Οι βρικόλακες του ναζισμού

Η ΦΡΙΚΗ ΚΑΛΑ ΚΡΑΤΕΙ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟ ΕΙΔΥΛΛΙΟ ΤΗΣ ΤΑΚΤΟΠΟΙΗΜΕΝΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ.
ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ ΜΕ ΤΟΛΜΗ ΚΑΙ ΛΟΓΟ ΚΟΦΤΕΡΟ ΣΑΝ
ΜΑΧΑΙΡΙ ΣΤΟ ΣΥΝΑΡΠΑΣΤΙΚΟ «ΚΟΡΙΤΣΙ ΜΕ ΤΟ ΤΑΤΟΥΑΖ», Ο ΣΤΙΓΚ ΛΑΡΣΟΝ.
ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΠΟΥ ΣΤΟ ΠΑΝΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΝΕΤΑΙ ΣΕ ΚΑΛΟΣΤΗΜΕΝΟ
ΘΡΙΛΕΡ, ΑΠΟΣΠΑΣΜΕΝΟ ΟΜΩΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΕΒΩΔΗ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΑ
Ποιος φοβάται τους συγγραφείς, και μάλιστα γραφιάδες όπως ο Στιγκ Λάρσον, που υπήρξε, κατά πώς φαίνεται, μια δυσεύρετη πλέον περίπτωση σύγκλισης πολιτικού λόγου και πρακτικής; Μάλλον, το ψευδοποίκιλτο αφήγημα του σύγχρονου life style, που απεχθάνεται τις σύνθετες και οδυνηρές αλήθειες, προτιμώντας τις απλοποιημένες διηγήσεις που χωρούν και χωνεύονται ευκολότερα στη μεγάλη και μικρή οθόνη. Να τα πάρουμε με τη σειρά.

Εν αρχή, το βιβλίο. Το Κορίτσι με το τατουάζ (Ψυχογιός) είναι ο πρώτος τόμος της τριλογίας Μιλένιουμ, του πρόωρα χαμένου Στιγκ Λάρσον. Ο Σουηδός συγγραφέας (και δημοσιογράφος) παρέδωσε το 2004 τα χειρόγραφα και των τριών μυθιστορημάτων, μαζί, και έξι μήνες μετά πέθανε από καρδιακή ανακοπή. Δεν πρόλαβε να γευτεί την επιτυχία με τις πωλήσεις των εκατομμυρίων αντιτύπων.

Τύποις, η τριλογία ανήκει στην αστυνομική λογοτεχνία, με επιρροές από τους μετρ του είδους, Κρίστι, Σέγιερς, Παρέτσκι. Ακολουθεί όμως μέχρι τέλους τη στροφή που χάραξαν οι μεσογειακοί ομόλογοι, Μονταλμπάν, Καμιλέρι. Ο αστυνομικός γρίφος δηλαδή, με το ανάλογο σασπένς δεν αποτελεί παρά το όχημα εισβολής «στα φρικιαστικά γεγονότα, που είχαν διαδραματιστεί στο υπόγειο του (βιομηχάνου) Μάρτιν Βάνιερ, κάτω από το ειδυλλιακό τοπίο της τακτοποιημένης του ζωής». Με άλλα λόγια; Στους πολιτικούς και οικονομικούς μηχανισμούς, στις κοινωνικές και ηθικές δομές, που παράγουν και συχνά στηρίζουν όχι μόνο το ορατό έγκλημα, αλλά κυρίως την αθέατη εγκληματικότητα. Τη διαφθορά, τις μεγάλες οικονομικές απάτες, την πορνεία, τη στυγνή εκμετάλλευση στον πυρήνα του κοινωνικού κράτους, τον ρατσισμό, το ναζιστικό παρελθόν και τους σύγχρονους βρικόλακες του (σουηδικό φασισμό), και έναν ακραίο μισογυνισμό. Άλλωστε ο σουηδικός τίτλος του βιβλίου, που ακολούθησαν οι Γάλλοι αλλά όχι οι Άγγλοι εκδότες, δείχνει το στίγμα: «Οι άνδρες που μισούσαν τις γυναίκες».

Η ιστορία
Κεντρικό πρόσωπο, ο δημοσιογράφος Μίκαελ Μπλούμκβιστ, του προοδευτικού περιοδικού Μιλένιουμ, ο οποίος ύστερα από μια καταδικαστική απόφαση για συκοφαντική δυσφήμηση κατά του πανίσχυρου βιομηχάνου Βένερστρεμ αναλαμβάνει μια αποστολή που φαίνεται «εκτός τόπου και χρόνου».

