Πολιτισμός By the book

«Η κρίση θα φέρει την πτώση του νεοφιλελευθερισμού»

06/06/2009, 07:00

Αριστοτελία Πελώνη

4 λεπτά

ΚΙ ΟΜΩΣ, Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΔΕΝ
ΘΑ ΑΦΗΣΕΙ ΠΙΣΩ ΤΗΣ ΜΟΝΟ ΣΥΝΤΡΙΜΜΙΑ.
ΘΑ ΦΕΡΕΙ ΤΗΝ ΠΤΩΣΗ ΤΟΥ
ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ,
«ΜΙΑ ΜΕΓΑΛΗ ΑΛΛΑΓΗ, ΟΠΩΣ ΕΓΙΝΕ
ΚΑΙ ΜΕ ΤΟ ΚΡΑΧ ΤΟΥ ΄29», ΛΕΕΙ ΣΤΟ
«ΒΙΒΛΙΟΔΡΟΜΙΟ» ΕΝΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ
ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΟΥΣ
ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ. ΤΟ ΒΕΒΑΙΟ, ΠΙΣΤΕΥΕΙ
Ο ΜΑΪΚΛ ΜΑΝ, ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ «ΟΙ
ΗΠΑ ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΝ ΠΙΑ ΝΑ ΕΛΕΓΧΟΥΝ
ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ
ΣΥΣΤΗΜΑ»
«Η κρίση, βέβαια, δεν είναι αρκετά σοβαρή για να προκαλέσει τη δημιουργία ενός νέου νιου ντιλ. Ωστόσο, μπορεί να δούμε ένα νέο Μπρέτον Γουντς, μια νέα μορφή διεθνούς συμφωνίας, στην οποία οι ΗΠΑ δεν θα έχουν πια την πρωτοκαθεδρία, καθώς δεν μπορούν πλέον να ελέγχουν το σύστημα από το οποίο αναδύονται δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ινδία» σημειώνει ο Μάικλ Μαν, καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας του Λος Άντζελες και ένας από τους σημαντικότερους θεωρητικούς της ιστορικής κοινωνιολογίας της εποχής, τον οποίο πολλοί συγκρίνουν με τον Μαξ Βέμπερ.

Στο κορυφαίο έργο του Οι πηγές της κοινωνικής εξουσίας (Πόλις), το οποίο πολλοί έχουν αντιπαραβάλει με το βιβλίο του Βέμπερ Οικονομία και κοινωνία , ο Μαν χαρτογραφεί τέσσερις διακριτές μορφές εξουσίας· την ιδεολογική, τη στρατιωτική, την οικονομική και την πολιτική, οι οποίες θεωρεί ότι λειτουργούν σε ολόκληρο το φάσμα της ιστορικής πορείας. Σε συγκεριμένες φάσεις ή περιόδους, υποστηρίζει ο συγγραφέας, μια πηγή εξουσίας μπορεί να λάβει την πρωτοκαθεδρία, αλλά συνολικά, δεν μπορούν να καθοριστούν γενικές σχέσεις προτεραιότητας. Η θεώρηση του Μαν δεν καταλήγει σε μοντέλα για την άνοδο και την πτώση των πολιτισμών. Όσο για το σημαντικότερο σημείο τριβής ανάμεσα στη μαρξιστική και τη βεμπεριανή θεωρία, αν, δηλαδή, η οικονομική εξουσία είναι αποφασιστική για τον καθορισμό

Η Ευρώπη υποτιμά την πολυμορφία της. Δεν θα προχωρήσει πολύ ώστε να γίνει κάτι περισσότερο από μια ενιαία αγορά. Δεν κατάφερε να βρει ούτε κοινή απάντηση στην κρίση

της μορφής των κοινωνιών, για τον Μαν πρόκειται για ένα εμπειρικό ερώτημα, το οποίο πρέπει κάθε φορά να υποβάλλεται σε ιστορικό έλεγχο.

Σήμερα, μεσούσης της οικονομικής κρίσης, βρισκόμαστε άραγε σε φάση πρωτοκαθεδρίας της οικονομικής εξουσίας; «Αντιθέτως», απαντά ο Μαν. Και η ιδεολογική δύναμη; Είναι ακόμα ισχυρή; «Υπήρξε ισχυρή στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα. Ο νεοφιλελευθερισμός κυριάρχησε ολόκληρο τον 20ό αιώνα, ιδιαίτερα στις αγγλοσαξονικές χώρες, στη Βρετανία και στις ΗΠΑ, γιατί αυτές είχαν ήδη ισχυρά ριζωμένη τη φιλελεύθερη παράδοση. Οι ιδεολογίες έχουν ακόμη μεγάλη σημασία, παρ΄ ότι δεν είναι πια τόσο ιερές και θηριώδεις όσο στο παρελθόν. Οι ιδεολογίες, επίσης, πολλές φορές προκύπτουν και ως απάντηση σε κρίσεις, όπως έγινε με τον φασισμό. Δεν ξέρουμε, ωστόσο, τι θα προκύψει από τη σημερινή κρίση».

Παρά τις Κασσάνδρες, σύμφωνα με τις οποίες η παγκοσμιοποίηση έχει υπονομεύσει την ιδέα της εθνικής κυριαρχίας, ο Μαν θεωρεί ότι το έθνοςκράτος δεν πρόκειται να εξαφανιστεί σύντομα. «Το κράτος είναι ακόμη ισχυρό, παρά τα όσα έχουν υποστηριχθεί κατά καιρούς. Είναι τα πιο αδύναμα κράτη που υφίστανται τις συνέπειες της παγκοσμιοποίησης. Και η Αριστερά στην Ευρώπη μιλάει για επιστροφή στον κεϊνσιανισμό. Δεν ξέρουμε τι θα αναδυθεί από αυτή την κρίση, αλλά δεν μπορούμε να επαναλάβουμε λύσεις του παρελθόντος. Χρειάζεται μια νέα μορφή διεθνούς συμφωνίας, η οποία θα επιβάλλει περιορισμούς στην αγορά. Αλλά το σίγουρο είναι ότι το κράτος επιστρέφει» απαντά, ενώ θεωρεί ότι το μέλλον θα εξαρτηθεί από «τις επιλογές που θα κάνουμε, καθώς και από τα πολιτικά και κοινωνικά κινήματα».

Πάντως, δηλώνει αισιόδοξος, καθώς θεωρεί πως η εμφάνιση νέων οικονομικών δυνάμεων όπως η Ινδία και η Κίνα, θα συμβάλουν στην ανάδυση «ενός πολυπολικού συστήματος».

Ο Μαν είναι κάτοχος διπλής υπηκοότητας, της βρετανικής και της αμερικανικής. Εξομολογείται, ωστόσο, ότι δεν νιώθει άνετα, ούτε στη μία, ούτε στην άλλη. «Η Βρετανία είναι τόσο κοντά στις ΗΠΑ, που νιώθω το ίδιο άβολα τόσο στις ΗΠΑ όσο και στη Βρετανία. Πιστεύω ότι η Ευρώπη υποτιμά τη πολυμορφία της. Και απ΄ ό,τι φαίνεται, δεν θα προχωρήσει πολύ, για να γίνει κάτι περισσότερο από μια ενιαία αγορά. Δεν κατάφερε να βρει ούτε μια κοινή απάντηση στην κρίση. Όσο η Γαλλία και η Γερμανία κυριαρχούσαν στην Ε.Ε., τα πράγματα ήταν καλά. Αλλά όχι πια».