Ματαιωμένες ζωές

Μια μεσαία τάξη με το ένα πόδι εδώ και με το άλλο εκεί. Που όσο βυθίζεται στις μπίζνες τόσο γραπώνεται από τις αριστερές της καταβολές· και όσο κάνει εκπτώσεις για μια θέση στο κατεστημένο τόσο επικαλείται το συλλογικό συμφέρον και το αναπτυξιακό ή επιστημονικό όραμα. Να ποιος ανδρώθηκε στη διάρκεια της δικτατορίας: ένας κόσμος βολεμένων και όχι ένας κόσμος αγωνιστών, ακόμα ωστόσο αρνούμαστε να το παραδεχτούμε. Από αυτή τη σκληρή διαπίστωση ξεκίνησε η Νίκη Τρουλλινού και έγραψε τη νουβέλα Μ΄ ένα καφάσι μπίρες (Κέδρος) παίρνοντας, θα ΄λεγε κανείς, τη σκυτάλη από τους συγγραφείς των αλλοτριωμένων ηρώων του 1960-70- τον Νόλλα ( Από τη μια εικόνα στην άλλη, 2003 Καστανιώτης), τον Μάρκαρη ( Ο Τσε αυτοκτόνησε, 2003, Γαβριηλίδης), τον Χατζητάτση ( Σα σπασμένα φτερά, 2003 Πόλις)- και προχωρώντας ένα βήμα πιο πέρα. Παιδί της γενιάς του Πολυτεχνείου που χόρτασε διαψεύσεις, δικηγόρος μαχόμενη που στράφηκε στον αγροτουρισμό και ανέπτυξε λογοτεχνικό ταλέντο, η 56χρονη Τρουλλινού εστιάζει εδώ, όχι πια στο σύνθετο ζήτημα της προδοσίας των αριστερών ιδανικών αλλά στην αίσθηση της ματαίωσης που συνοδεύει σήμερα μεγάλο τμήμα της κυρίαρχης στα πράγματα γενιάς της, ερήμην των επιτυχιών της και παρά την επίτευξη των φιλοδοξιών της. Αίσθηση που παραμένει ανομολόγητη, γιατί έχει τις ρίζες της σε αλλεπάλληλους συμβιβασμούς…Όλα αυτά θα μπορούσαν να μυρίζουν ναφθαλίνη. Όμως δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Διότι είναι ειπωμένα αλλιώς: με άπιαστα υλικάεντυπώσεις, διαθέσεις, σκέψεις που δεν έχουν κατασταλάξει, φευγαλέες εικόνες, κλεφτές ματιές, μισόλογα, διφορούμενες πράξεις… Έτσι που φουσκώνει στον αναγνώστη η συνείδηση ότι οι απαντήσεις που έχουν δοθεί αλληλοαναιρούνται και ότι το μόνο που μετράει είναι να θέτει κανείς ερωτήματα…

Η νουβέλα της Τρουλλινού είναι λοιπόν υπαρξιακή και όχι πολιτική. Κι ας ενέχει ένα πολιτικό σχόλιο για την Αριστερά. Η συγγραφέας παρακολουθεί τη μεταμόρφωση της ελληνικής κοινωνίας στο διάστημα 1950-1990 εστιάζοντας σε μια οικογένεια. Η αφηγήτριά της μια ζωή ανήκε στους «θεατές»- βολευόταν «να μαντεύει παρά να γνωρίζει» (όπως και η πλειονότητα των Ελλήνων κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, υπαινίσσεται η συγγραφέας). Είναι μια ανεπάγγελτη 50άρα, εγκαταλειμμένη σύζυγος πανεπιστημιακού και μάνα φοιτητή, η οποία αφυπνίζεται όψιμα χάρη στα διαβάσματά της. Μέσα από τα δικά της μάτια που γίνονται όλο και πιο διεισδυτικά, ο αναγνώστης παρακολουθεί: τον πατέρα της που επιστρέφοντας από τα ξερονήσια κλείνει το στόμα του προκειμένου να ορθοποδήσει και αναλαμβάνει την πρώτη αντιπροσωπεία μπίρας στην Κρήτη, κάνοντας στροφή προς τον κόσμο των μπίζνες και ξεπληρώνοντας στα κρυφά τα εμφυλιοπολεμικά χρέη του· τον σύζυγο ο οποίος απορρίπτει συλλήβδην αγωνιστική κληρονομιά, «αντιστασιακές μπαρούφες» και επαρχιώτικη μιζέρια, προκειμένου να ανοιχτεί στον κόσμο της επιστήμης και να οικοδομήσει μια διεθνή ακαδημαϊκή καριέρα… «για το συλλογικό καλό»· τον αδελφό του συζύγου που πνίγει στα εργοτάξια της Μέσης Ανατολής την απογοήτευσή του από το ναυάγιο των αγώνων και αποδέχεται μια ζωή πλούσια σε χρήματα αλλά φτωχή σε αισθήματα· τη χειραφετημένη θεία που δεν έκανε συμβιβασμούς, αλλά και δεν μπορεί να συμβιώσει με κανέναν. Και οι τέσσερις ανήκαν στους «δρώντες» της μεταπολεμικής μεσαίας τάξης, αλλά όπως θα δει ο αναγνώστης, αυτό από μόνο του, μάλλον δεν είναι αρκετό…

