Από το Βασιλικό στο Δoλό

Με αφετηρία το χωριό Βασιλικό μπορείτε να κάνετε μια σύντομη διαδρομή γνωριμίας με την ευρύτερη περιοχή του Πωγωνίου, στις πλαγιές της Νεμέρτσικας. Θα κατευθυνθείτε προς Κεφαλόβρυσο και σύντομα θα συναντήσετε τη διασταύρωση όπου βρίσκεται η Μεταλλουργική Βιομηχανία Ηπείρου, το μοναδικό εργοστάσιο του ευρώ στην Ελλάδα. Ιδρύθηκε το 1979 όταν άρχισε να παράγει στρατιωτικά προϊόντα. Στις ημέρες μας το εργοστάσιο επεξεργάζεται κράματα μετάλλων, μεταλλικές ταινίες σε ρολά και έχει τη δυνατότητα να παράγει περίπου 3.000 τόνους από δισκία κερμάτων, με την τελευταία σφραγίδα να μπαίνει στο Εθνικό Νομισματοκοπείο από όπου καταλήγουν στην Τράπεζα της Ελλάδος (τηλ. 26570-41.400).

Στη συνέχεια παίρνετε τον δρόμο προς Ωραιόκαστρο και Κάτω Μερόπη, την οποία θα βρείτε ύστερα από 10 χλμ. Στενός ανηφορικός δρόμος δεξιά ανεβαίνει, περνάει από τη μικρή εκκλησία και οδηγεί στην πλατεία του χωριού. Το παλαιό κτίριο του Δημοτικού Σχολείου φιλοξενεί τη λαογραφική συλλογή. Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου κοντά στην πλατεία είναι μονόχωρος ναός με νάρθηκα και τρίπλευρη αψίδα στα ανατολικά, αξιόλογος για τις αγιογραφίες του που έγιναν στα τέλη του 15ου αι.

Συνεχίζετε την κεντρική πορεία σας και λίγα χιλιόμετρα μετά θα συναντήσετε μικρή πινακίδα στα αριστερά για τη Μονή Αγίου Ιωάννη Πρόδρομου. Περιτριγυρισμένο από δάσος με αιωνόβιες βελανιδιές, το μοναστήρι με έτος ίδρυσης το 1614 προσφέρει μοναδική θέα. Ο χωματόδρομος μήκους 2 χλμ. που οδηγεί στη μονή είναι σχετικά βατός.

Επιστρέφετε στον κεντρικό δρόμο συνεχίζετε για να συναντήσετε τον Παλαιόπυργο. Στις θέσεις Πλάση και Παλιουριά ανακαλύφθηκαν δύο συνοικισμοί της πρώιμης εποχής του σιδήρου. Ιδιαίτερης αρχαιολογικής σημασίας είναι το νεκροταφείο στη θέση Γκλάβα , το οποίο ανήκει στο ευρύτερο σύνολο μιας σειράς οικισμών και ταφικών τύμβων που εντοπίστηκαν σε όλο το μήκος της κοιλάδας, που σχηματίζεται μεταξύ των βουνών Μερόπη και Κουτσόκρανου και διασχίζεται από τον ποταμό Γορμό.

Στο χωριό ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι νερόμυλοι και η νεροτριβή καθώς και το πανέμορφο πέτρινο τοξωτό γεφύρι Γκρέτσα, τα οποία έχουν χαρακτηριστεί ιστορικά διατηρητέα μνημεία.

Συνεχίζοντας στον κεντρικό δρόμο περνάτε από τη Μερόπη. Στη θέση Ανεμόμυλος υπάρχει αρχαιολογικός χώρος που περιλαμβάνει οικισμό και νεκροταφείο των 11ου- 4ου αι. π.Χ. Πέντε χιλιόμετρα δυτικά από τη Μερόπη θα συναντήσετε τον Κακόλακκο , έρημο οικισμό που ήταν πρωτεύουσα του Πωγωνίου μέχρι το 1847.

Στη συνέχεια θα βρείτε πινακίδα που αριστερά οδηγεί προς το Δολό. Κτισμένο στα ριζά του Κουτσόκρανου, πάνω από τη χαράδρα του Κουβαρά, έχει χαρακτηριστεί διατηρητέος παραδοσιακός οικισμός λόγω της εξαιρετικής ντόπιας αρχιτεκτονικής. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει στην πλατεία του χωριού η εκκλησία του Αγίου Νικολάου με το μεγάλο χαγιάτι και το ενσωματωμένο δίζωνο καμπαναριό στη νότια πλευρά του. Οι παλαιότερες αγιογραφίες είναι έργο του Δολιώτη ζωγράφου Κούρου. Περίπου 800 μ. πριν από την είσοδο στο χωριό θα βρείτε την αφετηρία σύντομου (5΄) μονοπατιού, στρωμένου με πέτρες, που οδηγεί στον παραδοσιακό νερόμυλο και το γεφύρι της Νοννούλως.