Ερωτευτείτε γιατί χανόμαστε

«Χρειάζεται τουλάχιστον μια κρύα καρδιά για να γραφεί μια ωραία ερωτική ιστορία», μου εξηγούσε τον Απρίλιο ο Τζέφρι Ευγενίδης. «Το να διηγηθείς ότι ο Τζον συνάντησε την Τζιλ, ότι και οι δύο ήταν όμορφοι, ότι άρεσε ο ένας στον άλλον, ότι παντρεύτηκαν κι έζησαν ευτυχισμένοι, δεν έχει μεγάλο ενδιαφέρον. Αλλά αν στον Τζον αρέσει η Τζιλ, και η Τζιλ έχει ένα πόδι, κι όταν έρχεται να την δει ο Τζον τον ντρέπεται εξαιτίας του ποδιού της, ε τότε έχεις την αρχή μιας ιστορίας! Διότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα, μια δυσκολία, ένα μπέρδεμα.

Αυτό είναι το στοιχείο που βρήκα στον πυρήνα όλων σχεδόν των ερωτικών ιστοριών- ακόμα και των πιο αισιόδοξων- τις οποίες ξεχώρισα». Συγγραφέας δύο εξαίρετων μυθιστορημάτων που είχαν και εμπορική επιτυχία ( Αυτόχειρες παρθένοι και Μiddlesex, Εκδ. Libro), αυτός ο 49χρονος σήμερα Αμερικανός, ελληνικής καταγωγής, επέλεξε πράγματι με μόνο κριτήριο το προσωπικό του γούστο 26 από τις πιο ερεθιστικές και πιο καλογραμμένες ερωτικές ιστορίες που γράφηκαν τα τελευταία 120 χρόνια, από τον Τσέχοφ, τον Μούζιλ ή τον Φόκνερ μέχρι τον Κάρβερ, τον Κούντερα ή τη Μάνρο. Κι έτσι γεννήθηκε το βιβλίο με τον υπαινικτικό τίτλο (που αποδόθηκε εύστοχα στα ελληνικά) Της αγάπης μου ο σπουργίτης πέταξε (Εκδ. Libro, μτφ. Άννα Παπασταύρου). Μια υπέροχη ανθολογία 680 σελίδων που δεν μιλά για την αγάπη, αλλά για τις διάφορες εκδοχές του έρωτα, από την ηδονοβλεπτική λαχτάρα ώς την απογοήτευση της σχέσης, από το εφηβικό βάσανο ώς τη γεροντική τρυφερότητα, από τη σεξουαλική αλφαβήτα ώς τη φαντασίωση, με όλες τις ενδιάμεσες αποχρώσεις ή ιδιαιτερότητες, και με μια μαστοριά που θα έπρεπε να αποστομώσει κάθε βασίλισσα της ροζ λογοτεχνίας (αλλά αυτές δεν μαζεύονται με τίποτα…). Είναι χαρακτηριστικό πως παρ΄ ότι επιβεβαιώνουν τις απάνθρωπες αλήθειες του έρωτα, αυτές οι ιστορίες αποζημιώνουν εν τέλει τον αναγνώστη διότι μέσα από αυτές μπορεί να βιώσει τις πολλές και ποικίλες ανταποδοτικές χαρές του. Το γράφει και ο Ευγενίδης στο ωραίο εισαγωγικό του δοκίμιο, σημειώνοντας επιπλέον ότι λειτουργούν και σαν θεραπεία στον νταλκά του έρωτα ή σαν αντίδοτο στη μοιχεία. Η ιδέα ωστόσο δεν ήταν δική του, αλλά του «Μπόνο της λογοτεχνίας», του ταλαντούχου Ντέιβ Έγκερς, προκειμένου να ενισχυθεί το πρόγραμμα 826Chicago κατά του αναλφαβητισμού, για μη προνομιούχα παιδιά 6 έως 18 χρόνων, στα οποία παρέχονται δωρεάν μαθήματα δημιουργικής γραφής. Πετυχημένο!