Οι στίχοι ίσως να μην μπορούν να ανατρέψουν καθεστώτα, αλλά τα βιβλία μπορούν να διαμορφώσουν την ταυτότητά σου, άρα και να σου αλλάξουν τη ζωή, μοιάζει να λέει επιπλέον η Τρουλλινού, με αυτήν την αφηγήτρια που ωριμάζει σε ώριμη ηλικία. Μέσα από τα βιβλία, μαθαίνει «να ξεχωρίζει τα γνήσια και αυθεντικά συναισθήματα από τα κίβδηλα και τα πλαστά», να νιώθει καλύτερα τις «παράξενες, ανοίκειες, δύσκολες συμπεριφορές», να μην υπερεκτιμά τους γύρω της… Κάπου εκεί μπορεί να φωλιάζει και ένα σχόλιο της συγγραφέως για τη γενιά της. Αυτή η γενιά, σαν να λέει, δεν έψαξε ποτέ τον εαυτό της και δεν κατάφερε ποτέ να τον κοιτάξει στα μάτια.

Η Νίκη Τρουλλινού δεν είναι η αφηγήτριά της. Δεν υπήρξε ποτέ παθητικός παρατηρητής της ζωής. Γεννημένη στα Χανιά, οργανώθηκε στο ΚΚΕ, τέλειωσε τη Νομική στη δικτατορία, δούλεψε δικηγόρος 20 χρόνια, έκανε δυο κόρες και άρχισε να ζορίζεται το 1989-90 όταν διαγράφηκε από το κόμμα και λύγισε από τα βάρη των πελατών της. Στα 42 της στράφηκε λοιπόν στη λογοτεχνία, το 1995 κυκλοφόρησε με δικά της έξοδα στο Ηράκλειο μια συλλογή διηγημάτων που αμέσως προσέχτηκε από την κριτική. Και το 2001 άλλαξε ζωή: άνοιξε με τη βοήθεια του μηχανικού άντρα της έναν ξενώνα στον Ψηλορείτη και αφοσιώθηκε στον αγροτουρισμό και στο γράψιμο. Εκεί «μαγείρεψε» τις επόμενες ιστορίες της που συζητήθηκαν ( Μαράλ όπως Μαρία, Και φύσηξε νοτιάς, Εκδ. Το Ροδακιό)- ιστορίες με πολιτική διάσταση, για μετανάστες, γυναίκες που μένουν μόνες, εμπειρίες από τη δικηγορία κ.ά.- και εξελίχθηκε σε μια από τις πιο αξιόλογες φωνές της λογοτεχνικής περιφέρειας. Απόδειξη και η τωρινή πρώτη της νουβέλα. Ένα μόνο πράγμα εξακολουθεί να την ενοχλεί: η δημοσιότητα! «Διότι θέλω να μπορώ να τσακώνομαι στην ουρά της τράπεζας και να βρίζω ελεύθερα στον δρόμο!».