«Με τα μαχαίρια δεν παίζεις»

ΣΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ ΜΙΑ
ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙ ΝΑ ΕΠΙΒΙΩΣΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΟΡΙΣΕΙ ΤΗ
ΜΟΙΡΑ ΤΗΣ. ΑΘΩΑ ΚΟΡΗ, ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΗ ΕΦΗΒΗ, ΕΡΩΤΕΥΜΕΝΗ
ΝΕΑ, ΖΟΡΙΣΜΕΝΗ ΣΥΖΥΓΟΣ, ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΗ
ΜΑΝΑ, ΣΥΜΠΟΝΕΤΙΚΗ ΑΔΕΛΦΗ. Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΗΣ ΧΕΛΕΝΕ
ΑΝΤΙΚΡΥΖΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΜΙΑΣ
ΧΩΡΑΣ. ΣΤΑ ΜΕΤΟΠΙΣΘΕΝ ΤΗΣ ΑΛΛΟΤΕ ΕΜΠΟΛΕΜΗΣ ΚΑΙ
ΑΛΛΟΤΕ ΕΤΟΙΜΟΠΟΛΕΜΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ, Η ΖΩΗ ΤΣΑΛΑΚΩΝΕΙ
ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ
Η μυθοπλασία που αφορά τον Α΄ και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ενδιαφέρεται κυρίως για τα πεδία των μαχών, τα κολαστήρια των στρατοπέδων και τα σφαγεία των πόλεων. Σπανιότερα εστιάζει στα μετόπισθεν. Η φρίκη, το αίμα, ο πόνος περισσεύουν. Όσο οι πατεράδες, οι γιοι, οι αδελφοί, οι αγαπημένοι πολεμούν, οι γυναίκες προσπαθούν να συνεχίσουν τη ζωή τους. Και τα καταφέρνουν.

Η Γιούλια Φρανκ γεννήθηκε το 1970 στο Ανατολικό Βερολίνο. Το 1977, η οικογένειά της πέρασε στο Δυτικό Βερολίνο. Η συγγραφέας δεν έχει ζήσει τον πόλεμο. Έχει βιώσει όμως τα απότοκά του στη διχασμένη γερμανική μητρόπολη. Η Γιούλια Φρανκ ανήκει στη συνομοταξία των συγγραφέων που σπούδασαν Λογοτεχνία και έζησαν στο εξωτερικό (ΗΠΑ, Μεξικό, Γουατεμάλα). Το βιβλίο της Η γυναίκα του μεσημεριού τιμήθηκε με το εγκυρότερο γερμανικό βραβείο. Από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ώς τη μεταπολεμική Γερμανία τής δεκαετίας του 1950. Από τη γερμανική επαρχία ώς το μεσοπολεμικό Βερολίνο. Η Γιούλια Φρανκ αφηγείται την ιστορία μιας γυναίκας- αλλά και την ιστορία μιας χώρας- που αναζητούν την ταυτότητά τους και αγωνίζονται να επιβιώσουν.

Ανίερος γάμος
Το μυθιστόρημα χωρίζεται σε πέντε μέρη: «Πρόλογος», «Όλος ο κόσμος είναι στα πόδια μας», «Ομορφότερο θέαμα από τούτο δεν υπάρχει», «Νυχτερινή παγίδα», «Επίλογος». Η αφήγηση δεν εκτυλίσσεται ευθύγραμμα. Στον Πρόλογο η ιστορία αποκαλύπτεται λίγο πριν από το τέλος της. Στη συνέχεια, με μια μακρά αναδρομική αφήγηση, η οποία απλώνεται σε τρία κεφάλαια, τα γεγονότα παίρνουν τη θέση τους. Ο Επίλογος σφραγίζει τα αισθήματα και τις σχέσεις των ηρώων. Πρόλογος και Επίλογος κυκλώνουν την κυρίως αφήγηση και μετακινούν το βλέμμα του αφηγητή.

Η ιστορία έχει ως εξής: ο Λούντβιχ Βίρτσιχ, Γερμανός τυπογράφος, ερωτεύεται και παντρεύεται την Εβραία Ζέλμα. Οι δύο κόρες του ανίερου ζεύγους, η Μάρθα και η Χελένε, μεγαλώνουν ως προτεστάντισσες στη γερμανική επαρχία. Η θρησκεία της μάνας δεν αναφέρεται ποτέ, όμως η τοπική κοινωνία ξέρει, φρικιά, απαξιώνει. Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ξεσπά. Ο πατέρας φεύγει για το μέτωπο, παρά τις ισχυρές αντιρρήσεις της μάνας. Η έφηβη καλλονή Μάρθα και η παιδίσκη Χελένε μένουν στο σπίτι, με την παρανοημένη μητέρα και την υπηρέτρια. Η Μάρθα, έπειτα από έναν αποτυχημένο δεσμό με έναν Εβραίο, και ενώ λαμβάνει την εκπαίδευση της νοσοκόμας, προσκολλάται στη Λεοντίνε, μια ευφυή νεαρή γυναίκα. Η σχέση τους εξελίσσεται σε θυελλώδη ερωτικό δεσμό, που διακόπτεται, όταν η Λεοντίνε αποφασίζει να κάνει έναν προσχηματικό γάμο. Με τον τρόπο αυτό, θα καταφέρει να φύγει στο Βερολίνο, για να σπουδάσει γιατρός.

Η Χελένε ξεχωρίζει στο σχολείο. Είναι προικισμένη και ευφυής. Όμως ακολουθεί την εκπαίδευση της αδελφής της: είναι αδιανόητο να σπουδάσει. Τα δυο κορίτσια μαραζώνουν στην επαρχία, γιατροπορεύουν τον πατέρα τους που επιστρέφει σακάτης από τον πόλεμο, φροντίζουν την αλλοπαρμένη μάνα. Όταν ο πατέρας πεθαίνει, αρπάζουν την ευκαιρία που τους παρουσιάζεται και αναχωρούν για το Βερολίνο. Μια εύχαρις και ανδροβόρα ξαδέλφη της μητέρας τους τις φιλοξενεί και τις μυεί στη μεσοπολεμική μητρόπολη. Η Μάρθα βουτάει στα ναρκωτικά. Ξαναβρίσκει τη Λεοντίνε. Η Χελένε ερωτεύεται, όμως ο αγαπημένος της σκοτώνεται τη μέρα που θα της έκανε για πολλοστή φορά πρόταση γάμου. Η Χελένε βιώνει ένα παμφάγο πένθος.

Ένας Γερμανός μηχανικός την ερωτεύεται, της προμηθεύει πλαστά χαρτιά και την παντρεύεται. Όμως μόλις ανακαλύπτει πως δεν είναι παρθένα, ο έρωτάς του εξαχνώνεται. Η Χελένε του γεννά ένα γιο. Προσπαθεί να μεγαλώσει το παιδί μόνη της, μέσα στον τρόμο του πολέμου. Όταν ο ρωσικός απελευθερωτικός στρατός προελαύνει στο Βερολίνο, η Χελένε παίρνει τη μεγάλη απόφαση.

Πρέπει να αναζητήσει τη χαμένη αδελφή της. Να απαγκιστρωθεί από το παιδί της. Να το αφήσει να ζήσει μακριά της. Μόνο έτσι θα το προστατέ- ψει.

Γιούλια Φρανκ

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΟΥ ΜΕΣΗΜΕΡΙΟΥ

ΜΤΦ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΑΥΛΟΥ, ΕΚΔ.
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ, 2009, ΣΕΛ. 413, ΤΙΜΗ 23 ΕΥΡΩ