Με πρόσχημα τη συγγραφή της «σκοτεινής» ιστορίας της οικογένειας των μεγαλοβιομηχάνων Βάνιερ, να λύσει- όπως του ζητά ο 80χρονος πλέον πατριάρχης Χένρικτο μυστήριο της χαμένης εδώ και 36 χρόνια ανιψιάς του, Χάριετ. Αφηγηματικός χρόνος; Δεκαετία του 1990, λίγο πριν από τη νέα χιλιετία, με τον αστραφτερό μανδύα της παγκοσμιοποίησης να θέλει ήδη μπαλώματα. Τόπος; ένα όμορφο σουηδικό νησάκι, ένας μικρός παράδεισος θεμελιωμένος στην πιο απίστευτη κόλαση.

Πώς αυτοσυστήνεται ο εντολέας; «Δεν χρειάζεται να το πιστέψεις, αλλά προσπάθησα να είμαι τίμιος κεφαλαιοκράτης και βιομήχανος». Πώς απαντά ο συγγραφέας;

Μέσω του δημοσιογράφου, alter ego, «ο Μίκαελ είχε πειστεί πως δεν υπήρχε ούτε ένας διευθυντής τράπεζας ή επώνυμος επιχειρηματίας που να μην ήταν κτήνος».

Η πρωταγωνίστρια Λίσμπετ Σαλάντερ. Σχεδόν αθέατη στην αρχή, «ο ορισμός του περιθωρίου».

Μια χλωμή, ανορεκτική 24χρονη, με τρυπημένα φρύδια και μύτη, τατουάζ διάσπαρτα στο σώμα, που ποτέ δεν μιλά για τον εαυτό της και ζει από τα δώδεκά της υπό ψυχοκοινωνική φροντίδα. «Κοινωνικώς συμπλεγματική», αφηγηματικά συναρπαστική. Ερευνήτρια και ασύλληπτη χάκερ, διαγράφει τη δική της, παράλληλη- με του Μίκαελ – περιπέτεια, μέχρι να ενώσουν τις δυνάμεις τους για τη λύση του μυστηρίου. Κακοποιημένη και τιμωρόςέξω από τον κύκλο της θεσμικής δικαιοσύνης-, θύμα και αμαζόνα. Συγγραφέας και ήρωας τη λατρεύουν και της εκχωρούν όλο και μεγαλύτερο ρόλο.

Άλλο τέλος
Τι απέμεινε από όλα αυτά, στην κινηματογραφική μεταφορά (Οdeon) από τον Νιλς Άρντεν Όπλεφ του βιβλίου τού Στιγκ Λάρσον, στην οθόνη; Το σασπένς, το συναρπαστικό μυστήριο, η Λίσμπετ ή αλλιώς το Κορίτσι με το Τατουάζ, οι καλοί πρωταγωνιστές, Νούμι Ραπάς, Μίκαελ Νίκβιστ, Λένα Έντρε. Δηλαδή από το πολιτικοοικονομικό θρίλερ έμεινε μόνο το θρίλερ! Δεν έμειναν εκτός μόνον οι πολιτικοοικονομικές συνιστώσες, αλλά και τα παράγωγά τους θέματα. Το ναζιστικό παρελθόν μοιάζει μοτίβο μετέωρο στο παρόν. Το έγκλημα απεκδύεται τις πολιτικές και κοινωνικές συνιστώσες του, ο μισογυνισμός τους μηχανισμούς της εξουσίας και, συνεπώς, επαναπαύονται στο οικείο πλαίσιο της ψυχοπαθολογικής προσωπικότητας. Τα ερωτήματα εκλείπουν, και η αγωνία για τις απαντήσεις γίνεται ορατή στην επιτάχυνση της δράσης. Από κοντά, οι πολυδιάστατοι και αντιφατικοί μυθιστορηματικοί χαρακτήρες στην ταινία μοιάζουν μονοσήμαντοι και μερικοί… ασήμαντοι. Το διανοητικό παιχνίδι μεταβάλλεται σε εμμονή. Ο ερωτικός ευπρεπισμός του Μίκαελ περιστέλλει το ερωτικό θέμα στην μάλλον άνευρη και περίπου αναγκαία συνεύρεση πρωταγωνιστήπρωταγωνίστριας. Ενδεικτική προς την ίδια κατεύθυνση είναι και η αλλαγή του τέλους της ιστορίας.

Ο λόγος του Λάρσον δεν είναι κραυγαλέος ή καταγγελτικός. Η ένταση ενυπάρχει στη σύνθεση κι αυτό δεν φαίνεται να το αντιλαμβάνεται ή να το αποτολμά η ταινία. Ο συγγραφέας δεν χαρίζεται στους «άνδρες που μισούν τις γυναίκες» γιατί αντιτάσσει εκείνους που τις αγαπούν.