Στο μυαλό του μεγάλου ηγέτη

ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΔΟΣΗ ΕΚΑΝΕ ΜΕΣΑ ΣΕ ΔΥΟ
ΧΡΟΝΙΑ ΕΝΑ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ
«ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ» ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ
ΩΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΗΓΕΤΗ. ΕΤΣΙ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΝΕΤΑΙ
ΤΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
ΚΙ ΕΝΟΣ ΣΙΓΟΥΡΑ ΕΥΡΥΤΑΤΟΥ ΑΓΓΛΟΓΛΩΣΣΟΥ
ΚΟΙΝΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΠΟΥ ΚΑΛΥΨΕ
ΗΓΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΒΑΡΥ ΙΣΚΙΟ ΤΟΥ ΤΟ
ΠΡΩΤΟ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 20ούΑΙΩΝΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
ΚΑΙ ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ
Ο συλλογικός τόμος Τhe trials of statesmanship ( Οι δοκιμασίες ενός πολιτικού ηγέτη – η ελληνική μετάφραση του τόμου αναμένεται οσονούπω) που συντόνισε και επιμελήθηκε με ευρύτητα σκέψης και απόψεων ο Πασχάλης Κιτρομηλίδης ανήκει στις δραστηριότητες του Εθνικού Κέντρου Ερευνών (Τμήμα Νεοελληνικό) σε συνεργασία με τις Εκδόσεις του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου. Με αυτή την ιδιαίτερης ποιότητας δέσμη ιστορικών άρθρων γνωστών, ξένων και Ελλήνων, ερευνητών καλύπτεται το κενό που υπήρχε στην ξενόγλωσση βιβλιογραφία, από όπου έλειπε μια μεθοδολογία στη σύγχρονη επισκόπηση για τον Βενιζέλο και την εποχή του. Θετικά και αρνητικά δεδομένα, πάντοτε με κέντρο βάρους τα διπλωματικά έγγραφα, πλούσιο, συχνά νεώτερο αρχειακό υλικό αξιοποιούνται και κρίνονται στο πλαίσιο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, της μεσοπολεμικής εποχής και φτάνουν ώς το τέλος της ζωής και τις συνέπειες του θανάτου του μεγάλου δημόσιου άνδρα.

Γνωστοί επιστήμονες
Γνωστοί για τις έρευνες και τα δημοσιεύματά τους, ο Θάνος Βερέμης και η ερευνήτρια που διευθύνει το Κέντρο Νεοελληνικής Ιστορίας της Ακαδημίας Αθηνών εκτός από το Αρχείο Ελευθέριου Βενιζέλου στα Χανιά της Κρήτης κ. Ελένη Γαρδίκα – Κατσιαδάκη, σκιαγραφούν με ενάργεια και κριτική διάθεση σε δύο άρθρα την εξέλιξη των ικανοτήτων και των ταλέντων του «δοκιμαζόμενου» ήδη ώριμου πολιτικού άνδρα, ανάλογα με τις απαιτήσεις της τότε εποχής στο εσωτερικό και την Ευρώπη. Από την Κρήτη περνώντας στην πανελλήνια πολιτική σκηνή των Αθηνών, ο Βενιζέλος διέπρεψε γρήγορα στη διεθνή διπλωματία και όχι μόνο από τη σκοπιά της στρατιωτικής πραγματικότητας των Βαλκανικών Πολέμων.

Τα διπλωματικά προβλήματα των Βαλκανικών Πολέμων, της εποχής του Διχασμού και του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου αναλύονται στην πλούσια σε νέα στοιχεία, εκτεταμένη (σελ.

134-192) και μεθοδική εργασία του φιλέλληνα, άριστου γνώστη της ελληνικής γλώσσας και ιστορίας πρώην Βρετανού πρεσβευτή τη δεκαετίας του 1980 στην Αθήνα Μάικλ Λουέλιν Σμιθ με τίτλο «Η Διπλωματία του Βενιζέλου 1910-23: Από τη Βαλκανική Συμμαχία στον Ελληνοτουρκικό Διακανονισμό». Ο Άγγλος ερευνητής διεξάγει την έρευνά του κάτω από το βάρος της μεγαλοφυΐας και του δυναμισμού της προσωπικότητας του Βενιζέλου, υπογραμμίζοντας όμως πάντα τα λάθη και τα όρια του χαρακτήρα του.

