Η δεύτερη εισβολή

Ο Αsmussen καταλήγει, όπως και οι άλλοι προσεκτικοί ιστορικοί, ότι τα περί συνωμοσίας δεν τεκμηριώνονται. Το σκηνικό ήταν λίγο-πολύ το εξής: πράγματι οι ΗΠΑ σε υπηρεσιακό επίπεδο είχαν επίγνωση του επικείμενου πραξικοπήματος του Ιωαννίδη (με βάση κυρίως τις εκτιμήσεις του Τom Βoyatt, του υπευθύνου για τα ελληνοτουρκικά στο State Department και όχι τόσο στη CΙΑ). Ενημερώθηκε μάλιστα η πολιτική ηγεσία του υπουργείου και ο πολύς Κίσινγκερ, ο οποίος όμως δεν έδειξε ενδιαφέρον (έγινε διάβημα στην Αθήνα σε χαμηλό επίπεδο, όχι από τον πρέσβη Τάσκα και όχι στον δικτάτορα Ιωαννίδη). Μετά το πραξικόπημα, η Ουάσιγκτον δεν υποστήριξε το καθεστώς Σαμψών και κατέστησε σαφή στον Ιωαννίδη την αντίθεσή της (κάτι που τον έκανε έξαλλο). Από την άλλη ο Κίσινγκερ δεν ήθελε την άμεση επιστροφή του Μακαρίου (υποστήριζε λύση Κληρίδη).

Στη συνέχεια Αμερικανοί και Βρετανοί προσπάθησαν να αποσοβήσουν την τουρκική εισβολή (εστάλη στην περιοχή και ο υφυπουργός Σίσκο), αν και ο Κίσινγκερ θεωρούσε ότι ματαιοπονούσαν, ότι οι Τούρκοι θα επενέβαιναν όση διπλωματική πίεση και να ασκούσε η Ουάσιγκτον ή το Λονδίνο. Πιο μεγάλη δραστηριότητα έδειξε ο Κίσινγκερ και η Βρετανία (ΥΠΕΞ Κάλαχαν)

στην επίτευξη της εκεχειρίας (1η Διάσκεψη της Γενεύης) και στην προσπάθεια αποσόβησης της δεύτερης εισβολής, τόσο με τη δραστηριοποίηση του Κάλαχαν στη 2η Διάσκεψη της Γενεύης όσο και με νουθεσίες του Κίσινγκερ, με τηλεφωνήματα προς τον Ετζεβίτ όσο και πιέζοντας για λύση (ομοσπονδιακή καντονίων). Ωστόσο, ο Κίσινγκερ δεν δεχόταν σε καμία περίπτωση τον πιο αποτελεσματικό τρόπο που θα σταματούσε τη δεύτερη επέμβαση: την εισήγηση Κάλαχαν, να υπάρξει απειλή για χρήση ένοπλης βίας από Βρετανία- ΗΠΑ, αν οι Τούρκοι επιχειρούσαν νέα επίθεση.

Το καλογραμμένο και καλά τεκμηριωμένο βιβλίο θέτει τέλος στη συνωμοσιολογία για το 1974, κάτι που χωρίς άλλο θα απογοητεύει πολλούς στην Ελλάδα. Μπορούν όμως να παρηγορηθούν με την ιδέα ότι κάποια αρχεία δεν έρχονται στο φως ή ορισμένες προφορικές εντολές απλούστατα δεν καταγράφονται. Επίσης δεν μπορεί να αποκλειστεί εντελώς κάποιο στέλεχος της CΙΑ να είπε όντως «ναι» στον φανατικό εθνικιστή Ιωαννίδη.

Jan Αsmussen

CΥΡRUS ATWΑR

DΙΡLΟΜΑCΥ ΑΝDCΟΝFLΙCΤ DURΙΝGTHE 1974 CRΙSΙS

ΕΚΔ. Ι.Β. ΤΑURΙS, ΛΟΝΔΙΝΟ 2008 ΣΕΛ. 384, ΤΙΜΗ: 75 ΕΥΡΩ