Τα κουλουβάχατα της Ιστορίας

Σαν τον… γύρο του θανάτου μοιάζει η πρώτη εβδομάδα της χειμερινής κινηματογραφικής σεζόν καθώς ο Ταραντίνο, η Βαρντάλος, ο Μαραντόνα και τέσσερις επανεκδόσεις βγαίνουν στις άδειες μεγάλες πόλεις
Από μικρό κι από τρελό μαθαίνεις την αλήθεια, λέει ο λαός. Και ο Κουέντιν Ταραντίνο, με μυαλό παιδιού με διανοητικά προβλήματα, καταφέρνει να βάλει με την ταινία του «Άδωξοι μπάσταρδη» (Ιnglourious basterds) οριστικά ταφόπλακα στην κινηματογραφική φιλολογία- και την εμπορική εκμετάλλευση…- γύρω από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο που κυριάρχησε για 50 χρόνια από όλες τις κινηματογραφικές βιομηχανίες, με πρώτη τη χολιγουντιανή.

Και εξηγείται πεντακάθαρα από την αρχή, γράφοντας επίτηδες ανορθόγραφα τον τίτλο, αλλά και διευκρινίζοντας πως αυτό που θα δούμε συνέβη «μια φορά κι έναν καιρό…», δηλαδή είναι ένα παραμύθι. Έτσι ξεμπερδεύει μια και καλή με όσους θα του ζητήσουν εξηγήσεις για τις ιστορικές ανακρίβειες, λέγοντάς τους κατάμουτρα: Η Ιστορία ανήκει στον καθένα και όπως εσείς την ερμηνεύετε με τα δικά σας μέτρα, έτσι και εγώ μπορώ να κάνω το ίδιο.

Αν είσαι σοβαρός- ή σοβαροφανής…- σου φαίνεται απίστευτη η κενότητα της σκέψης του Ταραντίνο και απαξιοίς να ασχοληθείς μαζί του. Αν είσαι χαλαρός, διασκεδάζεις μαζί του και δικαιολογείς έτσι και τη δική σου στάση να φτύνεις τη σοβαροφάνεια των άλλων- ή μήπως όσα εσύ δεν μπορείς να κάνεις; Ο Κουέντιν Ταραντίνο βάζει στο ίδιο τσουβάλι και φτύνει καταπρόσωπο τον Χίτλερ, τον Τσώρτσιλ και τους Αμερικανούς (έστω και αν όσον αφορά τους τελευταίους δεν φαίνεται πουθενά ο Αϊζενχάουερ…).

Με πρωταγωνιστή τον αγνώριστο Μπραντ Πιτ- σαν τον… Μάρλον Μπράντο στον «Νονό»- σε ρόλο εξολοθρευτή των ναζί με βαριά, βλάχικη προφορά του αμερικανικού Νότου, το στόρι της ταινίας μάς μεταφέρει στην κατεχόμενη από τα γερμανικά στρατεύματα Γαλλία κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Μια Εβραία κοπέλα, η Σοσάνα, γίνεται μάρτυρας της δολοφονίας της οικογένειάς της από τους ναζί. Εκείνη κατορθώνει να γλιτώσει και να δραπετεύσει στο Παρίσι, όπου αποκτά νέα ταυτότητα και ζωή ως ιδιοκτήτρια ενός μικρού κινηματογράφου. Ταυτόχρονα, μιαεπίλεκτη ομάδα στρατιωτών, με επικεφαλής τον υπολοχαγό Άλντο Ρέιν- Μπραντ Πιτ- αποφασίζει να εισβάλει στη Γαλλία και να κάνει τη ζωή των Γερμανών του Γ΄ Ράιχ κόλαση, μην αφήνοντας κανέναν ζωντανό στο πέρασμά της… Ό,τι καλύτερο, δηλαδή, για τον Ταραντίνο για να κάνει ένα τζαζεμένο σπαγγέτι πολεμικό φιλμ. Όμως η μεγάλη ανατροπή του Ταραντίνο είναι ότι χρησιμοποιεί την κινηματογραφική τέχνη ως όπλο προπαγάνδας και εξόντωσης του Χίτλερ και της παρέας του, καθώς τόνοι αρνητικών 35 mm φιλμ γίνονται εκρηκτική ύλη που ανατινάζουν τους «κακούς», ενώ ο Ταραντίνο φτύνει τους νικητές και σαρκάζει την από κοινού ιστορία που σκάρωσαν με τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο των εκατομμυρίων νεκρών!

