Διχάζουν τα αδέσποτα παιδιά

ΜΙΚΡΟ ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ
Ή ΣΑΧΛΟΡΟΜΑΝΤΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΩΣΗ;
ΤΟ ΒΕΒΑΙΟ ΕΙΝΑΙ ΠΩΣ ΒΡΑΒΕΥΜΕΝΟ ΜΕ
8 ΟΣΚΑΡ, ΣΤΟ ΠΑΝΙ, ΤΟ ΜΠΕΣΤ ΣΕΛΕΡ ΤΟΥ ΒΙΚΑΣ
ΣΟΥΑΡΟΥΠ «SLUΜDΟG ΜΙLLΙΟΝΑΙRΕ» ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΕΙ
ΝΑ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΔΙΧΑΖΕΙ…
«Είναι απίθανο ένα αγόρι που ζει έξω στους δρόμους να μιλάει τέλεια αγγλικά και να καταφέρνει να κερδίζει σε ένα τηλεοπτικό παιχνίδι σαν τον Εκατομμυριούχο», τόνισε σε μία από τις πολλές δηλώσεις του ο Σαλμάν Ρουσντί, στις οποίες απέρριπτε μετά βδελυγμίας «το κοινότοπο ρομάντζο» του Βίκας Σουαρούπ (Εκδόσεις Μίνωας) καταλογίζοντάς του έλλειψη αληθοφάνειας, λάθη, αφηγηματικά ανακόλουθα και άτεχνη πλοκή. Ο Βρετανοϊνδός συγγραφέας των Σατανικών στίχων δεν ήταν ο μόνος που ξεσπάθωσε εναντίον εκείνων που επαίνεσαν το Slumdog millionaire ως το «πρώτο αριστούργημα της παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας» ( Wall Street Journal ) ή την «πρώτη πολιτιστική επιτυχία της νέας ύφεσης» (Φεστιβάλ Τορίνου). Τι παραπάνω έκαναν συγγραφέας και σκηνοθέτης (Ντάνι Μπόιλ) από το να μετατρέψουν τη φτώχεια σε Βollywood, ένα τμήμα δηλαδή της εξαθλιωμένης Ινδίας που δεν αστράφτει, σε «ανώδυνο προϊόν του διεθνούς, πολιτιστικού σούπερ μάρκετ»;

Επικρίσεις ή ενστάσεις που κατά έναν παράδοξο τρόπο ο συγγραφέας φαίνεται σαν να έχει προβλέψει. Συμπτωματικά ή όχι, η επιφύλαξη του Ρουσντί για τον νεαρό ήρωα και την εμβέλεια των δυνατοτήτων του δεν είναι απλώς ταυτόσημη με του παρουσιαστή του τηλεπαιχνιδιού στην ιστορία, αλλά παρέχει- στο πλαίσιο της μυθοπλασίας- και το τέλειο άλλοθι για να επιχειρήσει ο παρουσιαστής να ματαιώσει τη χρυσοφόρα νίκη του φτωχού παίκτη, κατηγορώντας τον για απάτη και ρίχνοντάς τον στα βάναυσα χέρια των αστυνομικών, προκειμένου να αποσπάσει την «ομολογία» που θα διέσωζε, όπως αποδεικνύεται, τη βιωσιμότητα του παιχνιδιού! Η απρόβλεπτη νίκη απειλεί να τινάξει στον αέρα την μπάνκα αλλά και την αβάσταχτη ελαφρότητα του μύθου!

Το Slumdog millionaire μπορεί να μην είναι σπουδαία λογοτεχνία. Εξαρτάται όμως από ποια οπτική θα το διαβάσει κανείς, και ίσως ξεχνώντας την ενδεχομένως παραπλανητική λάμψη των Όσκαρ, για να αναγνωρίσει τις αρετές του. Η διήγηση του Ινδού Σουαρούπ ακολουθεί λίγο- πολύ τις βασικές δομές ενός παραμυθιούδεν είναι τυχαίες προφανώς οι συχνές αναφορές της κριτικής στον Ντίκενς. Ο βασικός ήρωας, ορφανός και πάμφτωχος, ακούει στο παράδοξο όνομα Ραμ Μοχάμαντ Τόμας.

Το χριστιανικό όνομα, κληρονομιά από την εποχή που υπηρετούσε τον εφημέριο Τίμοθι- έξι χρόνια «που πλησίαζαν την ευτυχία» στην κατά τα άλλα μαύρη ζωή του- εξηγεί τη γνώση των αγγλικών.

Η αρχή της ιστορίας τον βρίσκει στη φυλακή. «Με συνέλαβαν. Επειδή νίκησα σ΄ ένα τηλεπαιχνίδι», εγώ ένας μπατίρης μπουφετζής, που χρησιμοποίησα το μυαλό μου, στοχεύοντας στη «γραμμή που χωρίζει τους πλούσιους από τους φτωχούς». Με την άδεια φυσικά αλλά και τις συμβάσεις του συγγραφέα.

Που σημαίνει ότι όταν σαν από μηχανής…

θεά μια νεαρή δικηγόρος θα τον σώσει, λίγο πριν από την τελική εξόντωση από τα βασανιστήρια της αστυνομίας, ο μπουφετζής θα εξιστορήσει από τη ζωή του, δίχως χρονολογική σειρά, τις εμπειρίες που συμπτωματικά (!) του παρείχαν τις σωστές απαντήσεις, στα δεκατρία ερωτήματα του τηλεπαιχνιδιού.

Μόνος εναντίον όλων, εδώ συνηγορεί και η εθνική αδράνεια («εμείς οι Ινδοί έχουμε το θείο χάρισμα να βλέπουμε τον πόνο και την αθλιότητα γύρω μας και να μένουμε ανεπηρέαστοι»), με περιστασιακό σύμμαχο τον φίλο Σαλίμ (στο βιβλίο δεν αποτελεί, όπως στην ταινία το έτερο κακό ήμισυ) ο ήρωας εξιστορεί τις περιπέτειες του- μεγαλύτερες σε έκταση και ένταση στο βιβλίο, απ΄ ό,τι στην ταινία. Υπηρέτης αφεντάδων σ΄ έναν κόσμο που κακοποιεί ανενδοίαστα και ακρωτηριάζει (κυριολεκτικά και μεταφορικά) τα παιδιά- «αδέσποτα παιδιά» όπως «αδέσποτα σκυλιά», στη ζοφερή χωροταξία των αναμορφωτηρίων, των παραγκουπόλεων, της αστικής εξαθλίωσης, («το Νταράβι με τους ανοιχτούς υπόνομους… ένας κακοήθης όγκος στην καρδιά της Βομβάης, που αρνείται να τον αναγνωρίσει και τον κήρυξε εκτός νόμου») και φέρνει το ανελέητο ερώτημα: «Είναι καλύτερη η φτώχεια των επιθυμιών από την αβάσταχτη φτώχεια;».

Vikas Swarup

SLUΜDΟG ΜΙLLΙΟΝΑΙRΕ

ΕΚΔ. ΜΙΝΩΑΣ, 2009, ΣΕΛ. 368, ΤΙΜΗ: 18,50