ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΚΑΙ ΑΣΕΒΕΙΑ

«Αλλάζει ο άνθρωπος ή το ποτάμι;».

Το συχνό ερώτημα του Κ. Θ. Δημαρά διατηρεί την αξία του, ιδίως σε ό,τι αφορά τη συνάντησή του με τον Φίλιππο Ηλιού. Η απάντηση που δίνει η Πόπη Πολέμη προκύπτει αβίαστα από το υλικό της. Αλλάζεικαιο άνθρωπος και το ποτάμι. Πράγματι, στα χρόνια που μεσολάβησαν, οι μετατοπίσεις της σκέψης και των δύο ιστορικών ήταν πολλές. Τις εξηγεί με τρόπο πειστικό και αναλυτικό η συγγραφέας, καθώς εκθέτει τους όρους που οδήγησαν τον Φ. Ηλιού να διευρύνει σταδιακά τους ιδεολογικούς του προσανατολισμούς με τα Δημαρικά «φροντίσματα», αλλά και τον Κ. Θ. Δημαρά να ενσωματώσει τις ανησυχίες του μαρξιστή συνεργάτη του στις διαδοχικές επεξεργασίες τηςΙστορίας της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.

Ενδιάμεσος κρίκος θα πρέπει ασφαλώς να θεωρηθούν οι νεωτερικές αναζητήσεις της σχολής των Αnnales, αλλά και το, ολοένα πιο πιεστικό, κοινό αίτημα για την απόρριψη των μύθων και των πλαστών παραδόσεων που κρατούσαν δέσμια τη νεοελληνική ιστοριογραφική συνείδηση. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Κ.Θ. Δημαράς έγραψε τη διανοητική βιογραφία του «εθνικού ιστορικού» Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου, και ο Φίλιππος Ηλιού, ως ιστορικός και ως πολίτης, άνοιξε μέτωπο με τον νεοελληνικό εθνικισμό και τη φρονηματιστική «εθνωφελή» επιστήμη. Ο διάλογος είχε ήδη αποδώσει καρπούς, κυρίως σε ό,τι αφορούσε «τις ιδεολογικές χρήσεις της ιστορίας».

Εξοικειωμένη με την υλικότητα των βιβλίων, η Πόπη Πολέμη ανασυνθέτει ένα ολόκληρο διανοητικό σύμπαν μέσα από τα ίχνη των αναγνωστικών σημειώσεων, και των παρακειμενικών ενδείξεων. «Με σεβασμό και ασέβεια» απέναντι στους δασκάλους της (Ηλιού και Δημαρά) ανασυνθέτει τα τεκμήρια μιας επιστημονικής και πολιτικής σχέσης, «κλείνοντας το μάτι» στους επαρκείς αναγνώστες, που θα απολαύσουν την «παρτίδα» πάνω στη σκακιέρα τηςΙστορίας της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.

Ο Γιάννης Παπαθεοδώρου διδάσκει Νεοελληνική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων