Ο «κοιλαράς» με την κόκκινη μύτη

Η σημερινή, δική μας, αντίδραση σε αντικειμενικές βιογραφήσεις του Σωκράτη όπως του Άγγλου καθηγητή, ή σατιρικές γελοιογραφήσεις όπως του Αριστοφάνη έγκειται στο γεγονός πως έχουμε εμποτιστεί με έναν Σωκράτη, ιδρυτή, θεμελιωτή και απόλυτο εκφραστή της Δυτικής Παιδείας. Αλλά αυτός ο Σωκράτης δεν είναι ο ιστορικός, ο καθημερινός προγάστωρ με την κόκκινη μύτη θαμώνας των γυμναστηρίων και των συμποσίων. Αυτόν τον περιγράφει έξοχα, ο φίλος του και έξοχος «ρεπόρτερ» Ξενοφώντας στα «Απομνημονεύματα», σπουδαίο ντοκουμέντο τελείως άγνωστο στην ελληνική εκπαίδευση.

Ο Σωκράτης της δυτικής φιλοσοφίας για την Παιδεία είναι ο πλατωνικός Σωκράτης, ένα «θεατρικό προσωπείο», μια κατασκευή του φιλόσοφου μαθητή που μέσω του δασκάλου περνάει τις έξοχες όντως φιλοσοφικές του θεωρίες, που δεν είναι βέβαια αντιγραφή του δασκάλου του. Διότι αν είναι αντιγραφή και ο Πλάτων είναι απλώς ένας στενογράφος, ένας πρακτικογράφος ή ένας ρεπόρτερ, τότε δεν είναι φιλόσοφος. Αν είναι ο μέγας φιλόσοφος που δεχόμαστε πως είναι, τότε ο Σωκράτης είναι ένας ρόλος που διατυπώνει την πλατωνική σκέψη. Διαβάζω με απόλαυση τον ιδιότυπο ερωτικό «αλήτη», γκουρού, «γέροντα» της αθηναϊκής αγοράς και τα χουνέρια που στήνει στους συμπολίτες του και διαβάζω με απέραντο θαυμασμό όσα σοφά συζητά ο εξαίσιος ρόλος του Σωκράτη, ο θεατρικότατος διαλεκτικός μεταφυσικός που σκάρωσε ο Πλάτων από μια βαθιά, πιστεύω, τραυματική ενοχή, που φοβήθηκε, αριστοκράτης και συντηρητικός, σε μέρες αντεκδίκησης να παραστεί μαζί με άλλους τολμηρότερους στις τελευταίες στιγμές του δασκάλου στο δεσμωτήριο. Ο Νίτσε τον πλατωνικό Σωκράτη πολεμά!