Σωσίβια στη φαντασία

Σε συνδυασμό με τα ανθρώπινα δράματα, η αισθητική αξία των διηγημάτων της Κουγιουμτζή απορρέει κυρίως από εκείνη τη δυσδιάκριτη ατμόσφαιρα που διαποτίζει τα διηγήματά της, ανεξάρτητα από τις αρετές της αφηγηματικής τεχνικής της. Στο πρώτο διήγημα του βιβλίου διαβάζουμε τη φράση: «Νομίζω ότι εμείς οι άνθρωποι πάμε κι ερχόμαστε σαν περιπλανώμενες ιστορίες, ώσπου έρχεται ο θάνατος με τη σβηστήρα του και τις σβήνει» (σ. 22). Η έντονη αποφορά του βιολογικού θανάτου ή εκείνου του θανάτου που βιώνεται μέσα από τις απανωτές διαψεύσεις της ζωής διαπερνά όλα τα διηγήματα, καθώς ο θάνατος αποτυπώνεται στις διάφορες όψεις του, όπως η φθορά του σώματος και της ψυχής, η τρέλα, η στέρηση των βασικών υλικών αγαθών και της αναγκαίας τρυφερότητας, οι πληγωμένοι έρωτες, οι αιματηρές και βίαιες συγκρούσεις στο εσωτερικό της οικογένειας κ.λπ. Ναυάγια της ζωής οι ήρωες των διηγημάτων περιπλανώνται στη σκληρή πραγματικότητά τους, αναζητώντας κάποια σωσίβια που συνήθως δεν βρίσκονται στην πραγματικότητα αλλά στη φαντασία. Γι΄ αυτό οι εναλλαγές του συγκεκριμένου με το αφηρημένο και του ρεαλιστικού με το φανταστικό στοιχείο είναι διαρκείς στη γραφή της Κουγιουμτζή. Στη «Σκόνη», το τελευταίο διήγημα του βιβλίου, ένα ζευγάρι ηλικιωμένων ζουν μέσα στη σκόνη του σπιτιού και της μνήμης με τον πεθαμένο γιο τους. Η τελευταία φράση του διηγήματος και του βιβλίου είναι: «Η πλάκα [του τάφου] δεν πρέπει να υπάρχει». Αυτό το «πρέπει» υπενθυμίζει το ηθικό αίτημα που υπηρετεί η καλή λογοτεχνία: υψώνεται επάνω από την ατέλεια και την ευτέλεια της ανθρώπινης κατάστασης.