Από τη μύγα ξίγκι

Το «Κοκτέιλ Πάρτι» του Έλιοτ παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών, στην Πειραιώς 260
Αναρωτιέμαι αν κάποιος έστελνε ακόμη και στην εποχή που γράφτηκε (1949) το «Κοκτέιλ Πάρτι» του Τ.S. Εliot σε χειρόγραφο σε κάποιον διεθνή διαγωνισμό ή σε κάποιον σοβαρό θίασο με ψευδώνυμο, αν δηλαδή απέκρυβε πως ήταν προϊόν της πένας του ποιητή που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας έναν χρόνο πριν, αναρωτιέμαι, λέω, τι τύχη θα είχε, αν θα βρισκόταν σοβαρή επιτροπή να το επιλέξει και να το βραβεύσει ή σοβαρός θίασος να ρισκάρει να ανεβάσει στη σκηνή ένα καραμπινάτο μπουλβάρ άγνωστου συγγραφέα. Γιατί, κακά τα ψέματα, το έργο αυτό του νομπελίστα ποιητή στη δύση της καριέρας του είναι ένα έξυπνο, χωρίς άλλο, φιλοσοφίζον ελαφρώς, αναμφισβήτητα, καλά δομημένο, κατά τις συνταγές του γαλλικού μπουλβάρ, έργο με μικρές δόσεις αγγλικού χιούμορ και μιας επιπόλαιης πρέζας ψυχανάλυσης του σαλονιού. Χωρίς ίχνος δράσης, χωρίς συγκρούσεις, χωρίς εντάσεις, με όλες τις σχέσεις μέσα σε ελεγχόμενους σάκους ή, αν θέλετε, δοκιμαστικούς σωλήνες εργαστηρίου, ώστε οι αντιπαλότητες να μην ξεφεύγουν από τα θεμιτά όρια της ευπρέπειας και των καλών τρόπων.

Παραπονιόταν ο ποιητής πως, όταν το έργο του παίχτηκε, κανείς δεν αντιλήφθηκε πως αναφερόταν, έστω ακροθιγώς, στον μύθο της «Άλκηστης» του Ευριπίδη. Και γιατί να το αντιληφθεί κανείς;

Επειδή ένας τάχα, εν αρχή, σε ένα πάρτι ακάλεστος επισκέπτης, ακούγοντας πως η σύζυγος του σπιτιού εγκατέλειψε τον σύζυγό της, υπόσχεται να την φέρει πίσω, υπόσχεση που πραγματοποιεί για να αποδειχθεί πως είναι ένας ψυχίατρος που έχει επιφορτιστεί από φιλικό πρόσωπο του ζεύγους να διερευνήσει τις σχέσεις τους και, λειτουργώντας σαν πνευματικός, να τους δώσει έναν Προορισμό, ανοίγοντάς τους ένα παράθυρο προς τη Θεία Πρόνοια!

Η προσπάθεια του ποιητή να συνδυάσει την ευέλικτη φόρμα των έργων σαλονιού και της κωμωδίας ιδεών και χαρακτήρων με τις έμμονες ιδέες του για τη Θεία Χάρι, την Πρόνοια του Θεού και τον Προορισμό μάλλον αποτυγχάνει. Και αποτυγχάνει γιατί, δυστυχώς γι΄ αυτόν, η φόρμα και η δυναμική της επικρατεί και καθιστά τον όποιον προβληματισμό σκέτο κουβεντολόι. Το έργο είναι γραμμένο σε στίχους, αλλά κυριαρχεί ό,τι πράγματι επαναστατικό έφερε στην ευρωπαϊκή ποίηση ο Έλιοτ. Κατέστησε και καθιέρωσε ως ποιητική ύλη την καθημερινή λέξη, τον ρυθμό της οικείας λαλιάς και τη φυσικότητα της εκφοράς. Το «Κοκτέιλ Πάρτι» είναι ένα έργο που σέρνεται με συνεχείς παρεμβολές, συχνά αμήχανες, εισόδων και εξόδων απροσδόκητων γραφικών ατόμων που τρενάρουν την εξέλιξη με μερικές χαριτωμένες δόσεις χιούμορ, παραξενιάς και αδιακρισίας. Αρχίζει με ένα πάρτι, τελειώνει με ένα πάρτι και μεσολαβούν δύο σχοινοτενείς σκηνές, όταν η σύζυγος επιστρέφει και δίνονται εξηγήσεις που οδηγούν σε αδιέξοδο και όταν η διένεξη φτάνει στον ψυχίατρο (τον υποτιθέμενο Ευριπίδειο Ηρακλή, Θεέ και Κύριε, γιατί ο μέσος θεατής να το μαντέψει και γιατί δεν θα μπερδευτεί περισσότερο από ό,τι θα διαφωτιστεί;) για να του δοθεί το κλειδί της συμφιλίωσης μέσω της βαθιάς κατανόησης της ανεκδήλωτης έως τότε αγάπης, της προίκας του Θεού στους συγκατανεύοντες και συγχωρούντες ανθρώπους.

