Τη νύχτα που επαναστάτησε ο Μπραμς

Ο ΑΛΕΞΗΣ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ ΠΑΙΡΝΕΙ ΤΗ ΣΚΥΤΑΛΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΒΑΣΙΛΗ ΓΚΟΥΡΟΓΙΑΝΝΗ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΑΦΟΡΜΗ- ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΗ 2008- ΣΧΟΛΙΑΖΕΙ ΟΧΙ ΠΛΕΟΝ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ, ΑΛΛΑ ΤΟΥΣ ΘΕΑΤΕΣ ΤΗΣ ΕΞΕΓΕΡΣΗΣ ΤΟΥΣ. ΑΥΤΟ ΔΗΛΑΔΗ ΤΟ ΚΟΜΜΑΤΙ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΔΕΙ ΤΙΠΟΤΑ ΑΛΛΟ ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ· ΑΥΤΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΟΥ ΑΡΝΟΥΝΤΑΙ ΝΑ ΕΙΣΠΡΑΞΟΥΝ ΤΑ ΟΣΑ ΣΥΜΒΑΙΝΟΥΝ ΜΠΡΟΣΤΑ ΤΟΥΣ, ΓΙ΄ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ. ΣΧΟΛΙΑΖΕΙ ΔΗΛΑΔΗ Ο ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ ΤΗΝ ΤΥΦΛΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΩΝ ΜΑΣ, Η ΟΠΟΙΑ ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΔΕΝ ΠΕΡΙΟΡΙΖΕΤΑΙ ΣΕ ΟΣΑ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΗ ΝΕΟΛΑΙΑ ΑΛΛΑ ΣΚΟΝΤΑΦΤΕΙ ΣΕ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ.

Ο Στάθης παίζει με το κινητό αναποφάσιστος. Θα πάρει τελικά, δεν υπάρχει θέμα. Προβάρει για λίγο μέσα του τα λόγια, το ύφος… Η Ανίτα είναι ένα ειδικό ακροατήριο. Πλάι της αισθάνεται να φωτίζεται από δυνατούς προβολείς, σα να παρασταίνει στη σκηνή ρόλο δύσκολο σε θεατές απαιτητικούς.

Οι έρωτες της νεότητας εξακολουθούν να σιγοκαίνε, κυρίως όταν δεν εκδηλωθούν στον καιρό τους κι έμεινε το αίσθημα απλήρωτο. Χωρισμένοι κι οι δυο, τώρα που αυτός είναι συνταξιούχος δικηγόρος κι εκείνη πρώην σύμβουλος μιας διαφημιστικής, συναντιούνται πιο συχνά και ο Στάθης δεν έχει το άγχος που νέο τον έπνιγε μπροστά της.

Η Ανίτα είναι συνδρομήτρια στο Μέγαρο κι αυτός τη συνοδεύει στις συναυλίες όταν δεν έχει άλλον καβαλιέρο.

Απόψε το πρόγραμμα είναι εξαιρετικό: σολίστ η διάσημη Γαλλίδα πιανίστα που καίει καρδιές τόσο με τις εκτελέσεις όσο και με τις φωτογραφήσεις της, μια μεγάλη γερμανική ορχήστρα κι ένας ανερχόμενος νεαρός μαέστρος. Στο πρόγραμμα το δύσκολο 1ο κοντσέρτο για πιάνο του Μπραμς.

Η βραδιά προετοιμάζεται μέρες. Έχει κλείσει τραπέζι στον Sveik της οδού Ρουμπέση και αέρισε τα informal formals του. Θέλει να της δείξει πως υπάρχουν κι άλλα μέρη να φάει κανείς καλά, πέρα από τους πρόποδες του Λυκαβηττού. Η ζωή κάνει παράξενους κύκλους, σκέφτεται κα θώς παίζει με τη συσκευή πάνω στο τραπέζι. Τότε που θα έκοβα τις φλέβες μου γι΄ αυτήν, οι συναντήσεις μας ήταν σπάνιες και μου ΄φερναν τόσο άγχος που μπλοκάριζα, έχανα τα λόγια μου, τραύλιζα σα μαθητής αδιάβαστος. Τώρα που μου πέρασε, είμαι ο καλύτερος συνοδός, όλος ευφράδεια και χάρη. Ήμουν τόσο ερωτευμένος μαζί της που αν μ΄ απόδιωχνε δεν θα το άντεχα. Προτιμούσα να σέρνομαι πίσω της βουβός για να έχω το προνόμιο να ανασαίνω τον ίδιο αέρα μ΄ εκείνη. Δειλία. Πώς θα ΄ταν η ζωή μου αν το είχα διακινδυνέψει να τη χάσω για πάντα; αναρωτιέται.

