Έρχονται οι νεο-Βίκινγκς!

Χρειάζεται πάντα μια λοκομοτίβα. Ένας συγγραφέας που θα τραβήξει τους προβολείς πάνω σε έναν άγνωστο κόσμο· σε ένα κρυμμένο λογοτεχνικό ορυχείο. Αυτό έκαναν ο Γκαρσία Μάρκες, ο Βάργκας Λιόσα ή ο Φουέντες και το 1970-80 προκάλεσαν το «λατινοαμερικάνικο μπουμ» και τη λατρεία για τον μαγικό ρεαλισμό (…που οι ίδιοι ξεπέρασαν).

Αυτό έκανε και ο πρόωρα χαμένος μαχητικός δημοσιογράφος Στιγκ Λάρσον για το σκανδιναβικό θρίλερ. Μετά το 2005 η επίκαιρη τριλογία του Μιλένιουμ, για τη διαφθορά της δικαιοσύνης και των ισχυρών στη Σουηδία, έγινε το δέντρο που αποκάλυψε το δάσος.

Ένα πυκνό λογοτεχνικό δάσος που αναπτύσσεται από τα μέσα του ΄60 στη Σουηδία, τη Νορβηγία, τη Δανία και αργότερα στην Ισλανδία, με ρωμαλέους συγγραφείς που το χαρακτηριστικό τους είναι ότι αποκαλύπτουν τα τρωτά του περίφημου «σουηδικού μοντέλου» ευτυχισμένης κοινωνίας. Οι πιονιέροι ήταν το ζευγάρι Σγιόβαλ και Βαχλού, Σουηδοί αριστεροί, παθιασμένοι με την εγκληματολογία- ποιήτρια εκείνη, δημοσιογράφος εκείνος- που εγκαινίασαν το 1965 έναν κύκλο δέκα αστυνομικών μυθιστορημάτων (βλ. το Roseanna ) αποκαλυπτικών για τις κοινωνικές ανισότητες, την εγκληματικότητα, τον κρυμμένο ρατσισμό των βόρειων κοινωνιών. Ακολουθεί το 1977 ο Νορβηγός Γκούναρ Στόλεσεν που εμείς τον γνωρίσαμε τριάντα χρόνια (!) αργότερα με το Δικός σου ώς τον θάνατο και το Στο σκοτάδι όλοι οι λύκοι είναι γκρι (Πόλις)- ένα βιβλίο για τις ένοχες διασυνδέσεις ακροδεξιάς και οικονομικών συμφερόντων. Το 1991 στρέφεται στα αστυνομικά και ο δόκιμος Σουηδός Χένινγκ Μανκέλ που μας συστήνεται το 1999 με την, μη αστυνομική, Κωμωδία της παιδικής ηλικίας, η οποία προετοιμάζει το έδαφος για έξι έως τώρα αιματηρά θρίλερ του (Ψυχογιός). Εκείνη την εποχή ξυπνά η δυτικοευρωπαϊκή αγορά που μετά τον πρώτο τόμο του Μιλένιουμ ( Το κ ορίτσι με το τατουάζ, Ψυχογιός), αρχίζει πλέον μια μαζική εισαγωγή σύγχρονων κοινωνικοπολιτικών θρίλερ από τον Βορρά. Κάτι ανάλογο μαγειρεύεται φέτος και στην Ελλάδα. Η Πόλις ετοιμάζει το μυθιστόρημα μαθητείας Svarte far του Στόλεσεν και θα προτείνει τον Ισλανδό Άρνι Τοράρινσον με τον Καιρό της μάγισσας. Ο Ψυχογιός εκδίδει το Κορίτσι που έπαιζε με τη φωτιά, β΄ τόμο του Λάρσον, συνεχίζοντας και με τον Μανκέλ ( Firewall ). Το Μεταίχμιο παρουσιάζει τον Σουηδό Άρνε Νταλ με το Μίσος και αίμα μετά το Μisterioso. Ο Πατάκης εισάγει τον α λα Νταν Μπράουν Δανό Μίκελ Μπίρκεγκααρντ με το Libri di Luca. Φυσικά οι… πολικοί αστέρες είναι πολύ περισσότεροι. Αξίζει να γνωρίσουμε τον Νορβηγό Γιο Νέσμπου των Κυνηγών κεφαλών, τον Δανό ανταποκριτή Λιφ Νταβίντσεν με τη μετασοβιετική τριλογία του, τον μπιτάτο Σουηδό Άκε Έντουαρντσον με το σαρκαστικό Αυτή η γλυκιά χώρα, και πάντως τον Ισλανδό Αρναλντούρ Ιντρίντασον του Jar city!