Ο κινηματογράφος του 46χρονου Ταραντίνο είναι «πρωτόγονος». Αλλά σημασία έχει πως ακουμπάει στη γαλλική νουβέλ βαγκ, ανατρέποντας χολιγουντιανές συνταγές και κανόνες αφήγησης που αιχμαλωτίζουν τη σκέψη του θεατή… Μόνο που δεν ξέρεις αν την οδηγεί στην απελευθέρωση ή στη φιλαρέσκεια που στις μέρες μας γνωρίζει δόξες και τον πνευματικό αυνανισμό…

«Άδωξοι μπάσταρδη»

Ο Ταραντίνο δολοφόνησε τον Χίτλερ! Χίτλερ, Σύμμαχοι, ένα μάτσο χάλια Ο πόλεμος είναι έργο ηλιθίων με συμφέροντα

ΒΑΘΜΟΙ: 5

(σινεφίλ ολοκαύτωμα)

{{{ video }}}

Η διαφθορά της αστικής τάξης

Η διαφθορά είναι ο μοναδικός «κανόνας» της αστικής τάξης και ο Ζαν Ρενουάρ βάζει μια για πάντα την ταφόπλακά της με την ταινία του- ΄39 – «Ο κανόνας του παιχνιδιού» (La regle de jeu). Μια ταινία που σε πολλές ψηφοφορίες κινηματογραφικών περιοδικών έχει ανακηρυχθεί καλύτερη ευρωπαϊκή ταινία όλων των εποχών.

Μια παρέα μεγαλοαστών προσκαλείται στον πύργο ενός αριστοκράτη. Οι ίντριγκες, ο αμοραλισμός, η υποκρισία και η εξαπάτηση καθορίζουν τις σχέσεις και τις συμπεριφορές των πάντων. Η άρνηση ενός καλεσμένου να ακολουθήσει τους κανόνες του παιχνιδιού των υπολοίπων θα πυροδοτήσει αλυσιδωτά περιστατικά με τραγική κατάληξη.

Ο «Κανόνας του παιχνιδιού», το αριστούργημα του μεγάλου δημιουργού Ζαν Ρενουάρ, εξακολουθεί να αναγνωρίζεται ως ένα από τα πιο σημαντικά φιλμ όλων των εποχών, η ταινία που μαζί με τον «Πολίτη Κέιν» πυροδότησε την καριέρα όλων των μεταπολεμικών κινηματογραφιστών, σημείο αναφοράς του παγκόσμιου σινεμά μαζί με το κορυφαίο έργο του Όρσον Γουέλς. Ο Ζαν Ρενουάρ (1894-1979) χτίζει κομμάτι κομμάτι την εικόνα μιας διεφθαρμένης, αμοραλιστικής, χωρίς αξίες κοινωνίας, ενός πολιτισμού που βρίσκεται στα πρόθυρα της καταστροφής του. Καταγράφει, χωρίς ίχνος καταγγελίας, πάντα με ανθρωπιά, συμπάθεια αλλά και σατιρική διάθεση, τις διαρκείς ίντριγκες, τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ αρσενικών και θηλυκών όλων των τάξεων, τις φιλίες τους και τους έρωτές τους, προσπαθώντας να κατανοήσει (και να δικαιολογήσει) τα κίνητρα πίσω από τις πράξεις. Το στυλιζάρισμα της ταινίας ταυτίζεται αναπόσπαστα με την ιστορία. Το εντός και εκτός κάδρου, η μοναδική χρήση του βάθους πεδίου, τα γιγαντιαία τράβελινγκ, τα περίπλοκα μονοπλάνα αλλά και το κοφτερό μοντάζ, η ταυτόχρονη δράση πολλών χαρακτήρων σε πρώτο πλάνο και στο φόντο, τα σκηνικά, η μουσική και τα κοστούμια ενορχηστρώνονται σε ένα ρευστό, παλλόμενο κινηματογραφικό σύμπαν.