Αν ψάξει κανείς με το στανιό να βρει, εκτός από τον θεολογικό κάλο του ποιητή, μια ενδιαφέρουσα παράμετρο που να διαφοροποιεί το έργο του από ένα έργο του Πανιόλ, του Σοβαζόν, του Νόελ Κάουαρντ, του δικού μας Αλέκου Λιδωρίκη ή του Ιωαννόπουλου ή του Καγιά, θα μπορούσε να ψαρέψει μερικά ψελλίσματα για την ασυνεννοησία των ανθρώπων, την έλλειψη επικοινωνίας, την επιπολαιότητα των σχέσεων και τη μέριμνα για το σαρκίο και την καριέρα.

Τι είναι λοιπόν αυτό το έργο που ακόμη και στην Αγγλία παίζεται σπάνια; Είναι ένα μαστοράδικο κείμενο, αξιοποιήσιμο μόνο από σωτήρες μαστόρους ηθοποιούς.

Και στην Ελλάδα ευτύχησε στο πλαίσιο του προγράμματος του Φεστιβάλ Αθηνών στην αίθουσα Δ, Πειραιώς 260. Ευτύχησε πρώτα μεταφραστικά στα έμπειρα χέρια του Γ. Δεπάστα. Η εύρυθμη μετάφρασή του μεταμφιέστηκε σε φυσική και ρητορική πρόζα. Ευτύχησε στον σκηνικό χώρο που σχεδίασε και εκτέλεσε ο Παντελιδάκης. Η άψογη αρχιτεκτονική με τις αρκάδες δημιούργησε έναν άνετο, πλούσιο και φωτεινό χώρο όπου μέσα του σαν τις μύγες τις φωτοχαρείς καίγονται οι άνθρωποι από τα συμπλέγματά τους και τα ανομολόγητα πάθη τους.


Ζυγιασμένες σχέσεις

Η μουσική του Κ. Βήτα έδωσε ενδιαφέρον βάθος στις καταστάσεις, που δεν το έδωσε ο συγγραφέας στη σκηνική πράξη. Η Μαραγκουδάκη φώτισε τα σκηνικά, το σαλόνι και το στενό, μίζερο γραφείο του ψυχαναλυτή Ηρακλή (!) έξοχα. Η Βαρβάρα Μαυρομάτη αυτή τη φορά ευτύχησε. Ένας ανάλογος παλαιότερα Κλοντέλ τής είχε ξεφύγει. Τώρα δίδαξε τους ρόλους με τον αέρα και το ύφος του κλασικού μπουλβάρ και δεν αδίκησε τον Έλιοτ. Η παράσταση είχε συνοχή ύφους, ρυθμό, ζυγιασμένες σχέσεις, ελεγχόμενες εκρήξεις όπως τις υποβάλλει το κείμενο. Και χιούμορ, αυθεντικό χιούμορ χωρίς επιτήδευση και κάμωμα.


Ο φόβος του απροσδόκητου

Δύο ηθοποιοί που συχνά, όχι πάντα με υπαιτιότητά τους, χρησιμοποιούν έντονη μανιέρα, τώρα έλαμψαν. Ο Λάζαρος Γεωργακόπουλος είχε τόσο δουλέψει σε βάθος τον συνδυασμό αποτυχημένου, κυνικού, κρυφά ευαίσθητου και ανεκδήλωτου πάθους άνθρωπο με άκρα εσωτερική συνέπεια και ψυχραιμία, ιδιάζουσα ταξική.

Ο Λεμπεσόπουλος έπλασε τον καλύτερο έως τώρα ρόλο του στον Ηρακλή, δίνοντας, ως υποψιασμένος καλλιτέχνης, κάτι και από το σατυρικόυπόβαθρο του Ευριπίδειου ρόλου.

Η Σακελλαροπούλου αναδείχθηκε μια έξοχη ντάμα του κλασικού γαλλικού μπουλβάρ και του αγγλικού σαλονιού με μια αδιόρατη animus δίπλα στην ερωτεύσιμη anima.

Ο Στέριογλου, πολύ σωστά, επιστράτευσε τη μανιέρα του για να υποστηρίξει έναν τυπικό μπαλαντέρ, ιδιότυπο και χαρίεντα. Οι δύο νεώτεροι της διανομής, ο Όμηρος Πουλάκης και η Μαρίσσα Τριανταφυλλίδου είναι φερέλπιδες παρουσίες με σκηνική γοητεία, άνεση, πλούσια εφόδια τεχνικής και περιουσία συναισθημάτων. Άφησα τελευταία την Μάγια Λυμπεροπούλου για να την ευχαριστήσω που κατόρθωσε σε έναν έντεχνα επιπόλαιο αλλά στρατηγικά δραματουργικά πανούργο ρόλο, να συγκεφαλαιώσει μια γενναία παράδοση ανάλογων ρόλων στην ελληνική σκηνή. Σχεδίασε τον ρόλο της με υλικά Κατερίνας, Αρώνη, Παΐζη, Λαμπροπούλου προσθέτοντας την προσωπική της πινελιά, που δίνει πάντα ένα υπαρξιακό βάθος μιας ταραχής στα ανθρώπινα και πίσω από την προσωπίδα της αφέλειας κρύβεται ο φόβος του απροσδόκητου.