Η διδασκαλία του Σωκράτη

Oκ. Αντώνης Κοντομηνάς, συνταξιούχος δικηγόρος, γράφει με αφορμή δημοσίευμα των «ΝΕΩΝ» για τον Σωκράτη:

«Στο σχολικό έτος 1946-1947, στο τότε Α΄ Πρότυπο Γυμνάσιο Πειραιώς (πριν, Πρότυπος Σχολή Μέσης Εκπαιδεύσεως Πειραιώς και μετά έως και σήμερα, Ιωννίδειος Πρότυπος Σχολή Πειραιώς) δίδασκε στη Ζ΄ τάξη τού τότε οκτατάξιου Γυμνάσιου) Αρχαία Ελληνικά ο σοφός καθηγητής Παρασκευάς Ελευθερίου, τον οποίο οι συνάδελφοί του τον αποκαλούσαν “ζωντανό λεξικό” και ο οποίος πέθανε από ανίατη αρρώστια το επόμενο έτος. Όσοι μαθητές του ζουν τον θυμούνται με βαθύτατο σεβασμό. Εδιδάσκετο τότε στο μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών ο “Κρίτων” του Πλάτωνα.

Και διεξήχθη τότε ο παρακάτω διάλογος μεταξύ του καθηγητή και του μαθητή του Φώτη Μυλωνά κάποια μέρα που συνάντησαν το εξής χωρίο του “Κρίτωνα”: “Ουδαμώς άρα δει αδικείν, ουδέ ανταδικείν, ουδέ κακώς ποιείν ουδένα ανθρώπων, ουδ΄ αν ό,τι ουν πάσχη υπ΄ αυτών”.

– Εδώ πρέπει να γίνει μια σπουδαία διαπίστωση, είπε ο καθηγητής. Αλλά πρώτα ας το ερμηνεύσουμε. Για ερμήνευσέ το, Μυλωνά!

– Διόλου, επομένως, δεν πρέπει να αδικεί κανείς, ούτε να ανταποδίδει την αδικία, ούτε να κάνει κακό σε κανέναν από τους ανθρώπους, ούτε ακόμη και αν κακοποιείται παντοιοτρόπως από αυτούς, είπε ο μαθητής Φώτης Μυλωνάς.

– Μάλιστα! Πολύ σωστά το ερμήνευσες! Και τώρα σας ερωτώ όλους: Τι μπορεί να θυμίζει αυτό; Υπάρχει κάποια άλλη σχετική διδασκαλία και αν υπάρχει, ποια είναι αυτή;

Κανένας μαθητής δεν σήκωνε το χέρι του. Ο Φώτης πάντως, σκεφτότανε. Ο καθηγητής τον κατάλαβε και τον περίμενε να σηκώσει το χέρι του.

Και πραγματικά ο Φώτης το σήκωσε.

– Για πες μας, Μυλωνά! είπε ο καθηγητής.

– Νομίζω, είπε ο Φώτης, ότι θυμίζει την επί του Όρους ομιλία του Χριστού!

– Και συγκεκριμένως;

– Ο Σωκράτης με τα παραπάνω λόγια λέγει ότι δεν πρέπει να αδικεί κανείς ούτε να κάνει κακό σε άλλους σε καμία απολύτως περίπτωση. Ο Χριστός ολοκλήρωσε και έφτασε στο τέλειο: όχι μόνο να μην αδικεί και να μην κάνει κανείς κακό ακόμη και σ΄ όποιον του κάνει κακό, αλλά και να ανταποδίδει καλό αντί κακού. – Ορθότατα! Θυμάσαι συγκεκριμένους λόγους του Χριστού;

– Μάλιστα! “Αγαπάτε τους εχθρούς υμών” και “καλώς ποιείτε τους μισούντας υμάς”.

– Ακριβώς!

Ο Φώτης σήκωσε το χέρι του.

– Τι θέλεις να πεις; ρώτησε ο καθηγητής.

– Εκείνο που θα έλεγα, είπε ο Φώτης, είναι ότι ο Σωκράτης ήτανε άνθρωπος ενώ ο Χριστός ήτανε θεάνθρωπος και επίσης ότι ο Χριστός είπε αυτά που είπε γύρω στα τετρακόσια χρόνια αργότερα και ασφαλώς σ΄ αυτά τα χρόνια η ανθρωπότητα είχε κάποια εξέλιξη προς το καλύτερο.

– Ας μείνουμε στο πρώτο, ότι ο Χριστός ήτανε θεάνθρωπος, είπε ο καθηγητής. Πολλοί αμφισβητούν την ηθική εξέλιξη των ανθρώπων. Και γνωρίζετε ασφαλώς όλοι πόσα εγκλήματα γίνανε στον πόλεμο που πέρασε. Ποια είναι η ηθική εξέλιξη; Στην τεχνολογία ο άνθρωπος βεβαίως εξελίχθηκε, στην ηθική τελείωσή του όμως μάλλον πρέπει να έχουμε ερωτηματικό!. Δεν υπάρχει ασφαλώς αμφιβολία ότι αυτή η παρατήρηση του σοφού καθηγητή ισχύει και σήμερα.

Παραλείπω για να μη μακρηγορήσω τα άλλα σοφά διδάγματα που περιέχονται στον “Κρίτωνα”. Μνεία μόνο πρέπει να γίνει στη μεγαλειώδη προσωποποίηση των νόμων και στην αγάπη προς την πατρίδα που οδήγησε τον Σωκράτη στην αυτονόητη απόφασή του να αποδεχθεί τη θανάτωσή του, αν και μπορούσε να την αποφύγει δραπετεύοντας, παραβαίνοντας όμως τους νόμους της πατρίδας, σύμφωνα με τους οποίους “μητρός τε και πατρός και των άλλων προγόνων απάντων τιμιότερον (πολυτιμότερον) εστίν η πατρίς…”. Και αυτή η φιλοπατρία πρέπει να υπαγορεύεται όχι απλά από τη φυσική ομορφιά της αλλά από την προσφορά της στην ανάπτυξη του πολιτισμού της ανθρωπότητας».