Παρενδυτική παρωδία

Τι να καταλογίσει κανείς σ΄ όσους δεν έχουν κατανοήσει σε βάθος πόσο δύσκολο εγχείρημα είναι η παρωδία
Έχουμε γίνει μάρτυρες τεράστιων καλλιτεχνικών φιάσκων ακόμη και στον χώρο του τραγικού, όταν αστοιχείωτοι, επιπόλαιοι ή άσχετοι με το είδος καλλιτέχνες, σκηνοθέτες, αλλά και μεταφραστές, εικαστικοί του θεάτρου, μουσικοί και ηθοποιοί αποπειρώνται να αλλοιώσουν παρωδώντας ένα κλασικό ή μοντέρνο έργο με σκοπό τη σάτιρα, την κριτική ενός στυλ, τη γελοιοποίηση μιας φόρμας ή μιας θεατρικής σχολής ή μιας μόδας.

Έχουμε, σπάνια βέβαια, απολαύσει ευτυχείς παρωδίες ενός στυλ, όταν ο Γιώργος Μαρίνος στις παρλάτες του με έξοχο τρόπο παρωδούσε σελίδες από τα μυθιστορήματα του Γιάννη Μαρή, όταν ο Γούντι Άλεν σατίριζε με αγάπη (θα το εξηγήσω αυτό) ταινίες του αγαπημένου του Μπέργκμαν, το στυλ του Κάφκα και τις παρωδίες του Φελίνι. Πρόσφατα στη διαφήμιση ένας νέος ηθοποιός παρωδεί κατά αριστουργηματικό τρόπο τη λαϊκή φιγούρα του Νίκου Ξανθόπουλου στα μελοδράματα του νεοελληνικού σινεμά.

Ο Ψαθάς στο αριστουργηματικό μονόπρακτο «Η Ιφιγένεια εν μαύροις», που ενσάρκωσε στην Κατοχή στο Ηρώδειο, ενώπιον και των Γερμανών, ο Μαυρέας ως Ιφιγένεια σατιρίζοντας τη μαύρη αγορά παρώδησε τον τρόπο που εκτελούσε τα χορικά των τραγωδιών η μέθοδος Δημ. Ροντήρη. Και για να επιστρέψω στο «σοβαρό» λεγόμενο θέατρο θα αναφερθώ σε αξιομνημόνευτες παρωδίες στυλ του Σπύρου Ευαγγελάτου στην «Ιφιγένεια εν Ληξουρίω», του Κατσαΐτη στη «Γενοβέφα» αλλά και στην όπερα «Φλόρα Μιράμπιλις» του Σαμάρα και πρόσφατα στην «Ευγένα» του Μοντσελέζε και στα «Ολύμπια» του Μεταστάζιο στη μετάφραση του Ρήγα Φεραίου. Τέλος να κλείσω με τις αξιολάτρευτες παρωδίες του Μποστ πάνω στα θέματα της «Φαύστας», της «Μήδειας», του «Ρωμαίου και της Ιουλιέτας» και σε κάποια επιθεωρησιακά νούμερα του «Ελεύθερου θεάτρου» και του Ξανθούλη.

Ποιο είναι, τουλάχιστον κατά τη γνώμη μου, το κύριο γνώρισμα ενός παρωδού; Η απέραντη αγάπη, η εκτίμηση, αλλά και ο θαυμασμός για το πρωτότυπο, για το παρωδούμενο. Τουλάχιστον η αγάπη και ο θαυμασμός σε κάποια φάση ή ηλικία της ζωής του. Δεν γίνεται να παρωδήσεις κείμενα ή φιλμ ή σκηνές αστυνομικών δραμάτων, αν κάποτε δεν τα είχες φάει με το κουτάλι και δεν είχες ξαγρυπνήσει αγωνιώντας.

Αν δεν έχεις, σε ευαίσθητες συναισθηματικά σκηνές, κλάψει, φανερά ή κρυφά, σ΄ ένα μελό και αν δεν έχεις παρασυρθεί από τη γοητεία ενός ύφους, την εμμονή μιας μεθόδου, τη μανιέρα ενός ηθοποιού ή την επικράτηση μιας αισθητικής μόδας (π.χ. του κιτς), δεν μπορείς να διεισδύσεις στους μηχανισμούς τους ώστε να μπορέσεις εν συνεχεία να τους ανατρέψεις και να γλεντήσεις κι εσύ και το κοινό σου με την υπερβολή ή τη λοξή τομή της εικόνας τους. Οι αδαείς κοροϊδεύουν το παρωδούμενο. Οι σεβαστικοί ανατροπείς το μιμούνται απλώς τσιμπημένο!

Πέραν του σεβασμού και της αγάπης προς το παρωδούμενο, η παρωδία χρειάζεται και ειδικευμένους μαστόρους του είδους, καλλιτέχνες με αίσθηση των στυλ, της ρητορικής, της πόζας και της μόδας (στο ντύσιμο, στην προφορά, στην κίνηση).

Δεν είχα δει την παλιότερη διασκευή σε λαϊκή φάρσα των «Δύο ορφανών» του Ντ΄ Ενερί από τον Τάκη Χρυσικάκο, με τον ίδιο και τον Κωνσταντίνο Τζούμα στο διαβόητο δίδυμο του μελό.