Σχηματίζει τον αριθμό της. Ναι, για το βράδυ πήρε, τι ώρα να συναντηθούν; Στην είσοδο, τού λέει, κανένα τεταρτάκι πιο νωρίς. Θα είμαι εκεί, τη βεβαιώνει. Για μετά έχω κλείσει, ελπίζω να τρως για βράδυ. Τρώει, πώς δεν τρώει. Μετά χαράς. Τι καλά, Σταθούλη μου, πώς σ΄ έχω επιθυμήσει!

Η βραδιά είναι ψυχρή μα ανάλαφρη. Θυμίζει περισσότερο άνοιξη- ας είναι στην καρδιά του χειμώνα, του Αγίου Νικολάου ανήμερα. Να μη ντυθεί βαριά, όχι παλτό ή καμπαρτίνα, ένα σταυρωτό blazer κι ένα turtleneck μαύρο που τονίζει το χλωμό δέρμα και την ευγένεια των χαρακτηριστικών του. Πλάι της πρέπει να είναι όσο πιο γοητευτικός μπορεί. Είναι πάντα μια καλλονή. Θαύμα πώς διατηρείται, πώς καταφέρνει και βάζει κάτω και τριαντάρες στην εμφάνιση, στο ντύσιμο, στη χάρη. Τα κεφάλια γυρίζουν σαν περνά και την ακολουθούν.

Στα σκαλιά του Μεγάρου φτάνει ένα τέταρτο πριν την έναρξη της συναυλίας και περιμένει βηματίζοντας πάνω-κάτω. Όταν τη βλέπει να μπαίνει στο προαύλιο η καρδιά του σκιρτά όπως τότε που ήταν κι οι δυο τους είκοσι.

– Darling!

– Darling…

(Φιλάκια.)

Η αίθουσα βουίζει, ο κόσμος καθισμένος περιμένει την ορχήστρα. Το ζευγάρι ανεβαίνει στο θεωρείο και θρονιάζεται στις μπροστινές θέσεις. Η Ανίτα μυρίζει σα λουλούδι, την κοιτά στα μάτια, γελούν, αστειεύονται. Έχουν βδομάδες να συναντηθούν, υπάρχουν νέα κι από τις δυο πλευρές. Λένε μόνο τα βασικά. Τα πολλά θα τα πουν μετά, τρώγοντας και πίνοντας.

Στις δέκα και μισή η συναυλία έχει τελειώσει. Βγαίνουν συνωστισμένοι ανάμεσα στον κόσμο. Κάποιοι σχολιάζουν τη συναυλία, άλλοι φλυαρούν για ό,τι βάλει ο νους του ανθρώπου.

– Τι έργο! λέει εκείνος. Είναι ένας Μπραμς που δεν συνεχίστηκε ποτέ, ένας οργισμένος επαναστάτης, ένας θυμωμένος νεαρός άντρας που έβγαλε αυτή την κραυγή μια φορά στη ζωή του και μετά συμβιβάστηκε, προσπάθησε να διατηρήσει τον κόσμο αντί να τον ανατρέψει. Αυτό το κάνανε άλλοι. Αλλά αυτή η έκρηξη οργής και οδύνης δεν ξανακούγεται πουθενά στο έργο του. Είναι σχεδόν κρίμα. Ήταν ένας συντηρητικός άνθρωπος, πρέπει να κατάλαβε πως μια τέτοια αρχή, μια τέτοια επανάσταση, θα ΄πρεπε να συνεχιστεί με διαρκείς σφαγές, με διαρκείς ανατροπές και μάχες. Δεν ήταν έτοιμος γι΄ αυτό. Και δεν ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος. Βλέπεις οι επαναστάσεις και οι ανατροπές γίνονται από τους νέους και οι περισσότεροι μένουν νέοι μόνο για όσο κατατάσσονται και τυπικά σ΄ αυτή την ηλικία.

