Βιβλιοπαραγωγή κατ΄ εικόνα

«Η ταξινόμηση μιας βιβλιοθήκης είναι η άσκηση, με ηρεμία και απλότητα, της τέχνης της κριτικής», έγραφε ο Μπόρχες. Παραφράζοντάς τον, θα λέγαμε ότι η χαρτογράφηση μιας βιβλιοπαραγωγής είναι και ένας σχολιασμός τόσο γι΄ αυτήν όσο και για το αναγνωστικό κοινό. Τα εκδοτικά προγράμματα λοιπόν, μερικών από τους πιο σοβαρούς, δυναμικούς και παραγωγικούς οίκους (Καστανιώτης, Κέδρος, Μεταίχμιο, Πατάκης, Πόλις, Ψυχογιός, Ελληνικά Γράμματα) μέχρι τα Χριστούγεννα, καθρεφτίζουν με έναν τρόπο τα γούστα και τις ανάγκες του μέσου σκεπτόμενου Έλληνα πολίτη (… που αύριο θα κληθεί να επηρεάσει το εκλογικό αποτέλεσμα). Για να τον καταλάβουμε καλύτερα, ας παρατηρήσουμε τους βασικούς άξονες της φθινοπωρινής σοδειάς βιβλίων γενικού ενδιαφέροντος.

1. Μανία με τις «αληθινές ιστορίες». Είναι μια μεγάλη εκδοτική τάση που απαντά σε μια υποψιασμένη ματιά αλλά παραπέμπει και στην ηδονοβλεπτική δίψα για αποκαλύψεις, την οποία καλλιεργεί ο πολιτισμός των ΜΜΕ. Έτσι, στη λογοτεχνία έχουμε ρεύμα προς τα αυτοβιογραφικά μυθιστορήματα και αφηγήματα (Αλέξης Πάρνης και Έλληνες πολιτικοί πρόσφυγες στην ΕΣΣΔ/Καστανιώτης, Κατρίν Μιγιέ και εμπειρίες ζήλειας μετά τις παρτούζες/Κέδρος, Αλάα αλ Ασουάνι και Αιγύπτιοι στο Σικάγο, Ντέιβιντ Λιντς και εσωτερική κατάδυση στην κινηματογραφική δημιουργία, Σώτη Τριανταφύλλου και κουζίνα του συγγραφέα/Πατάκης, κ.ά.). Ρεύμα παρατηρείται επίσης προς μυθιστορήματα που εμπνέονται από πραγματικά περιστατικά (Ντέιβιντ Λίβιτ και τραγική σχέση μεταξύ των μαθηματικών εγκεφάλων Χάρντι και Ραμάνουτζαν, Κάρεν Έσεξ και κόμησσα του Έλγιν/Πατάκης)· ρεύμα και προς τα ημερολόγια και τα απομνημονεύματα (Ελέν Μπερ και Βισί/Πόλις, Μαλρό και ΕΣΣΔ/Πατάκης, Μοράβια και Αφρική, Στάινμπεκ και Ρωσία/Κέδρος). Αντίστοιχη αφετηρία έχουν και κάποια δοκίμια, όπως αυτό για τον μοντερνισμό που εστιάζει στη συνάντηση Προυστ, Τζόις, Πικάσο, Στραβίνσκι και Ντιαγκίλεφ το 1922 στο ξενοδοχείο Ματζέστικ/Πατάκης κ.ά.

2. Άνοδος του νεο-πολιτικού μυθιστορήματος που δεν είναι στρατευμένο ούτε εμπνέεται από συλλογικά οράματα, αλλά ενδιαφέρει επειδή παρακολουθεί τη διασταύρωση του ατόμου με την πολιτική κατάσταση και τα πολιτικο-οικονομικά παιχνίδια. Εδώ ξεχωρίζουν οι:

Στιγκ Λάρσον και βιομηχανία εμπορίου σαρκός στη Σουηδία/Ψυχογιός, Τόμας Πίντσον και πάλη με το σύστημα, Κάρλος Φουέντες και συγκρούσεις στα σύνορα Μεξικού- ΗΠΑ, Βλαντίμιρ Μακάνιν και μετασοβιετική Ρωσία, Μάσιμο Καρλότο και νοθεία τροφίμων/ Καστανιώτης, Τομπάιας Γουλφ και ιδιωτικά μυστικά στο Βιετνάμ, Αντρές Τραπιέγιο και κυνήγι προσφύγων στη Γαλλία του 1939/Πόλις, Νίκος Δαββέτας και εβραϊκές περιουσίες, Έλενα Χουζούρη και Έλληνες στην Τασκένδη/Κέδρος.

