Φαινόμενα

Γαϊτανάκι σκανδάλων
, ΤηςΠόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Το ατέλειωτο γαϊτανάκι σκανδάλων κάνει πολλή τηλεόραση, αλλά παγιδεύει την κοινωνία σε μια ατμόσφαιρα δικαστικού συντηρητισμού
Σύμφωνα με τη μηνιαία δημοσκόπηση της GΡΟ που παρουσίασε η «Ανατροπή» (Μega), το 77% των πολιτών περιμένουν από τους πολιτικούς να ασχοληθούν με το πρόβλημα της οικονομίας και όχι με τα σκάνδαλα. «Είναι φανερό, δυστυχώς, ότι βρισκόμαστε μακριά από τους πολίτες με συζητήσεις σαν κι αυτή», είπε σε μια στιγμή αυτοκριτικής η Άννα Διαμαντοπούλου, όταν η συζήτηση στο στούντιο μεταξύ εκπροσώπων κομμάτων είχε παγιδευτεί στη σκανδαλολογία, παρά τα εκκωφαντικά μηνύματα της δημοσκόπησης.

Την επομένη όλα τα δελτία ειδήσεων έχουν λεπτομερή πληροφόρηση για τους λογαριασμούς του κ. Παυλίδη, τη συχνότητα των καταθέσεων, τους λογαριασμούς Μανούση και άλλα παρόμοια αστυνομικά. Η ντετεκτιβική παρακολούθηση των διαδρομών του χρήματος (εκείνο το «follow the money» έχει γίνει εθνικό σύνθημα!) αποτελεί την πλέον συναρπαστική διαδικασία κάθε σκανδάλου, το οποίο καταλαμβάνει την επικαιρότητα με το ίδιο πάντα ενημερωτικό τελετουργικό, που ερεθίζει ίσως τα ηδονοβλεπτικά ανακλαστικά του κοινού, αλλά ελάχιστα ανταποκρίνεται στην ουσία της ενημέρωσης.

Όπως κι αν έχει,η υψηλή τηλεθέαση και μαζί οι υψηλές προσδοκίες ότι η αποκάλυψη ενός σκανδάλου θα φέρει την κάθαρση, οδήγησαν την πολιτική στην αντιγραφή των μεθόδων της τηλεόρασης, με αποκορύφωμα την προεκλογική εκστρατεία της Ν.Δ. και την αλήστου μνήμης μπαϊρακτάρειο επικοινωνιακή πολιτική περί «νταβατζήδων» που θα πατάξει ως κυβέρνηση.

Ήταν η πιο κρίσιμηαπόδειξη της στρέβλωσης της πολιτικής από τη συνάντησή της με την τηλεόραση, καθώς έγινε πιο ευανάγνωστο στη σαπουνοπερική σκηνοθεσία της πρώτης ο κανόνας της μικροαστικής ηθικής, με βάση την οποία στήνονται οι τηλεδίκες στα ριάλιτι και τις εκπομπές καταγγελίας.

Όλα αυτά έχουν την αρχή τους στο «βρώμικο ΄89». Τότε που συνέπεσε η έναρξη της λειτουργίας της ιδιωτικής τηλεόρασης με την πιο έντονη πολιτικά περίοδο της μεταπολίτευσης. Λίγο αργότερα, το Ειδικό Δικαστήριο θα γινόταν η πιο συναρπαστική εθνική σαπουνόπερα σε απ΄ ευθείας μετάδοση. Ήταν η εποχή που επικρατούσε θολούρα για τα όρια της ενημέρωσης από την ιδιωτική τηλεόραση. Υπήρξε η πλάνη ότι πρόκειται για την ελεύθερη ενημέρωση, δίνοντας στον όρο την πολιτική χροιά, που είχε ρίζες στην αντίσταση κατά της χουντικής λογοκρισίας. Μπέρδεμα.

Το «infotainment»ήταν ακόμη άγνωστη έννοια στην Ελλάδα, παρά το ότι εξ αρχής ήταν οι μόνοι κανόνες τους οποίους ακολούθησαν τα εγχώρια δελτία και οι ενημερωτικές εκπομπές. Αυτή ήταν και η μεγάλη σύγχυση, καθώς οι κανόνες του θεάματος επιβλήθηκαν περίπου σαν κανόνες της δημοκρατίας. Όσο πιο σκοτεινά τα σενάρια της διαπλοκής, όσο πιο μυστηριώδεις οι φήμες, όσο πιο μεγάλα τα πάθη που απελευθέρωνε το θέαμα του Ειδικού Δικαστηρίου, τόσο πιο συναρπαστικό γινόταν το μιντιακό παραμύθι της εποχής, που υποσχόταν στον Έλληνα πολίτη συγκίνηση και σασπένς κατά την ενημέρωσή του, αλλά και την ψευδαίσθηση ότι παρακολουθεί πίσω από την κλειδαρότρυπα τις σκοτεινές γωνιές της πολιτικής, που μέχρι την εποχή εκείνη έμοιαζαν απροσπέλαστες.

Εκείνες οι πρώτες ηδονές-τουτηλεθεατή, που για τον Έλληνα ήταν ξαφνικές (σαν τον έρωτα), σφράγισαν το μιντιακο-πολιτικό πεδίο για τα χρόνια που ακολούθησαν.


Φωτογενής νεοσκοταδισμός

Οι σκανδαλοθηρικές σαπουνόπερες αναδείχθηκαν σε μέσο άσκησης πολιτικής. Η αλήθεια είναι ότι για σχεδόν όλες τις δυτικές κοινωνίες η σκανδαλολογία αποτέλεσε γύρω στα μέσα της δεκαετίας του ΄80 και λίγο αργότερα μία από τις βασικές μεθόδους άσκησης πολιτικής, ακριβώς επειδή η μιντιακή λειτουργία την διευκόλυνε- από την υπόθεση «καθαρά χέρια» στην Ιταλία μέχρι την Κλιντονιάδα, με κορυφαία στιγμή τον πρόεδρο των ΗΠΑ να ομολογεί on camera «ανάρμοστη σχέση», αλλεπάλληλες μιντιακές οπερέτες του είδους συνάρπασαν τα πλήθη, χαρίζοντας αλήστου μνήμης τηλεαπολαύσεις.

Ωστόσο, το ατέλειωτο γαϊτανάκι σκανδάλων παγιδεύει τη δημόσια ζωή σε μια μόνιμη ομφαλοσκόπηση, πνίγει κάθε δυνατότητα πολιτικού οράματος μέσα σε αυστηρή «δικαστική» ατμόσφαιρα και οδηγεί σε μια νέα μορφή συντηρητισμού, ο οποίος βρίσκεται σε απόλυτη συμφωνία με τον τηλεοπτικό μικροαστικό συντηρητισμό των πάνελων και των κάθε λογής τηλεδικαστηρίων. Όλο αυτό καταλήγει σε έναν φωτογενή νεοσκοταδισμό, όπου ηθικοπλαστικές κορόνες αντικαθιστούν τις πολιτικές προτάσεις και- το χειρότεροαντικαθιστούν και τις λύσεις.