Οι ντετέκτιβ που έρχονται από το κρύο είναι χαρακτήρες μεταιχμιακοί. Η Λίσμπετ Σαλάντερ του Λάρσον είναι χάκερ, γκόθικ-πανκ, αμφιφυλόφιλη, κοινωνικά απροσάρμοστη, επικίνδυνα έξυπνη και βαθιά τραυματισμένη (στην οθόνη την υποδύεται η Νούμι Ράπας)- μια ιδανική βοηθός για τον πρωταγωνιστή του, τον παρεμβατικό δημοσιογράφο Μίκαελ Μπλούμκβιστ. Ο επιθεωρητής Βάλαντερ του Μανκέλ ψειρίζει υποθέσεις ακραίας βίας ενώ πνίγεται στα οικογενειακά προβλήματά του. Ο ιδιωτικός ντετέκτιβ Βαργκ Βέουμ του Στόλεσεν είναι ένας αποσυνάγωγος, βαρύς πότης aquavit (42 βαθμοί), λάτρης της τζαζ, ο οποίος αναζητά την ηθική διάσταση των πραγμάτων, δεν κρατάει όπλο και εμπλέκεται προσωπικά στις υποθέσεις που καλείται να εξιχνιάσει. Ο Χάρι Χόλε του Νέσμπου είναι ροκ, αλκοολικός, χιουμορίστας και δραπετεύει διαρκώς σε μακρινές χώρες. Ο αστυνόμος Ερλεντούρ του Ιντρίντασον έχει μια κόρη πρεζάκι που του ζητά διαρκώς χρήματα και ζει μόνος σκαλίζοντας τα σκοτεινά μυστικά των Ισλανδών, αντιμέτωπος με μια κοινωνία που αλλάζει δραματικά γρήγορα για τα μέτρα του. Επηρεασμένοι από τον Τσάντλερ και τον Σιμενόν, όλοι αυτοί οι συγγραφείς ασκούν σοβαρή κοινωνική κριτική με τα εργαλεία της λαϊκής λογοτεχνίας. Και καταλήγουν να φωτίσουν με τον πιο καίριο τρόπο όχι μόνο τον μικρόκοσμό τους αλλά το ίδιο το ευρωπαϊκό έγκλημα με τα πλοκάμια του.

Γιατί όμως, γοητεύουν τα θρίλερ των Βίκινγκς; Άραγε επειδή το είδος κορέσθηκε από Αγγλοσάξονες; Επειδή η ΙΚΕΑ έχει σημαδέψει τη σύγχρονη κουλτούρα; Επειδή έγιναν μόδα, όπως είχε γίνει ο αποκρυφισμός με τον Νταν Μπράουν; Ή μήπως επειδή ένας αέρας ακτιβισμού πνέει στα πανιά τους; Είναι μάλλον νωρίς για να απαντήσουμε, μπορούμε ωστόσο να παρατηρήσουμε τα εξής: Αυτά τα μυθιστορήματα δεν «πουλάνε» ούτε εξωτισμό ούτε κοσμοπολιτισμό ούτε νοσταλγία ούτε απομυθοποίηση. Διασχίζουν τα σύνορα της γλώσσας τους, καταργούν τα όρια των λογοτεχνικών ειδών, αψηφούν τους κανόνες και συλλαμβάνουν την Ευρώπη του 21ου αιώνα από δρόμους εναλλακτικούς, χωρίς δέος, χωρίς σοβαροφάνεια, χωρίς κλισέ, χωρίς πολιτικές ή ιστορικές αγκυλώσεις αλλά με χιούμορ μαύρο και με τόλμη. Μιλάνε ανοιχτά για τα κυκλώματα του βρώμικου χρήματος, για το εμπόριο όπλων, ναρκωτικών και λευκής σαρκός, για λαθρομετανάστες και ρατσιστικά εγκλήματα, για οικολογικά εγκλήματα, για παιδική πορνεία και παιδοφιλικά κυκλώματα, για οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα και ανίερες συμμαχίες, για συνωμοσίες σιωπής και απωθημένα μυστικά. Χρησιμοποιούν επίκαιρα παραδείγματα για να αποτυπώσουν την περιπέτεια της εποχής μας και αναδεικνύουν έτσι την παθολογία των ανεπτυγμένων και γερασμένων κοινωνιών, που πρέπει να αλλάξουν. Με αυτόν τον τρόπο η πρότασή τους γίνεται πολιτική. Ουσιαστικά πολιτική.