«Ο Κανόνας του παιχνιδιού», με την υποσημείωση του ίδιου του σκηνοθέτη «μια ακριβής απεικόνιση της μπουρζουαζίας των καιρών μας», άρχισε άσχημα την καριέρα του καθώς ο διανομέας πετσόκοψε την αρχική βερσιόν των 110 λεπτών, οι θεατές δεν ανέχτηκαν τη σατιρική καταγραφή μιας πλήρως αμοραλιστικής κοινωνίας που οδηγείται τυφλά στην κατάρρευση και οι αντιδράσεις τους έφτασαν στα όρια της εξέγερσης με γιουχαΐσματα, ομαδικές αποχωρήσεις, σπασμένες καρέκλες, σκισμένες οθόνες, οργισμένα πρωτοσέλιδα, ακόμα και απόπειρα εμπρησμού αίθουσας. Τελικά η ταινία αποσύρεται, ενώ ο Μεγάλος Πόλεμος έχει ήδη αρχίσει. Η γαλλική κυβέρνηση απαγορεύει την προβολή της καθώς θεωρείται «έργο που υποσκάπτει την ηθική», ο Ρενουάρ φεύγει για τις ΗΠΑ, οι Γερμανοί κατακτητές διατηρούν την απαγόρευση προβολής και τα αρνητικά τού φιλμ καταστρέφονται κατά τη διάρκεια ενός βομβαρδισμού!

Οι περιπέτειες του «Κανόνα» συνεχίζονται. Το 1959 επανακυκλοφορεί μια βερσιόν περίπου 80 λεπτών. Είναι η εκδοχή στην οποία βασίστηκε η μνημειώδης κριτική του Αντρέ Μπαζέν, αλλά και πάλι επρόκειτο για μια ελλιπή έκδοση. Έπρεπε να περάσουν άλλα έξι χρόνια έως το 1965. Ο Ζακ Μαρεσάλ, εκ των παραγωγών της ταινίας, μαζί με τον Ρενουάρ και τη στήριξη του Ανρί Λανγκλουά της γαλλικής ταινιοθήκης μπόρεσαν, χρησιμοποιώντας διάφορα κομμάτια του φιλμ που βρέθηκαν, να ανασυνθέσουν την αυθεντική μορφή της ταινίας που είχε στο μυαλό του ο δημιουργός. Η «director΄s cut» τελική βερσιόν του «Κανόνα» αφιερώθηκε από τον Ρενουάρ στον Μπαζέν και κυκλοφόρησε σε μια μικρή αίθουσα του Καρτιέ Λατέν.

«Ο κανόνας του παιχνιδιού»

«Το σύμβολο της πίστεως για κάθε σινεφίλ» (Φρανσουά Τριφό)
«Προειδοποίηση: το φιλμ είναι εθιστικό» (Βιμ Βέντερς)
«Η συγκλονιστικότερη κινηματογραφική εμπειρία της ζωής μου» (Αλέν Ρενέ)

