Είναι Γλάρος

ΕΝΑΣ ΤΟΥΦΕΚΙΣΜΕΝΟΣ ΓΛΑΡΟΣ ΣΤΟ ΟΜΩΝΥΜΟ
ΔΡΑΜΑ ΤΟΥ ΤΣΕΧΩΦ ΔΙΝΕΙ ΤΗΝ ΕΥΚΑΙΡΙΑ
ΣΤΟΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΤΡΙΓΚΟΡΙΝ ΝΑ ΠΕΙ
ΓΙΑ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΦΟΡΑ ΤΗΝ ΑΤΑΚΑ: «ΘΕΜΑ
ΓΙΑ ΔΙΗΓΗΜΑ»
Μ ια ατάκα που ηχεί σε δύο επίπεδα, στο επιφανειακό και στο συμβολικό, αφού όλο το έργο είναι η ιστορία της ηθικής δολοφονίας των νεανικών ονείρων από τους κυνηγούς που κοινωνικώ δικαιώματι εκμεταλλεύονται την άδεια οπλοφορίας, άρα και ισχύος, για να στραπατσάρουν τα φιντανάκια και την απειρία τους ή την αφέλειά τους. Από την άλλη, η ατάκα του Τριγκόριν είναι και ένα ιδιοφυές σχόλιο πάνω στο λογοτεχνικό και όχι μόνο φαινόμενο, αφού η Τέχνη, πέρα από τα αγαθά της (και είναι γνωστά για να τα επαναλάβουμε), είναι και ένα είδος ταρίχευσης, μουμιοποίησης της πραγματικότητας. Ένα πεινασμένο κορίτσι, βιασμένο, ορφανό, απένταρο, έρμαιο στα ναρκωτικά και στους πάσης φύσεως εκβιασμούς καταφεύγει για να εξασφαλίσει στοιχειώδη τροφή και λίγων ωρών ζέστη καταχείμωνα στο ατελιέ ζωγράφου και ποζάρει ως μοντέλο. «Θέμα για πορτρέτο»!! Τι μένει στον πίνακα από την πόρνη χορεύτρια Λαγκουλύ που απαθανάτισε ο Τουλούζ Λωτρέκ; Ποια πραγματικά ήταν η Μόνα Λίζα; Άντρας ή γυναίκα, ερωμένη ή εραστής; Έξοχα καλλιτεχνικά επιτεύγματα όλα τα παραπάνω: αιχμηρά σχόλια, μεγαλοφυή συχνά, των ηθών και των χαρακτήρων μιας εποχής αλλά από την πραγματικότητα έμεινε μόνο το «θέμα», τα υπόλοιπα είναι η καλλιτεχνική συνείδηση που επεμβαίνοντας στο «θέμα» εκφράζει την προσωπική ματιά, την ιδιοσυγκρασία, τα ιδεολογικά σύνδρομα, τις κοινωνικές προλήψεις και προκαταλήψεις και από κοντά τις αισθητικές και υφολογικές επιλογές, τη «Σχολή» και τη μανιέρα του καλλιτέχνη.

Το τραγικό, ερμηνευτικά, είναι πως ακόμη και οι αυτοπροσωπογραφίες των ζωγράφων ως «θέμα» αντιμετωπίζουν τον εαυτό τους και αποτυπώνουν στο καμβά όχι το τι πραγματικά και αντικειμενικά προβάλλουν προς τα έξω, αλλά ό,τι οι ίδιοι νομίζουν πως σημαίνουν τα χρώματα, οι όγκοι και οι ιδιομορφίες που συγκροτούν την εικόνα τους και κυρίως τι οι ίδιοι πιστεύουν ότι εκπέμπει το σήμα τους σχετικά πάντα μ΄ αυτό που εκείνοι γεμίζουν και πυροδοτούν.

Ο κυνηγός και ο γλάρος είναι ένα θέμα που ανάλογα με την οπτική του συγγραφέα που το μεταποιεί σε λογοτεχνικό κείμενο μπορεί να πάρει διάφορες μορφές: ο γλάρος είναι ένα λαίμαργο πτηνό, ένας ταξιδιώτης, ατομιστής μέσα στο σμήνος, έχει άνοστο κρέας που δεν τρώγεται, άρα το κυνήγι του είναι κυριολεκτικά χόμπι και δεν έχει καμιά άλλη ωφελιμότητα, δεν καλύπτει άλλη ανάγκη από το «σπορ» του κυνηγού. Αυτά και άλλα πολλά θα μπορούσαν να είναι ένας σχολιασμός για την ατάκα του Τριγκόριν. Και πράγματι, ο ώριμος αυτός Δον Ζουάν, εραστής γηραιών πρωταγωνιστριών και κυνηγός ή ψαράς παγιδευμένων νέων κοριτσιών στη σαγήνη της δημοφιλίας του, βάζει στο στόχαστρό του το φιλόδοξο φιντανάκι και το αφήνει βαριά τραυματισμένο στα φτερά του, αφού το χόρτασε και το βαρέθηκε.

Ιδιοφυής εκμετάλλευση από τον ταλαντούχο Τσέχωφ ενός κοινόχρηστου θέματος.

Αλλιώς θα εκμεταλλευτεί ένα ανάλογο «θέμα» άλλος συγγραφέας για να γράψει το «Φτωχό σαν σπουργιτάκι» (για να μείνω στα σύμβολα από τα πετεινά του ουρανού), αλλιώς ο Ανούιγ στον «Κορυδαλλό» του, αλλιώς το σινεμά στο «Γεράκι της Μάλτας», αλλιώς ο Πόε στο «Κοράκι».

Για να συντομεύω, όλα είναι ένα «θέμα» και η διαπραγμάτευσή του είναι μια άλλου είδους ταραχή. Ακόμη και στην πλέον επιφανειακά τάχα αντικειμενικότερη τέχνη, τη φωτογραφία και το ντοκιμαντέρ, το θέμα είναι πρόσχημα, αφορμή και όταν η πρόθεση είναι η αποτύπωση ενός γεγονότος. Ένα κλομπ που χτυπά ένα κεφάλι, ένα συχνό θέμα της καθημερινότητας των κοινωνιών μας, ανάλογα με τη γωνία λήψης και την πρόθεση του φωτογράφου ή του καμέραμαν, κοιταγμένο δηλαδή το θέμα από τη μεριά του θύματος ή του θύτη αλλάζει και σημασία και συμβολισμό.

Οι παραπάνω σκέψεις, πρόχειρα, ριγμένες στο χαρτί, ξεκίνησαν από τη μοδάτη σήμερα εκμετάλλευση του «θέματος» μετανάστευση και μετανάστης, γκέτο, εγκληματικότητα, ρατσισμός και ξενοφοβία που με χίλιες μορφές (λογοτεχνική, εικαστική, δημοσιογραφική, μουσική, θεατρική) μας πολιορκούν, μας προβληματίζουν, μας συγκινούν, μας φανατίζουν και μας αγανακτούν ως αναγνώστες, θεατές, ακροατές καθημερινά. Ο καθένας μας μπορεί να αφηγηθεί μια ιστορία με μετανάστες και ανάλογα με τις προσλαμβάνουσες, τις προκαταλήψεις του, την αγωγή του, την παιδεία του, αλλά και τις εμπειρίες του θα δώσει την προσωπική του ερμηνεία και τον φωτισμό.