ρόλο. «Φέτος ο αρνητισμός υπάρχει μέσα στο αφήγημα της πολιτικής δράσης», παρατηρεί ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιά. «Άλλωστε, υπάρχει πάρα πολύς αρνητισμός από τα δελτία ειδήσεων». Όμως και οι ίδιοι οι πολιτικοί εκφέρουν έναν λόγο με έντονα αρνητική φόρτιση. Σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία μιας έρευνας που διεξάγεται αυτήν την περίοδο, ο πολιτικός λόγος των υποψηφίων της Νέας Δημοκρατίας είναι πολύ πιο αρνητικός από τον αντίστοιχο των υποψηφίων των άλλων κομμάτων, οι οποίοι δεν παραλείπουν και τις αισιόδοξες αναφορές στο μέλλον.

Πάντως, από τις πλέον «αρνητικές» προεκλογικές περιόδους ήταν εκείνη του περασμένου Ιουνίου για τις ευρωεκλογές. Κυριάρχησε η αρνητική διαφήμιση της Νέας Δημοκρατίας με τα παπαγαλάκια που κάποιοι θεώρησαν ότι λειτούργησε επειδή συζητήθηκε πολύ, με όρους όμως πολιτικού πολιτισμού ήταν ίσως από τις πιο μαύρες στη σύγχρονη πολιτική διαφήμιση. Διότι οι αναφορές στα στοιχεία ήταν ελάχιστες και απευθυνόταν κυρίως στο συναίσθημα των ψηφοφόρων.