Μια αγάπη για το καλοκαίρι

«Δυστυχώς στην Ελλάδα τα κόμικς είναι είδος περιθωριακό»
Του Μανώλη Πιμπλή

Για την αγάπη του για τα κόμικς, από τον Τεν-Τεν και τους υπερήρωες μέχρι τα εναλλακτικά του Robert Crumb, μιλάει ο Απόστολος Δοξιάδης, εξηγώντας και πώς οδηγήθηκε στη δημιουργία του γκράφικ νόβελ «Logicomix», που εξελίσσεται σε διεθνή επιτυχία
«Tα κόμικς τα υπεραγαπούσα από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου» ξεκαθαρίζει από την αρχή ο Απόστολος Δοξιάδης. «Μικρούλης διάβαζα τα Μίκι Μάους, στην υπέροχη σειρά «Γέλιο και Χαρά», μετά, γύρω στα δέκα μου, άρχισα τον Τεν-Τεν και λίγο αργότερα τις ιστορίες υπερηρώων, τον Σούπερμαν και τον Μπάτμαν, που πρωτοβγήκαν τότε στα ελληνικά. Παράλληλα αγάπησα το περιοδικό «Μad», με το ανατρεπτικό του χιούμορ. Έπειτα, σπουδάζοντας, γνώρισα στην Αμερική τα κόμικς στριπς, τα Ρeanuts κυρίως, και τα πρώτα εναλλακτικά κόμικς του Robert Crumb κι αργότερα, στη Γαλλία, τον Αστερίξ.

Έμεινα πάντα λάτρης των παιδικών μου αναγνωσμάτων. Με τα παιδιά μου τα επισκέφθηκα, πάμπολλες φορές. Εδώ και δεκαπέντε χρόνια, παρακολουθώ με ενθουσιασμό την εξέλιξη του γκράφικ νόβελ, αυτής της μορφής ενήλικων κόμικς που μπορεί να κατασκευαστούν και να διαβαστούν με τις απαιτήσεις έκτασης, συνέχειας και θεματικής ενός μυθιστορήματος.

Τι νομίζετε ότι προσφέρουν στον αναγνώστη; Ποια η θέση τους στον χώρο των τεχνών; Συμμερίζεστε θέσεις περί παραλογοτεχνίας ή υποδεέστερης τέχνης;

Δεν νομίζω ότι τα κόμικς είναι λογοτεχνικό γένος, όπως το αστυνομικό, το θρίλερ, το ιστορικό, αλλά μέσο, μια σύνθετη εκφραστική γλώσσα, όπως ο κινηματογράφος, ο χορός, η όπερα. Με αυτή την έννοια, δεν πιστεύω ότι είναι έγκυρη καμία γενίκευση περί του τι μπορούν ή όχι να κάνουν. Και σίγουρα το μέσο αυτό καθαυτό δεν είναι υποδεέστερο. Καθώς όμως τα κόμικς αναπτύχθηκαν αρχικά ως φτηνή διασκέδαση για παιδιά, εφήβους ή ολιγογράμματους ενήλικες, είναι φυσική η συνάφεια που είχαν για πολλές δεκαετίες με τη λογοτεχνία του τρόμου, του φανταστικού ή άλλες παραλογοτεχνικές θεματικές. «Παρα-» όμως μπορεί να συναντήσεις παντού, και στην πεζογραφία και στο σινεμά και στη μουσική. Δεν είναι λοιπόν η γλώσσα τους που οδηγεί εκεί τα κόμικς, αλλά οι συγκυρίες της ανάπτυξής τους που σήμερα έχουν αλλάξει. Ποια είναι η θέση των κόμικς στην Ελλάδα και ποια, λ.χ., στον αγγλοσαξονικό κόσμο; Τα κόμικς που έγιναν εδώ πιο γνωστά, ιδίως στα παιδιά, είναι αντιπροσωπευτικά του είδους;

