Μισό Αριστοφάνης, μισό προσθήκες

Καταχειροκροτήθηκαν οι «Όρνιθες» του Αριστοφάνη σε μία παράσταση που επιχείρησε να δέσει την ουτοπία του υπαρκτού σοσιαλισμού με το τσίρκο και τη βωμολοχία με τα κομμουνιστικά εμβατήρια
O Χορός εισέβαλε στην ορχήστρα με χαρούμενες, δυνατές μουσικές (Μίνως Μάτσας): ένας θίασος τσιρκολάνικος. Με χορούς (χορογραφία Δημήτρης Σωτηρίου) και χρώματα (κοστούμια Γιάννης Μετζικώφ), την ξυλοπόδαρή του, τον ποδηλάτη που ισορροπούσε στο μονότροχο ποδήλατο, ένα κορίτσι να τσουλάει πάνω στα πατίνια του (σε πρώτη εμφάνιση η Γιωργιάννα Νταλάρα, κόρη του Γιώργου και της Άννας). Σε πίστα τσίρκου μεταμορφωμένη (σκηνικά Έρση Δρίνη, φωτισμοί Αντώνης Παναγιωτόπουλος) και η ορχήστρα: σκαλωσιές που σχημάτιζαν ένα πατάρι με ένα Π πάνω του και μια κουρελοαυλαία, δύο «πύργοι», κάτι σαν τροχόσπιτο, μία στεφάνη που μέσα της περνούν τα θηρία…

Έτσι ξεκίνησαν οι «Όρνιθες» του Αριστοφάνη που ανέβασε για το Φεστιβάλ Επιδαύρου ο Σωτήρης Χατζάκης σε μετάφραση Κ. Χ. Μύρη. Ο Πεισθέταιρος (Γιώργος Αρμένης), φορτωμένος τσουμπλέκια, και ο Ευελπίδης (Βασίλης Χαραλαμπόπουλος) με το σακίδιο στην πλάτη, Αθηναίοι απογοητευμένοι από την Αθήνα της εποχής τους, φτάνουν στη χώρα των πουλιών για να τα συμβουλευτούν πού μπορούν να κτίσουν μια καινούργια πόλη. Τους υποδέχονται ο Έποπας (Αλέξανδρος Μυλωνάς, με ένα άρωμα Παπαγκένο από τον «Μαγικό αυλό» του Μότσαρτ) και ο Υπηρέτης του (Ντίνος Ποντικόπουλος).

Και τι δεν είχε η παράσταση… Ο Ευελπίδης να κρώζει ως Γούντι Γουντπέκερ, ο Έποπας να κάνει πισωκολλητό στον Πεισθέταιρο, κάμποσα αρχαία στην Πάροδο και ενδιάμεσα, τον Πεισθέταιρο να φωνάζει στα πουλιά «ή αλλάζετε ή βουλιάζετε», ο Ιερέας (Χρήστος Νίνης) βγήκε κουνιστός και λυγιστός- ο Πεισθέταιρος τον υποδέχτηκε με ένα «σε πούστη πέσαμε»-, ο Κινησίας (Νίκος Καρδώνης) παρουσιάστηκε ως από «Το κλουβί με τις τρελές», επικλήσεις στην αλήστου μνήμης «φτερού», ο Χρησμολόγος (Θεμιστοκλής Πάνου) εμφανίστηκε ως αστρολόγος, να χουφτώνει τα οπίσθια του Πεισθέταιρου. Τι για κτίρια Βωβός ακούσαμε, τι για Άδωνι- όχι τον αρχαίο θεό, τον trendy…-, τι για Αριστοτέλη Παυλίδη, τι για Σάκη Ρουβά και Γιουροβίζιον, τι για «κουφαλίτσες»…

Ο Συνταγματολόγος εισήλθε ως λαχειοπώλης- και ήταν μαζί με το στάσιμο που είχε γίνει μάθημα πρωινής γυμναστικής από τις ελάχιστες νότες δεκαετίας του ΄60 στην οποία ο σκηνοθέτης είχε ισχυριστεί πως θα τοποθετούσε την παράσταση-, ο Α΄ Αγγελιαφόρος όρμησε «μπερδεύοντας» τα λόγια του με τα λόγια του Εξάγγελου από τον «Οιδίποδα τύραννο» του Σοφοκλή, «εξερράγη»- «όλο αγγελιαφόρους μου δίνουνε, έχω πάθει σύγχυση»- και αποχώρησε- «πάω για μπάνιο»- αφού αντάλλαξε μούντζες με τον Χορό, ο Ψευδομάρτυρας (Περικλής Καρακωνσταντόγλου) ήταν ένας βαρύμαγκας …

Το τσίρκο μετατρά- πηκε σε καμπαρέ με κομπέρ με ημίψηλο και οι μουσικές γίνανε τζάζι, η Ίρις (Χρύσα Ρώπα), η απεσταλμένη των θεών του Ολύμπου, με κοστούμι μεσοπολεμικού πιλότου, είχε «προσγειωθεί» με αλεξίπτωτο που το έσερνε, έριξε κάμποσες τσιρίδες και μίλησε στο κινητό της, στον σχηματισμό κυβέρνησης που

ΙΝFΟ

Σήμερα, στις 21.30, στην Αρχαία Ολυμπία, την Τετάρτη, στις 21.00, στο Θέατρο Βράχων του Βύρωνα.