3. Αστυνομικές ιστορίες νέας κοπής, δηλαδή με έντονο το στοιχείο της κοινωνικής ανάλυσης και κριτικής. Επισημαίνουμε τους Ίαν Ράνκιν και ληστείες έργων τέχνης, Νατσούο Κιρίνο και κοινωνική καταπίεση στην Ιαπωνία, Μόρλεϊ Τοργκόφ και θανάσιμα καπρίτσια των μουσικών/Μεταίχμιο, Τζορτζ Πελεκάνος και φυλετικές συγκρούσεις στην Ουάσιγκτον, Μπάρμπαρα Κλέβερλι και παιχνίδια με τις αρχαιολογικές ανασκαφές, Νταϊάν Γουέι Λιανγκ και αναταραχές στην Κίνα, Φίλιππο Φιλίππου και ελληνικό μωσαϊκό/Πατάκης, Κυριάκο Μαργαρίτη και σκοτεινή δεκαετία του ΄60 στην Κύπρο/Ψυχογιός.

4. Συναντήσεις με αξιοσημείωτους ανθρώπους (που δυστυχώς ανακυκλώνονται), μέσα από μια επιλογή βιογραφιών ή πορτρέτων που μάλλον κολακεύουν την ανάλαφρη επιθυμία του κοινού για επιμόρφωση καλλιεργώντας ταυτόχρονα τη λατρεία της διασημότητας. Θα «γνωρίσουμε» τους Φλομπέρ, Καπότε, Σαγκάν, Γαλιλαίο/Μεταίχμιο, Μονρόε, Χέμινγουεϊ Βούδα, Πλάτωνα/Πατάκης, Μάρκο Πόλο, Μαγγελάνο/Ψυχογιός, Λαπαθιώτη (αυτοβ.)/Κέδρος. 5. Επανεξέταση, έως και αναθεώρηση, της σύγχρονης Ιστορίας, και πολιτικοκοινωνικές αναλύσεις για το σήμερα, που κεντρίζουν το κοινό όσο προκαλούν πολεμικές. Η σεζόν αρχίζει με: Ρίτσαρντ Όβερι και αντίστροφη μέτρηση για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, Στιούαρτ Ρόμπσον και Α΄ Παγκόσμιο/Πατάκης, Μαξ Χέιστινγκς και βόμβες κατά της Ιαπωνίας/Ψυχογιός, Ζίγκμουντ Μπάουμαν και ρευστότητα των καιρών/Μεταίχμιο, Αρουντάτι Ρόι και σκοτεινή πλευρά της δημοκρατίας στη σύγχρονη Ινδία/Ψυχογιός, Ντέιβιντ Όουεν και ύβρι των πολιτικών ηγετών/Καστανιώτης, Ελληνική πολιτική ιστορία/Ελ. Γράμματα.

6. Συμπυκνωμένη γνώση, σερβιρισμένη έξυπνα, συνήθως μασημένη ή εκλαϊκευμένη, και πιο σπάνια συνθετική. Ενδεικτικά: ο Ροζέ-Πολ Ντρουά και η μικρή ιστορία της Δύσης ή η σύντομη ιστορία της φιλοσοφίας/Ψυχογιός, ο Ζακ Αταλί και η ιστορία του Έρωτα, ο κοινωνιολόγος Λιού Νταλίν και η αυτοκρατορία της επιθυμίας (στην Κίνα)/ Μεταίχμιο, ο Φιλίπ Αριές και η ιστορία του κοινωνικού βίου, ο Ε. Πρατ και η εισαγωγή στον Καστοριάδη/Κέδρος, ο Μπρους Χάντοκ και η ιστορία της πολιτικής σκέψης από το 1789/Πατάκης.

7. Οδηγίες χρήσης της ζωής, χιουμοριστικές ή όχι, όπως με τον Πλατή και το Γατικό λεξικό /Κέδρος, τον Ντάνιελ Γκόλεμαν και την οικολογική νοημοσύνη/Ελληνικά Γράμματα, τον Ντε Μποτόν και τα δεινά της εργασίας ή τον Ρίλκε και τις σκέψεις του για μια ζωή με νόημα/Πατάκης.

8. Λογοτεχνία χαρακτήρων, με βούλα. Δηλαδή, σημαντικές υπογραφές πρωταγωνιστές που συγκινούν, θέματα συνήθως υπαρξιακά, ευδιάκριτο στυλ και μορφικές αναζητήσεις. Οι επιλογές, συχνά δελεαστικές: Μπολάνιο, Ισιγκούρο, Οντάατζε, Σαραμάγκου, Γαλανάκη/Καστανιώτης, Ρίτσαρντ Φορντ, Γκιγιέρμο Μαρτίνες, Νεμιρόβσκι, Γρηγοριάδης/Πατάκης, Γκριν, Μακ Κάλερς, Γκοντέ/Μεταίχμιο, Κάρλος Ρουίθ Θαφόν/Ψυχογιός, Ρίχλερ, Χατζητάτσης/Πόλις, Αξιώτη, Βάρναλης, Κουμανταρέας, Ριζιώτη/Κέδρος, Μουρσελάς, Σκαμπαρδώνης, Μανιώτης/Ελληνικά Γράμματα κ.ά. Μόνο που εδώ το κοινό είναι οι μυημένοι που… δεν φαίνεται να επηρεάζουν το προφίλ του Έλληνα πολιτή.