Είδα τώρα μια νέα απόπειρα προσέγγισης από τον ίδιο σκηνοθέτη με την πάντα πλουσιοπάροχη παραγωγή της «Θεατρικής διαδρομής» που μας έχει συνηθίσει σε σοβαρές προσπάθειες αξιοπρεπούς θερινού περιοδεύοντος ρεπερτορίου, στο Θέατρο Παπάγου. Η παραγωγή έκανε το καθήκον της. Ένα μέσα στο στυλ του μελοδράματος εποχής σκηνικό της Άννας Μαχαιριανάκη, γουστόζικα, λίγο, ορθά για το επιδιωκόμενο, τσιμπημένα κοστούμια της ίδιας πάντα μέσα στο ύφος ενδυματολόγου και ένας έμπειρος θίασος. Κανένας άπειρος ηθοποιός. Όλοι γνωστοί με μικρές ή μεγάλες επιτυχίες στο ενεργητικό τους είτε ως πρωταγωνιστές είτε ως καρατερίστες είτε ως τυπίστες.

Κι όμως, η συνταγή χάλασε. Ποιος είναι ο επιδιωκόμενος σκοπός σε μία παρωδία; Η απόλαυση, το γέλιο του κοινού. Αλλά γιατί το γεμάτο, για να δει δημοφιλείς θεατρίνους αμφιθέατρο, δεν γελούσε εκείνο το βράδυ, παρά μόνο με μούτες, υπερβολές, μπαλαφαριές των ηθοποιών και τηλεοπτικά στερεότυπα; Απλούστατα, γιατί ο σκηνοθέτης προφανώς δίδαξε το έργο και παρέσυρε τους ηθοποιούς σε δρόμους ανεξάρτητους και άσχετους για την παρωδία, σε καμώματα λαϊκής φαρσάρας μπουλουκιού. Εγώ που έχω δει τις «Δύο Ορφανές» από μπουλούκι, αλλά και από το άφθονο υλικό του «θεατρικού μουσείου», γνωρίζω πως τα μπουλούκια έπαιζαν το έργο ως δακρύβρεχτο μελόδραμα.

Αν λοιπόν ακολουθούσε ο Χρυσικάκος τη συνταγή Ευαγγελάτου και έπαιζεσήμεραμε τον κώδικα του μελοδράματος του 19ου αιώνα το ρομάντσο του Ντ΄ Ενερί, ο κόσμος δεν θα κακάριζε πιθανόν, αλλά θα απολάμβανε την παρωδία των στυλ. Θυμηθείτε το αριστουργηματικό φιλμ του Πολάνσκι «Ο χορός των βρικολάκων».

ΙΝFΟ

Οι επόμενες παραστάσεις των «Δύο ορφανών» είναι απόψε στο Αρχαίο Θέατρο Άργους και στις 7,9/8 στο Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων.

Το ξεσάλωμα των ηθοποιών

Οι ηθοποιοί του θιάσου, εκτός από λίγους που είχαν την αίσθηση του μέτρου, ξεσάλωσαν. Και το πράγμα γίνεται και αντιαισθητικά απεχθές όταν ξεσαλώνουν άντρες ηθοποιοί που υποδύονται γυναίκες.

Οι αναγνώστες μου γνωρίζουν πόσο τιμώ τον Γιάννη Βούρο και ως ηθοποιό και ως παραγωγό σοβαρών παραστάσεων. Κι όμως, αυτός ο πάντα μετρημένος ηθοποιός, παρασυρμένος από την επιτυχία του στους «Δύο τρελούς παραγωγούς», όπου όμως έπαιζε έναν τραβεστί ομοφυλόφιλο, εδώ έφτιαξε μια καρικατούρα γηραιάς ερωμένης μητέρας έξω από τα όρια της παρωδίας.

Ο πάντα μετρημένος Φλωκατούλας έπλασε μια Φροσάρ καρικατούρα και από κοντά όλοι οι άλλοι αξιόλογοι καλλιτέχνες. Ο Θωμάς, ο Μπιμπίλας, ο Παλαιοχωρίτης, ο Σπύρος, ο Φύτρος, ο Παυλίδης. Παρενδυτική υποκριτική. Οι δύο πρωταγωνιστές έμειναν υποκριτικά ορφανοί!

Ο Παύλος Χαϊκάλης με τη λιτότητα, την ευθυβολία, την αφαίρεση και τη σοβαρότητα στην πιστότητα του στυλ έπλασε μια «ορφανή» με κύρος, αλλά κάθε απόπειρα να επικοινωνήσει επί ίσοις όροις με τους συναδέλφους του που οργίαζαν ακυρωνόταν εις βάρος του τελικά (ο κόσμος μπήκε στο τριπάκι της τηλεοπτικής πλάκας). Εντύπωση μού έκανε ο Αργύρης Αγγέλου που κρατήθηκε σε σεμνότερα επίπεδα παίζοντας την τυφλή ορφανή (παρ΄ όλη την αναγνωρίσιμη από το κοινό τηλεοπτική του περσόνα).

Ο τραγουδιστής Φίλιππος Μοδινός έδωσε τον σωστό τόνο μιας παρωδίας. Γιατί η διασκευή του κειμένου προέβλεπε παρεμβάσεις όπερας με διάσημες άριες με ωραίους στίχους, σχολιαστικά σατιρικούς των Πυριόχου- Χατζηκουτσέλη.