ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Μια άδοξη συνάντηση στη Μόσχα

Ο Μαξίμ Γκόρκι (1868-1936), ξεχασμένος κάπως σήμερα, δέσποζε στην παγκόσμια πεζογραφία την περίοδο του Μεσοπολέμου και αρκετά χρόνια μετά. Στο πολυδιαβασμένο του μυθιστόρημα Μάναμια ανυποψίαστη νοικοκυρά μεταβάλλεται σε αγωνίστρια μετά τον χαμό του γιου της στα βίαια γεγονότα του 1902. Στα πρώτα θεατρικά του Μπρεχτ, φαίνεται να έχει δεχτεί επιδράσεις από το μυθιστόρημα. Το βιβλίο που έχει πολλές φορές εκδοθεί και σε δόκιμες μεταφράσεις (Άρης Αλεξάνδρου, Μέλπω Αξιώτη κ.ά.) δεν άφησε αδιάφορο τον Γιάννη Ρίτσο. Οι θεατρικές και ποιητικές του μάνεςσυνομιλούνμε την αρχέτυπη του Γκόρκι. Η επανέκδοση των διηγημάτων του Π. Πικρού έφερε στην επικαιρότητα άλλο έναν ενοφθαλμισμό του Ρώσου συγγραφέα στα καθ΄ ημάς.

Με τον Παναΐτ Ιστράτι, τον επονομαζόμενο Γκόρκι των Βαλκανίων, ο Καζαντζάκης συνάντησε στη Μόσχα τον αυθεντικό της Ευρώπης. Η συμπεριφορά του διέψευσε τις προσδοκίες τους: αντάλλαξαν λίγα λόγια περί Μπαλζάκ και Ντοστογιέφσκι και μετά τους άφησε γιανα συζητήσει με μερικούς νέους το νέο πρόγραμμα πνευματικής προπαγάνδας(Ν. Εστία, 1942).