Η Ανίτα ακούει με προσοχή, σα να σημειώνει μέσα της τα λόγια του. Θαυμάζει το Στάθη, είναι άνθρωπος που ξέρει από μουσική, γι΄ αυτό τον προτιμά για συνοδό στο Μέγαρο.

Οδηγώντας κανένα δεκάλεπτο βρίσκονται στον Sveik, όπου τους περιμένει το τραπέζι τους. Ο Στάθης αισθάνεται πως κάτι συμβαίνει αλλιώτικο. Η Ανίτα είναι πιο σιωπηλή απ΄ ό,τι συνήθως και το βλέμμα της μένει προσηλωμένο πάνω του περισσότερη ώρα.

Κάτι συμβαίνει απόψε, σκέφτεται ο Στάθης. Πρέπει να καταλάβω τι ακριβώς κι ανάλογα να πράξω. Ν΄ άρχισε να με βλέπει αλλιώς; Ν΄ άρχισε να σκέφτεται πως δεν είναι καλό πράγμα να ΄ναι κανείς μόνος του σ΄ αυτή την ηλικία… Να μ΄ αντιμετωπίζει σα μια δυνατότητα;

Η νύχτα είναι διάφανη, ο ουρανός της πόλης ποτέ δε σκοτεινιάζει εντελώς, άστρα δε φαίνονται. Ένα θάμπωμα μόνιμο, σα μια μουτζούρα- γκρίζο πάνω στο μαύρο. Τα πουλιά της πόλης έχουν μάθει να κοιμούνται με το φως.

Επιστρέφοντας από τον Sveik, έχοντας πει κι άλλα για τον Μπραμς και την επανάσταση που δεν έγινε, κι άλλα για τη Γαλλίδα πιανίστα που θα μπορούσε να ΄ναι και μοντέλο, δεν κατάφερε να καταλήξει τι υπάρχει απόψε διαφορετικό στο βλέμμα της. Κάποια προσμονή. Σα κάτι να της είχε υποσχεθεί που δεν το κράτησε.

Η Συγγρού κυλάει ομαλά ίσαμε τους Στύλους. Απ΄ το σημείο εκείνο και μετά ο δρόμος είναι μπλοκαρισμένος. Μια ατέλειωτη σειρά αυτοκίνητα μπρος τους. Τα φανάρια της διασταύρωσης ανοίγουν και κλείνουν χωρίς τίποτα να κινείται. Η εικόνα μοιάζει με στοπ-καρέ.

– Τι διάβολο! λέει ο Στάθης. Τόσοι επισκέπτες στους Νίκους και τις Νίκες, απόψε; Θα ξημερώσουμε εδώ.

– Θα ΄γινε σύγκρουση, λέει η Ανίτα. Τέτοια ώρα δεν έχω δει ποτέ τόσα αυτοκίνητα στο κέντρο. Κρίμα, Σταθούλη μου, ατυχία. Αλλά δεν πειράζει. Θα βρούμε τρόπο να περάσουμε την ώρα μας.

– Σ΄ ακούω, της λέει.

– Δεν καταλαβαίνω.

– Έχω διαρκώς την εντύπωση απόψε πως κάτι θες να πεις. Συμβαίνει κάτι;

Του χαμογελά με το χαμόγελο που έχει σκλαβώσει τόσους τα χρόνια που πέρασαν. Τόσους τυχερούς θνητούς, που όλους τους έκανε φίλους του για να μην απομακρυνθεί από κοντά της.

– Κάτι έπιασες, του λέει. Ήθελα να σου πω πόσο παράξενο μου φαίνεται να ερμηνεύεις όπως απόψε το κοντσέρτο του Μπραμς. Για την επανάσταση που δεν έκανε ποτέ του… Έμοιαζες να λυπάσαι γι΄ αυτό.

– Χαίρομαι που δεν το ΄κανε. Η επανάσταση δεν ταιριάζει σ΄ όλους- πρέπει να το ΄ξερε. Και τα νιάτα του διήρκεσαν λίγο. Όπως και τα δικά μου… αν μπορώ να κάνω έναν παραλληλισμό…

– Αυτό ακριβώς, λέει η Ανίτα. Εσύ, Σταθούλη μου, δεν έβγαλες ούτε καν αυτή την κραυγή που έβγαλε εκείνος στο κοντσέρτο του… Έτσι δεν είναι;

Την κοιτά προσεχτικά. Μοιάζει να εννοεί κάτι άλλο απ΄ αυτό που λέει.