ΒΑΘΜΟΙ: ΑΝΘΡΩΠΟΣ, ΤΟ ΠΙΟ ΣΟΦΟ ΤΕΡΑΣ

{{{ video }}}
Η άνοδος και η πτώση ενός μύθου

To φιλμ «Αmando a Μaradona» αποτελεί την πρώτη κινηματογραφική απόπειρα προσέγγισης του «φαινομένου Μαραντόνα» πέρα από τη χιλιοϊδωμένη, όσο και χιλιοειπωμένη ποδοσφαιρική σκοπιά. Είναι το πρώτο ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους που γυρίζεται με θέμα τον Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα. Και είναι επίσης η πρώτη ταινία που σκηνοθετεί ο Χαβιέρ Βασκές. Τα γυρίσματα διήρκεσαν τρία χρόνια και ο σκηνοθέτης ακολουθούσε τον Ντιέγκο σε επτά πόλεις του κόσμου. Άνθρωποι, στιγμές, προσωπικό- τητες και καταστάσεις στο Μπουένος Άιρες, την Αβάνα, τη Βαρκελώνη, το Μπαριλότσε, τη Νάπολι, την Τζινέμπρα και το Ρίο ντε Τζανέιρο μιλούν για το «φαινόμενο Μαραντόνα». Και, μπροστά από την κάμερα, παρακολουθούμε κάποια από τα καλύτερα γκολ του και τους ανθρώπους που τον γνώριζαν πριν από την εποχή της δόξας.

Το φιλμ καταγράφει πώς εισπράττεται και καταναλώνεται η εικόνα αυτή από τον μέσο άνθρωπο, πώς η περσόνα του Μαραντόνα λειτουργεί στον ψυχισμό του κόσμου, πώς παράγεται μια ιδεολογία εκεί όπου δεν υπήρχε καμία άλλη.

ΒΑΘΜΟΙ: 4

(σαν ρεπορτάζ χωρίς άποψη…)

{{{ video }}}
Απαισιόδοξη ματιά

Βασισμένο στο διήγημα του Λέοντος Τολστόι «Το πλαστό χαρτονόμισμα», το φιλμ του Ρομπέν Μπρεσόν «Το χρήμα» (L΄ argent)- 1983- είναι μια απαισιόδοξη ματιά στην ανθρώπινη τύχη. Με κυνικότητα και ρεαλισμό ο σκηνοθέτης ακολουθεί τη διαδρομή ενός πλαστού χαρτονομίσματος 500 φράγκων, το οποίο αλλάζοντας χέρια καταλήγει στην κατοχή του Ιβόν (Christian Patey), ενός υπαλλήλου εταιρείας καυσίμων. Το γεγονός αυτό θα είναι καταλυτικό για τη μετέπειτα ζωή του και τελικά θα τον μετατρέψει σε εγκληματία. Ανήμπορος να καθορίσει την τύχη του και να διατηρήσει την ανθρωπιά του σε έναν κόσμο αγριότητας και απληστίας, θα καταλήξει στην αυτοκαταστροφή… Η ταινία μοιράστηκε το Βραβείο Σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ των Καννών το 1983 με τη «Νοσταλγία» του Ταρκόφσκι και είναι ίσως η πιο διορατική ματιά του Μπρεσόν στη δομή και την εξέλιξη της αστικής κοινωνίας. Της πιο σοφής και διεφθαρμένης κοινωνικής περιόδου του ανθρώπινου γένους πάνω στη Γη. Και εδώ, όπως σε όλες τις ταινίες του, έχουμε ένα υπόδειγμα σοφού μινιμαλιστικού κινηματογράφου.

ΒΑΘΜΟΙ: 8

(έξω από τους νόμους της αγοράς)

{{{ video }}}

Ο τελευταίος καλός Μπερτολούτσι

Το «Τσάι στη Σαχάρα» (Τhe sheltering sky) αποτελεί το alter ego τού «Ένας άνδρας και μια γυναίκα». Στο γαλλικό φιλμ του Λελούς έχουμε το απόλυτα κενό «πάθος». Στο φιλμ του Μπερνάρντο Μπερτολούτσι το εκ βαθέων οδοιπορικό ενός έρωτα στην έρημο των συναισθημάτων των Δυτικών που αναζητούν τη νεκρανάστασή τους στη Σαχάρα. Ταινία του ΄90, που θαρρείς ότι σημάδεψε με τον σπαραγμό της τον Μπερνάρντο Μπερτολούτσι, ο οποίος μέχρι τώρα δεν μπόρεσε να κάνει καμία ισάξιά της.