Το δράμα της υψηλής πολιτικής
Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι μελετημένες θεωρητικές αναλύσεις του τρίτου μέρους, «Το δράμα της Υψηλής Πολιτικής», που ασχολούνται κυρίως με το περιεχόμενο και τις μεθόδους της εκάστοτε συνταγματικής πρακτικής στις εφαρμογές της.

Η εργασία και οι ερμηνείες του Γ. Τασσόπουλου μαζί με τα επόμενα δύο άρθρα του Θ. Βερέμη για τα διάφορα στρατιωτικά κινήματα μεταξύ 1909 και 1935 (σελ. 237-283), και της Χριστίνας Αγριαντώνη για τη σημασία της οικονομικής πολιτικής του Βενιζέλου (σελ. 284-

319) αποτελούν μέρος της σπονδυλικής στήλης της εξωτερικής του πολιτικής σ΄ αυτή την τόσο ταραγμένη και απρόβλεπτη εποχή. Συνδεδεμένα με την εσωτερική πολιτική, όπως τα κατατάσσει άλλωστε ο εκδότης Κιτρομηλίδης στο τρίτο μέρος του τόμου, είναι και τα άρθρα 11-12 που αφορούν τις σχέσεις του Βενιζέλου με την Εκκλησία της Ελλάδος.

Ο αναγνώστης μπορεί εξάλλου να παρακολουθήσει συμπυκνωμένες αλλά και συστηματοποιημένες τις περιπέτειες του ακανθώδους δρόμου πάνω στον οποίο περπάτησεακόμα και στα χρόνια του Ελευθέριου Βενιζέλου- η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Από την Επανάσταση στο Γουδή, προχωρούσε κάποτε αργά με ασφαλή βήματα και βεβαιότητα επιτυχίας μέχρι ακόμα και κατά τις αλλαγές της τελευταίας φιλελεύθερης διακυβέρνησης της χώρας το 1929- 1932.

Κι από την άλλη, πολύ συχνά φυτοζωούσε καταπτοημένη από τα σκοταδιστικής προέλευσης μέτρα ώς το τελικό χτύπημα του 1936.

Έτσι, είναι ιδιαίτερα σημαντική για τον αναγνώστη η συμβολή της τελευταίας σύντομης επισκόπησης, όπου ο άριστος ερευνητής του θέματος Αλέξης Δημαράς ξεσκεπάζει μεθοδικά τις τόσες ανακοπές στην εκπαίδευση. Ένα επιπλέον βήμα νεωτερισμού και προόδου αποτελεί το τελευταίο κεφάλαιο αρ. 13

(σελ. 377-388) όπου ερευνάται ο πνευματικός χώρος του Βενιζέλου αλλά και του περιβάλλοντός του, δίπλα στις κύριες κατευθύνσεις και ροπές της ευρωπαϊκής διανόησης, όπως και όταν αυτές τον απασχολούσαν. Ο εκδότης του βιβλίου Π.Μ. Κιτρομηλίδης το χαρακτήρισεόχι σωστά κατά τη γνώμη μας- μόνο παρέκβαση ή συμπλήρωμα, Εxcursus (offstage). Εδώ όμως ανοίγονται σίγουρα νέες προοπτικές και ενδιαφέρουσες συμπληρωματικές συντεταγμένες για τη συμπλήρωση της ανάλυσης της σκέψης και της προσωπικότητας του Έλληνα πολιτικού σε όλο της το εύρος.

Εleftherios Venizelos

THE TRΙΑLS ΟF SΤΑΤΕSΜΑΝSΗΙΡ

ΕDΙΤΕD ΒΥ ΡΑSCΗΑLΙS Μ. ΚΙΤRΟΜΙLΙDΕS, ΕDΙΝΒURGΗ UΝΙVΕRSΙΤΥ ΡRΕSS, 2006, 2008

Ο Βάσος Π. Μαθιόπουλος είναι δημοσιογράφος με 40χρονη καριέρα ανταποκριτή στη Γερμανία, διδάκτωρ Δικαίου του Πανεπιστημίουτης Βόννηςκαι πρώην γενικός διευθυντής της ΕΡΤ