– Δηλαδή;

Διανύουν μερικά ακόμα μέτρα και πλησιάζουν το άγαλμα του Βύρωνα. Η κατάσταση χειροτερεύει αντί να φτιάχνει. Από το απέναντι ρεύμα δεν βλέπουν αυτοκίνητα να κατηφορίζουν προς Συγγρού και Δ. Αρεοπαγίτου. Πρέπει να ΄χει κοπεί η αρτηρία.

– Θα σου πω, τώρα πια δεν έχει και τόση σημασία, του λέει όταν ξαναδένει το χειρόφρενο και γυρνά προς το μέρος της. Περίμενα πως θα… φανταζόμουν πως θα έβρισκες το θάρρος… Αχ, δεν μπορώ να το πω, Σταθούλη μου. Καταλαβαίνεις τι εννοώ;

– Δυσκολεύομαι.

– Περίμενα πως θα ΄κανες κάποια κίνηση… για να … ανάμεσά μας… να γίνει κάτι… Αυτά τότε. Παλιά. Σταματά και ρίχνει το βλέμμα στα γόνατά της για να μην αντικρίσει το δικό του. Από μια άποψη καλύτερα, γιατί την ώρα που ο Στάθης καταλαβαίνει τι άκουσε, το πρόσωπό του παίρνει μια τόσο αποσβολωμένη έκφραση που είναι για γέλια.

– Θες να πεις… Μα εγώ… Μα πάντα… Ποτέ δεν έπαψα…. Γαμώτο! Ανίτα, πού σού ΄ρθε βραδιάτικο μέσα σ΄ αυτή την κόλαση της κίνησης;

– Προτιμούσα να ΄χεις τα χέρια σου απασχολημένα με το τιμόνι, αστράφτει εκείνη γελώντας κοροϊδευτικά. Το είπα για την ιστορία, μην ανησυχείς. Δεν αλλάζει τίποτα ανάμεσά μας, καταλαβαίνεις… Τίποτα.

Η υπόλοιπη ώρα περνά μέσα σε σιωπή. Όλη η προσοχή του στρέφεται πάλι έξω απ΄ το παράθυρο. Να δει μερικά μέτρα πιο μπρος. Να ρωτήσει τους μοτοσυκλετιστές της τροχαίας που ανεβοκατεβαίνουν απ΄ το νεκρό ρεύμα της Αμαλίας – τι συμβαίνει, τι έχει γίνει; Διαδήλωση ώρα μεσάνυχτα περασμένα μπροστά στη Βουλή; Γύρισε τούμπα κανένα τραμ; Τι στο Σατανά έχει συμβεί απόψε; Απόψε που έπρεπε να φύγουν όσο πιο γρήγορα από κει, να φτάσουν σπίτι της, να τον καλέσει για το κλασικό «ποτό» επάνω η Ανίτα κι εκεί να συνεχίσουν… για τις προσδοκίες της και για τη δειλία του. Για την απίστευτη παρεξήγηση δεκαετιών που τον κράτησε μακριά από τον έρωτα της ζωής του.

Γιατί δεν τόλμησα να μιλήσω; Αυτό ήταν όλο κι όλο που χρειαζόταν; Χριστέ μου!

Μπροστά στον Άγνωστο τους διοχετεύουν, ένα-ένα αμάξι, στη Βασιλίσσης Σοφίας. Ούτε εκεί στάθηκε δυνατό να μάθουν τι συμβαίνει. Όταν φτάσανε έξω απ΄ το σπίτι της, αισθανόταν μετά βίας να του απομένουν δυνάμεις.

– Σταθούλη μου σ΄ ευχαριστώ. Καλή νύχτα και να προσέχεις, λέει η Ανίτα, και ξεκλειδώνοντας την πόρτα της εισόδου μπαίνει στην πολυκατοικία της και χάνεται.

Ο Στάθης οδηγεί μισοκοιμισμένος ώς το δικό του σπίτι. Αρχίζει να γδύνεται απ΄ το χολ προχωρώντας προς τα μέσα. Πέφτει στο κρεβάτι με τα εσώρουχα. Πριν κοιμηθεί πατά το κουμπί της τηλεόρασης που νανουρίζει κάθε βράδυ τον δύσκολο, μοναχικό του ύπνο.