Το σενάριο βασίζεται στο βιβλίο του Πολ Μπόουλς, το οποίο ολοκλήρωσε το 1949. Παράξενο και γοητευτικό βιβλίο.

Το μυθιστόρημα έκανε παγκοσμίως γνωστό τον Πολ Μπόουλς και αποτυπώνει την πρόσφατη Ιστορία (Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος) στον δυτικό κόσμο από τη μια και από την άλλη παραμένει μια παντοτινή αλληγορία του ανθρώπου και της προσωπικής ερήμου του.

Η μεγάλη ερμηνευτική αποκάλυψη της ταινίας είναι η Ντέμπρα Γουίνγκερ, η οποία δυστυχώς χάθηκε αμέσως μετά. Αλλά και ο Τζον Μάλκοβιτς πραγματοποιεί μία από τις πιο διαφορετικές και χωρίς μανιέρα ερμηνείες του. Ο Μπερτολούτσι δεν δίστασε- τέτοιες τολμηρές κινήσεις δείχνουν το μέγεθος του μεγάλου δημιουργού – να χρησιμοποιήσει και τον ίδιο τον Πολ Μπόουλς στον ρόλο του απόμακρου παρατηρητή και αφηγητή, μόλις τέσσερα χρόνια πριν πεθάνει. Ο Πορτ και η γυναίκα του Κιτ ταξιδεύουν στη Βόρεια Αφρική επιχειρώντας να σώσουν τον γάμο τους, αποσυνδέοντάς τον από την κακοδαιμονία του δυτικού πολιτισμού. Μαζί τους έχουν τον φίλο τους Τζορτζ. Αποβιβάζονται στο Οράν και ξεκινούν να διασχίσουν την έρημο, πρεσβευτές από την έρημη χώρα του σύγχρονου κόσμου στη βία και τη φτώχεια του αραβικού τόπου, αναζητώντας τη σιωπή και τη μοναξιά, που μόνον αυτές μπορούν να απελευθε- ρώσουν το ασυνείδητο… Όμως το ταξίδι δεν φέρνει την πολυπόθητη επανασύνδεσή τους. Όσο προχωρούν βαθύτερα στην έρημο δεν βρίσκουν καμία ανακούφιση ή λύση παρά μόνο ήλιο, βράχους και άμμο, ένα αφιλόξενο τοπίο και έναν πανάρχαιο σκληρό πολιτισμό που τελικά τους ρουφάειγια να τους ξαναγεννήσει;

ΒΑΘΜΟΙ: 10

(Μόνο μία ήττα μπορεί να μας ξαναγεννήσει)