Η μεγάλη δύναμη στα κόμικς για μικρές ηλικίες είναι η Αμερική, με τη σχολή του Ντίσνεϊ και της Γουόρνερ, και με τη δημιουργία του γένους των υπερηρώων. Υπάρχουν όμως κι άλλες χώρες, όπως το Βέλγιο, η Γαλλία ή η Ιαπωνία, που έχουν μεγάλη παράδοση. Πριν από την εισβολή και στη χώρα μας των γιαπωνέζικων Μάνγκα, που συνεχίζεται και εξελίσσεται, κυριάρχησαν και σ΄ εμάς τα αμερικανικά και τα γαλλικά κόμικς, τα οποία θα έλεγα ότι είναι αντιπροσωπευτικά των κυρίαρχων δυτικών μορφών.

Πώς βλέπετε την ανάπτυξη της τέχνης των κόμικς στην Ελλάδα; Υπάρχουν αρκετές και αξιόλογες παραγωγές και αν όχι γιατί;

Προς το παρόν είμαστε κατά κύριο λόγο ετερόφωτοι, καταναλώνουμε σχεδόν αποκλειστικά εισαγόμενα. Οι μόνες λαμπρές εξαιρέσεις είναι από τον χώρο της γελοιογραφίας, όπου κάποιοι σπουδαίοι δημιουργοί κινήθηκαν σε ένα ιδίωμα συγγενικό με των κόμικς- αναφέρω ενδεικτικά τον Μποστ, τον ΚΥΡ, τον Ιωάννου και τον Αρκά. Στα καθαρόαιμα κόμικς υπάρχουν σίγουρα αξιόλογοι δημιουργοί, με ταλέντο και δυνατότητες. Όμως, η απουσία μιας εκτενούς, σταθερής αγοράς για τα ελληνικά κόμικς δεν μας επιτρέπει να μιλάμε για ουσιαστική δραστηριότητα, πολλώ δε μάλλον για εθνική «σχολή». Καλώς ή κακώς, τα κόμικς Ελλήνων δημιουργών είναι ακόμη είδος περιθωριακό όχι μόνο για το γενικότερο αναγνωστικό κοινό, αλλά και για τους ίδιους τους αναγνώστες κόμικς.
«Τέχνη χρονοβόρα, που δεν σηκώνει προχειρολογίες»

Τι πιστεύετε για το γκράφικ νόβελ, ύστερα και από τη μεγάλη επιτυχία του βιβλίου σας; Είναι ένα είδος που θα μπορούσε να ανθήσει εδώ;

Από πλευράς αναγνωστικού κοινού, το Logicomix αποτέλεσε ευχάριστη έκπληξη- και δεν εννοώ μόνο για μένα. Το βιβλίο διαβάστηκε από δεκάδες χιλιάδες Έλληνες αναγνώστες, οι περισσότεροι από τους οποίους διάβαζαν γκράφικ νόβελ για πρώτη φορά. Συνάντησα μάλιστα πολλούς που μου είπαν ότι δεν είχαν ξαναδιαβάσει οποιοδήποτε κόμικς μετά τα παιδικά τους Μίκι Μάους!

Ευελπιστούμε λοιπόν ότι οι αναγνώστες του θα οδηγηθούν και σε άλλα, από τα πολλά σημαντικά γκράφικ νόβελ που έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά, και που δυστυχώς δεν έχουν βρει ακόμη το κοινό που τους αξίζει. Αν όμως μιλάμε για ελληνική παραγωγή, τα πράγματα γίνονται πιο δύσκολα. Το γκράφικ νόβελ είναι για τους δημιουργούς μια τέχνη ακραία χρονοβόρα, ιδιαίτερα απαιτητική, που δεν σηκώνει ερασιτεχνισμούς και προχειρολογίες. Για να ανθήσει, λοιπόν, χρειάζεται τη στήριξη μιας μεγάλης αγοράς, που μπορεί να είναι μόνο διεθνής. Πιστεύω ότι θα αποκτήσουμε σημαντική παραγωγή στο γκράφικ νόβελ μόνο αν οι δημιουργοί μας στοχεύσουν σε ψηλά κριτήρια ποιότητας, που να μπορεί να σταθούν και στην ξένη αγορά.