Εικόνες απίστευτες. Καπνοί, φωτιές, ομάδες των ΜΑΤ να προχωρούν κραδαίνοντας τα κλομπ πίσω από τις ασπίδες τους, κτίρια που καίγονται….

Πού γίνονται όλ΄ αυτά; Πότε έγιναν; Γιατί και πώς; Έτσι στα ξαφνικά φουντώνει η πόλη λες κι έπεσε σπίρτο σε βενζίνη;

Οι εκφωνητές στα κανάλια, με πρόσωπα που αστράφτουν από ευτυχία για το κελεπούρι, αναγγέλλουν τα νέα. Επεισόδια στα Εξάρχεια, ένας δεκαπεντάχρονος νεκρός από σφαίρες αστυνομικού. Κανείς δεν ξέρει ακόμα λεπτομέρειες. Το παιδί, λένε, πυροβολήθηκε εν ψυχρώ, το νέο κυκλοφόρησε και σαν τη θρυαλλίδα έβαλε φωτιά στο μπαρούτι κι η νεολαία ξεχύθηκε στους δρόμους αναποδογυρίζοντας αυτοκίνητα και κάδους σκουπιδιών, πετώντας μολότωφ στους δρόμους, πυρπολώντας και λεηλατώντας καταστήματα. Η τηλεόραση φωνάζει για κουκουλοφόρους. Πρέπει να ησυχάσουν τον κόσμο- μη νομίζει πως τα παιδιά τους έβαλαν τις φωτιές και έσπασαν τις βιτρίνες. Οι κουκουλοφόροι τα έκαναν. Οι εξεγέρσεις όπως όλοι ξέρουμε χωρίζονται σε νόμιμες (κάτι σαν τις μαθητικές παρελάσεις) και σε γιούργια των κουκουλοφόρων.

Αυτοί ξεχείλισαν ακόμα και σε απομακρυσμένες από το κέντρο γειτονιές κι έκαναν τα ίδια. Αύριο τα κανάλια θα μας τα εξηγήσουν καλύτερα.

Κυρίως για τους κουκουλοφόρους.

Και όλα ξεκίνησαν την ώρα που ο Μπραμς έβγαζε την πρώτη κραυγή της έξαλλης οργής του και η Γαλλίδα πιανίστα ετοιμαζόταν να χτυπήσει τις πρώτες νότες της.

Τι τριτοκοσμική κατάσταση! σκέφτεται ο Στάθης καθώς βυθίζεται. Τι αναποδιά! Απόψε έπρεπε να γίνει αυτό το χάλι; Δεν πειράζει. Η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία… Πρέπει σύντομα να ξανασυναντήσω την Ανίτα! Θα υπάρξουν και στο μέλλον βραδιές στο Μέγαρο που τίποτα δε θα χαλάσει τη μαγεία τους…

Γεννημένος στην Αθήνα το 1943, γόνος καταξιωμένων συγγραφέων- του Ασημάκη και της Έφης- ο Αλέξης Πανσέληνος άσκησε τη δικηγορία ώς το 1996 και από τότε αφοσιώθηκε ολοκληρωτικά στο γράψιμο. Το πρώτο του βιβλίο «Ιστορίες με σκύλους» (Κέδρος) κυκλοφόρησε το 1982 και μέχρι σήμερα έχει οκτώ τίτλους στο ενεργητικό του, αρκετές μεταφράσεις και κάμποσα μαχητικά άρθρα. Τα γνωστότερα βιβλία του είναι η βραβευμένη «Μεγάλη πομπή» (Κέδρος 1985), η «Ζαΐδα ή η καμήλα στο χιόνι» (Καστανιώτης 1996), οι «Τέσσερις ελληνικοί φόνοι» (Πόλις 2004) και το αυτοβιογραφικό «Μία λέξη, χίλιες εικόνες» (Πατάκης 2004). Η μουσική κατέχει σημαντική θέση στα λογοτεχνικά του έργα

Πατά το κουμπί της τηλεόρασης. Καπνοί, φωτιές, ομάδες των ΜΑΤ να προχωρούν κραδαίνοντας τα κλομπ πίσω από τις ασπίδες τους, κτίρια που καίγονται…. Πού γίνονται όλ΄ αυτά; Πότε έγιναν; Γιατί και πώς; Έτσι στα ξαφνικά φουντώνει η πόλη λες κι έπεσε σπίρτο σε βενζίνη;