Σαράντα πέντε σελίδες γλείψιμο, κι όμως δεν κουράζεσαι! Απόφοιτος του Χάρβαρντ, ο Χάρολντ Μπρόντκι (1930-1996) εμφανίζεται στην ανθολογία με δύο ιστορίες από τις οποίες η «Αθωότητα» είναι η πιο σκανδαλιστική. Περιγράφει την προσπάθεια ενός τελειόφοιτου του Χάρβαρντ να οδηγήσει τη φιλενάδα του- αντικείμενο του πόθου όλων εκεί- στον πρώτο της οργασμό, μέσα από μια αριστοτεχνική και σφόδρα εγκεφαλική πράξη αιδοιολειξίας! Ο αναγνώστης παρακολουθεί τις ανάσες, τους γλωττισμούς και τις σκέψεις του καθώς και τις δικές της μεταπτώσεις, και «βλέπει», όπως λέει και ο συγγραφέας, «δυο εικοσάρηδες, μορφωμένους πολύ, αμετάκλητα ντροπαλούς πίσω από το λούστρο της σεξουαλικής τόλμης και της σεξουαλικής πείνας, ψυχολογικά κάπως κουτσουρεμένους και ικανούς μόνο να είναι εν μέρει χρήσιμοι ο ένας στον άλλον…». Ο Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ (1899-1977) από τη μεριά του, δεν περιγράφει καμία περίπτυξη αλλά τις υπαινίσσεται όλες στην «Άνοιξη στη Φιάλτα», όπου παρακολουθεί τις φαινομενικά ανέμελες αλλά στην πραγματικότητα απελπισμένες συναντήσεις δυο παντρεμένων εμιγκρέδων. Συναντήσεις τυχαίες, από το 1917 που πρωτοφιλήθηκαν στα χιόνια ώς τις αρχές του ΄30 που εκείνος σκέφτηκε ότι μπορεί και να την αγαπάει και όλα τέλειωσαν. Ένα μικρό διαμάντι για τη φθαρτότητα του έρωτα και για τη διασταύρωσή της με το εύθραυστο της ζωής και της ίδιας της μνήμης. Ο Άντον Τσέχοφ (1860-1904) πάλι, στην περίφημη «Κυρία με το σκυλάκι», ξεκινά από μια φαινομενικά ανώδυνη ιστορία απιστίας και εγκαταλείπει τους ήρωές του (έναν κατά συρροήν μπερμπάντη που ξελογιάζει μια δυστυχισμένη νιόπαντρη) τη στιγμή που είναι έτοιμοι να πάρουν μιαν απόφαση. Ο πόθος έχει αγγίξει το αντικείμενό του, τα προκαταρκτικά έχουν τελειώσει και τότε, μάς δείχνει ο συγγραφέας, αρχίζουν τα πραγματικά προβλήματα του έρωτα. «Όταν πρωτοδιάβασα αυτήν την ιστορία», μου σχολίαζε ο Ευγενίδης, «ήμουν νέος και δύσπιστος και θεωρούσα ότι αυτοί οι δύο νομίζουν πως είναι ερωτευμένοι κι ότι ετοιμάζονται να επαναλάβουν μια σχέση σαν αυτές από τις οποίες θέλησαν να ξεφύγουν. Τώρα που την ξαναδιάβασα πιο μεγάλος και πιο συναισθηματικός, βλέπω δυο ανθρώπους που, χάρη σε κάτι σαν θαύμα, συναντούν το ταίρι τους στη μέση της ζωής τους». Έτσι συμβαίνει με την καλή λογοτεχνία:

επιτρέπει πάντα πολλές αναγνώσεις!

Η αγάπη πάντως δεν είναι απαραίτητα το επόμενο στάδιο του έρωτα, αφού ανθεί μόνο όταν παραμερίσουμε το «εγώ» μας (βλ. τη ζοφερή ιστορία της Άλις Μάνρο). Αυτό συμπεραίνει κανείς από αυτές τις ιστορίες· κι ακόμα, ότι ο έρωτας δεν φυτρώνει σαν το χορτάρι, αλλά μπορούμε να τον νιώσουμε μόνο μερικές φορές, και μόνο αν είμαστε τυχεροί! Βουρρρ λοιπόν, κι ας σπάσουμε τα μούτρα μας. Διότι όπως λέει ο Ευγενίδης παραπέμποντας στον Λατίνο ποιητή Κάτουλο και στην ερωτική περιπέτειά του, «Κάλλιο ένα σπουργίτι ζωντανό ή νεκρό, παρά καθόλου κελάηδημα πουλιών»!