{{{ video }}}

Ετεροχρονισμένος Βαλεντίνος

Δεν είναι ωραία, αλλά είναι καπάτσα. Δεν είναι βαμπ, αλλά είναι τσαχπίνα. Δεν είναι ευφυής, αλλά είναι σπίρτο. Με αυτά τα προσόντα η συμπατριώτισσά μας Νία Βαρντάλοςγεννημένη στις 24/9/1962, στον Καναδά- τα καταφέρνει μια χαρά. Και αφού έκανε ξανά μόδα πριν από έξι χρόνια τη χώρα μας με το «Έρωτας α λα ελληνικά», επιστρέφει αυτό το καλοκαίρι κοντά μας με την κομεντί «Μισώ την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου» (Ι hate Valentine΄s day). Αυτή τη φορά τα αναλαμβάνει όλα. Είναι και σκηνοθέτρια και σεναριογράφος και πρωταγωνίστρια. Πώς τα πάει; Τουλάχιστον δεν καταποντίζεται. Κάτι που δεν είναι και λίγο. Υποδύεται τη Ζενεβιέβ, μια όμορφη ανθοπώλισσα που τα λουλούδια και ο έρωτας είναι η ζωή της και λατρεύει την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου. Το να ερωτοτροπεί είναι η δουλειά της… όχι όμως και να ερωτεύεται. Όταν πρόκειται για ερωτικά ραντεβού ακολουθεί πιστά έναν κανόνα: ποτέ περισσότερες από πέντε συναντήσεις με κάθε υποψήφιο. Με αυτόν τον τρόπο, η Ζενεβιέβ δεν πληγώνεται ποτέ διότι φεύγει πάντα από μια σχέση πολύ πριν αρχίσουν οι δυσκολίες. Όταν, όμως, στη ζωή της εμφανίζεται ο Γκρεγκο Τζον Κορμπέτ του «Γάμος α λα ελληνικά»-, ένας ελκυστικός και αστείος τύπος που διευθύνει ένα ισπανικό εστιατόριο, η θεωρία της για τα ερωτικά ραντεβού κλονίζεται καθώς τα αισθήματά της δεν ελέγχονται…

Μια δροσερή και καλοκαιρινή ερωτική κομεντί, η οποία θα ήταν πολύ καλύτερη αν η Νία Βαρντάλος είχε περιοριστεί στο σενάριο και στον πρωταγωνιστικό ρόλο, γιατί σκηνοθετικά δεν σκαμπάζει πολλά και μοιάζει να μη γνωρίζει τους «κανόνες του παιχνιδιού» του είδους.

«Μισώ την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου»

Το έξυπνο πουλί από τη μύτη πιάνεται στο παιχνίδι του έρωτα Καλή η συμπατριώτισσά μας Βαρντάλος, αλλά ήθελε και σκηνοθέτη…

ΒΑΘΜΟΙ: 4

(έρωτας χωρίς σκηνοθέτη)

{{{ video }}}
Άλμπουμ φωτογραφιών

«Ηεποχή των φωτογραφιών τελείωσε», είπε στις διακοπές ο φίλος μου Αντώνης, αλλά να που το άλμπουμ φωτογραφιών, το «Ένας άνδρας και μια γυναίκα» (Un homme et une femme), μας ξανάρχεται έπειτα από 43 χρόνια. Για την ιστορία, μπορεί να είναι σημαδιακό που στη Γαλλία του ΄66 και της αναρχικής νουβέλ βαγκ γεννήθηκε το μελό των μελό όλων των εποχών… Χωρίς σενάριο – κι ας κέρδισε το Όσκαρ σεναρίου και ξενόγλωσσης ταινίας, συν τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ των Καννών!- αλλά με καρτποσταλική λογική, το φιλμ αφηγείται τη θλιμμένη α λα Άρλεκιν ιστορία μιας νεαρής χήρας και ενός οδηγού αυτοκινήτων, του οποίου η γυναίκα αυτοκτόνησε στο πηγαινέλα τους από Ντοβίλ για Παρίσι με πέντε δακρυσμένα και βαρύγδουπα μισόλογα μεταξύ τους. Κι όμως, αυτά στάθηκαν ικανά να κάνουν τα μάτια εκατομμυρίων θεατών να κλαίνε σε όλο τον πλανήτη- κάτι που μόνο το «Λαβ στόρι» ξεπέρασε έπειτα από έξι χρόνια. Οι λόγοι της επιτυχίας; Το πρωταγωνιστικό ζευγάρι, η 34χρονη τότε Ανούκ Εμέ και ο 35χρονος Ζαν Λουί Τρεντινιάν, η μουσική του Φράνσις Λάι, η φωτογραφία και η σοφτ σκηνοθεσία του 29χρονου τότε Κλοντ Λελούς.

ΒΑΘΜΟΙ: 4

(πάθος καρδιάς σε άδειο πουκάμισο)
{{{ video }}}