Η μνήμη της Αντίστασης λειτουργούσε ενοποιητικά

Το γεγονός ότι ο Εμφύλιος δεν είχε βρει τη θέση του στον επίσημο πολιτικό λόγο, δεν σημαίνει ότι είχε διαγραφεί από τη μνήμη των ανθρώπων, δηλαδή τη συλλογική μνήμη. Αντίθετα, κάθε στρατόπεδο διαμόρφωσε τη δική του συλλογική μνήμη για τη δεκαετία του 1940 μέσα από συλλόγους, περιοδικά, εκδηλώσεις, εκδόσεις, κ.λπ. Σε αυτό το επίπεδο η Αριστερά ήταν εκείνη η οποία έκανε την τομή, καλλιεργώντας τη μνήμη της Αντίστασης στα μεταπολεμικά χρόνια. Η μνήμη της Αντίστασης λειτουργούσε ενοποιητικά, δημιουργούσε ένα ηρωικό παρελθόν και τόνωνε την εθνική υπερηφάνεια. Ιδιαίτερα μετά τον παροξυσμό του εθνικισμού και του αντικομμουνισμού στα χρόνια της δικτατορίας, η μνήμη της Αντίστασης μπορούσε να αποτελέσει τη βάση μιας νέας επίσημης μνήμης (ο ηρωικός αγώνας ολόκληρου του ελληνικού λαού εναντίον του ξένου κατακτητή) στο πλαίσιο των νέων κοινωνικοπολιτικών συσχετισμών που διαμορφώνονταν στην εποχή της μεταπολίτευσης. Η εαμική Αντίσταση «αποχρωματίστηκε» και μετατράπηκε σε Εθνική Αντίσταση. Ο Εμφύλιος εξακολούθησε να παραμένει στη σιωπή, αν και οι μνήμες του, σε επίπεδο ατομικό ή συλλογικό, παρέμεναν ζωντανές. Τα άρθρα στον συλλογικό τόμο Μνήμες και λήθη του εμφυλίου πολέμου (υπό την επιμέλεια των Ρίκη Βαν Μπουσχότεν, Τασούλας Βερβενιώτη, Ευτυχίας Βουτυρά, Βασίλη Δαλκαβούκη και Κωνσταντίνας Μπάδα) ακριβώς διερευνούν τα «ίχνη» του εμφυλίου πολέμου στη μνήμη των πρωταγωνιστών του, τις τοπικές κοινωνίας, τον πολιτικό λόγο, τη λογοτεχνία, κ.λπ. Η επίσημη αναγνώριση του Εμφυλίου το 1989 από τη «συγκυβέρνηση» Νέας Δημοκρατίας και (ενιαίου) Συνασπισμού δεν άλλαξε την κατάσταση ως προς την επίσημη μνήμη και τη δημόσια ιστορία. Το «κάψιμο των φακέλων» την ίδια χρονική στιγμή είναι ενδει κτικό της προβληματικής σχέσης με το παρελθόν του Εμφυλίου. Ο Εμφύλιος αναγνωρίστηκε για να καταχωνιαστεί ευκολότερα και να επιτευχθεί η «Εθνική Συμφιλίωση». Οι δύο αντίπαλες παρατάξεις είχαν συμφιλιωθεί και μπορούσε πλέον η χώρα να ξεμπερδεύει με αυτό το δυσάρεστο και ταραγμένο παρελθόν. Η αναγνώριση έγινε προϋπόθεση για τη λήθη.

Ο Εμφύλιος ήταν ένα παρελθόν που καλύτερα να μην υπήρχε ή να μπορούσε να καταστραφεί σαν τα εκατομμύρια «φακέλων» της Ασφάλειας που κάηκαν στη Χαλυβουργική. Από την άλλη η απουσία του Εμφυλίου από την επίσημη μνήμη, όπως αυτή κατασκευάζεται από το κράτος, κόμματα, φορείς και μέσα επικοινωνίας, δείχνει και το χάσμα ανάμεσα στο τότε και το σήμερα. Τα διακυβεύματα της δεκαετίας του 1940, και ιδιαίτερα του Εμφυλίου, λίγο αφορούν την Ελλάδα του 2009 και δεν αποτελούν πεδία συγκρότησης πολιτικών ταυτοτήτων όπως παλαιότερα – με την εξαίρεση του Κομμουνιστικού Κόμματος που ετεροχρονισμένα αναζητεί την επανάσταση.