ξεκινάει ο Πεισθέταιρος ακούστηκε «μην πεις για Πολιτισμού, τον έχουμε κάτω, ούτε για Αμύνης, έχουμε κλείσει», καθώς στο κοίλο βρίσκονταν ο Αντώνης Σαμαράς και ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης… Όλα αυτά υπό τον μανδύα της σκηνοθετικής άποψης που παραλλήλισε την αριστοφανική ουτοπία με την ουτοπία του υπαρκτού σοσιαλισμού. Όπου ο Πεισθέταιρος ανέβαινε στον έναν από τους πύργους και εκφωνούσε λόγους περί Καρλ Μαρξ και «όπιου των λαών», οι τσιρκολάνοι- πουλιά έχασαν τα φτερά τους και έγιναν πανομοιότυποι εργάτες – ρομποτάκια, με μπλε μαοϊκές φόρμες, κασκετάκια και μηχανική κίνηση, σε εργοστάσιο παραγωγής φτερών, χέρια υψωμένα που θύμιζαν κομμουνιστικές γροθιές, ακούσαμε κομμουνιστικά εμβατήρια- αλλά και τάνγκο…

Ο Πεισθέταιρος, τελικά θα συμβιβαστεί με τους θεούς, θα παντρευτεί, με στολή στρατηγού οπερέτας, τη Βασίλεια – ένα άδειο νυφικό που κύλησαν πάνω σε ροδάκια παραπέμποντας στο σεφερικό «για ένα πουκάμισο αδειανό, για μιαν Ελένη»-, αφού ρωτήσει για τη νύφη αν είναι καλή στην πεολειχία αυτοσχεδιάζοντας με τα χέρια την πράξη, και το σοσιαλιστικό όνειρο θα διαψευστεί με τον Τριβαλό προηγουμένως να επαναλαμβάνει τη γνωστή κίνηση όπου οι παλάμες, σε θέση παράλληλη, κατευθύνονται κάθετα, με ορμή προς την περιοχή των γεννητικών οργάνων.

Τα μέλη του Χορού θα μείνουν βουτηγμένα στη μελαγχολία, ύστερα θα αρχίσουν να προσπαθούν να προσαρμό- σουν πάλι φτεράκαι την ελπίδαστους ώμους τους ενώ δυο καθαριστές με σκούπες θα σκουπίζουν τις προκηρύξεις με το «όχι» που πετάχτηκαν στον αέρα.

Το κοινό – γύρω στα 7.000 άτομα- έδειχνε να συμμετέχει με συνεχή ενδιάμεσα χειροκροτήματα και στο τέλος, υποκινούμενο και από τη ρυθμική μουσική, χειροκρότησε θερμότατα έως και με ενθουσιασμό και με «μπράβο» ηθοποιούς και συντελεστές.


Ένας αχταρμάς

Ο Σωτήρης Χατζάκης βρήκε αντιστοιχίες ανάμεσα στην ουτοπία του Αριστοφάνη και στην αποτυχία του πειράματος του υπαρκτού σοσιαλισμού. Η εφαρμογή της άποψής του, όμως, έγινε με πολύ επιφανειακό τρόπο, κατά τη γνώμη μου. Ταυτόχρονα, υφολογικά, η παράσταση, με τη συνέργεια των μουσικών, παραπαίει ανάμεσα στο τσίρκο και στο καμπαρέ, ανάμεσα στη δεκαετία του ΄60 και στο κινητό, ανάμεσα στη μεσοπολεμική αγκίτ προπ και στη φτηνή επιθεώρηση. Με χιλιάδες «εκσυγχρονιστικές» προσθήκες και αστεία- λίγα έξυπνα, τα περισσότερα κοινότοπα έως χιλιοειπωμένα και φτηνά- και με πολλές αντιαισθητικές χοντράδες που διέγειραν αρκούντως το έτοιμο για όλα κοινό. Η καλή διανομή σώζει, όσο μπορεί, τα πράγματα. Ο λυρισμός της συγκεκριμένης κωμωδίας αναζητείται.