Το λάθος του Καραμανλή

Μας είχε πει: «κανένας νέος φόρος μέσα στο 2009». Και, πριν κλείσει μήνας, επέβαλε έναν κεφαλικό φόρο σαν αυτόν που οι Έλληνες φορολογούμενοι είχαν κληθεί να πληρώσουν μετά την εισβολή στην Κύπρο και τον σεισμό στην Καλαμάτα. Χωρίς να έχει μεσολαβήσει ούτε σεισμός, ούτε εισβολή, ούτε κάποια απρόβλεπτη στροφή της οικονομικής κρίσης. Ο κ. Καραμανλής, απλώς, έκανε λάθος.

Τον Σεπτέμβριο μάς είχε ανακοινώσει σειρά φορολογικών μέτρων (τεκμήρια, κατάργηση αφορολογήτου), ως εάν δεν επρόκειτο ύστερα από ελάχιστα 24ωρα να ξεσπάσει μια κρίση που απαιτεί από τις κυβερνήσεις να εισφέρουν αντί να αφαιρούν ρευστότητα από την αγορά. Ήρθε η κρίση (μαζί της ήρθε και το Βατοπέδι), τα μέτρα πρώτα πάγωσαν, έπειτα αποδοκιμάστηκαν και ο εμπνευστής τους αντικαταστάθηκε στον ανασχηματισμό. Και τώρα, λίγες εβδομάδες αργότερα, τα μέτρα επανήλθαν- σε χειρότερη συσκευασία. Ο κ. Καραμανλής, προφανώς, έκανε λάθος. Δυο φορές, μάλιστα.

Στην αρχή της θητείας της η κυβέρνηση Καραμανλή αποφάσισε να ακολουθήσει την κλασική, φιλελεύθερη συνταγή. Προκειμένου να συντηρήσει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης (και να έχει, παράλληλα, ευχαριστημένη και την πολιτική πελατεία) ακολούθησε την εύκολη συνταγή: αντί διαρθρωτικών αλλαγών, επέλεξε να μειώσει τη φορολόγηση των κερδών, απέσυρε τους φορολογικούς ελέγχους από τη μεσαία επιχειρηματικότητα, χαλάρωσε την (ήδη ασθενική) πίεση επί της φοροδιαφυγής. Πέτυχε, πράγματι (χάρις στο ευρώ και το φθηνό και εύκολο χρήμα), υψηλούς ονομαστικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Αλλά τώρα που η καμπάνα της κρίσης χτυπά, η Ελλάδα βρίσκεται, μαζί με την Ιρλανδία, στο τελευταίο θρανίο της Ευρώπης. Αδύναμη, εύθραυστη οικονομία, υπό δημοσιονομική κατάρρευση, υποχρεωμένη να δανείζεται όλο και δυσκολότερα, όλο και ακριβότερα, και υποχρεωμένη, προπάντων, αντί να προωθεί δημόσιες επενδύσεις και να δίνει κίνητρα επενδυτικά, να γεμίζει τα ταμεία της με μέτρα που στεγνώνουν κι άλλο την αγορά και επιδεινώνουν την κρίση. Η όλη σύλληψη ήταν εξ αρχής λάθος.

Λάθος ήταν και το κυνικό παιχνίδι με τους αριθμούς, τις στατιστικές και τη διαβόητη απογραφή. Κέρδισε πολιτικό χρόνο ο κ. Καραμανλής, στέλνοντας τις αμυντικές δαπάνες στο μέλλον κι έπειτα ξανά στο παρελθόν, κέρδισε και πολιτικό κεφάλαιο συκοφαντώντας ανεύθυνα τον προκάτοχό του, ως αναξιόπιστο μάγειρα πλαστών αριθμών. Μα τώρα, στα δύσκολα, που χρειάζεται την καλή πίστη των Ευρωπαίων, τώρα που θα έπρεπε να έχει κάποια περιθώρια δημιουργικής λογιστικής προς πιστοληπτική διευκόλυνση, ανακαλύπτει ότι έχει ξοδέψει όλο το κεφάλαιο αξιοπιστίας της χώρας στις Βρυξέλλες κι ότι τα «προγράμματά» του αντιμετωπίζονται με καχυποψία. Όλα εδώ πληρώνονται, θα έλεγε κανείς- μόνο που τα πληρώνουμε όλοι μαζί.

Λάθη έκανε πολλά ο κ. Καραμανλής. Αλλά θα ήταν πταίσματα όλα αυτά, αν δεν αποτελούσαν το συμπλήρωμα ενός θεμελιώδους και- στις σημερινές περιστάσεις – ολέθριου λάθους.

Μικρή οικονομία η Ελλάδα, εξαιρετικά ανοιχτή στους διεθνείς ανέμους, με ασθενικά τα δημοσιονομικά της μεγέθη, θα είχε, ούτως ή άλλως, περιορισμένα περιθώρια ελιγμών από μόνη της, μικρά περιθώρια αιμοδότησης της ζήτησης και της ρευστότητας με τα δικά της μέσα, περιορισμένα ίδια μέσα αντιμετώπισης της κρίσης. Η μοίρα της, ούτως ή άλλως, θα εξαρτιόταν κυρίως από την ικανότητα της πολιτικής της ηγεσίας να κινείται αξιόπιστα, ευέλικτα, ευπροσάρμοστα στο ευρωπαϊκό και το διεθνές περιβάλλον, να βρίσκεται τη σωστή στιγμή στα σωστά μέτωπα, να προβάλει τα οικονομικά αιτήματα που μπορούν να έχουν ευρύτερη αποδοχή, να επιλέγει επωφελείς συμμαχίες και, μέσω αυτών, να μεγεθύνει τη διαπραγματευτική της δύναμη. Και αυτήν, ακριβώς, την πολύτιμη αρετή είναι που δεν διαθέτει η κυβέρνηση Καραμανλή. Γιατί, από την πρώτη της εμφάνιση στη διεθνή σκηνή (στο Μπούντεστοκ της Ελβετίας) ώς τη χθεσινή σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες, ο Καραμανλής επέλεξε την απόσυρση, την αποχή από διεθνείς πρωτοβουλίες, τη σιωπή, τον επαρχιώτικο απομονωτισμό. Τώρα είναι αργά.

Κι αυτό μού φαίνεται πως είναι το χειρότερο λάθος του. Ασυγχώρητο, μάλιστα, για κάποιον που έκανε το μεταπτυχιακό του με θέμα τη διεθνή πολιτική του Ελευθέριου Βενιζέλου…

Αδύναμη και εύθραυστη η ελληνική οικονομία, υπό δημοσιονομική κατάρρευση, υποχρεωμένη να δανείζεται όλο και δυσκολότερα, όλο και ακριβότερα, και υποχρεωμένη να γεμίζει τα ταμεία της με μέτρα που στεγνώνουν την αγορά και επιδεινώνουν την κρίση